Doradca Podatnika 13/2007 Ubezpieczenia

Przemysław Gogojewicz
Specjalista ds. ubezpieczeń społecznych

Pracownik ma zamiar skorzystać z bezpłatnego półrocznego urlopu. Czy w trakcie tego urlopu pracodawca ma obowiązek odprowadzić za pracownika składki ZUS?

Nie. W trakcie urlopu bezpłatnego na pracodawcy nie ciąży obowiązek odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne. Przebywanie na urlopie bezpłatnym nie jest okresem ubezpieczeniowym. Urlop bezpłatny jest przerwą w świadczeniu przez pracownika pracy na rzecz pracodawcy bez prawa do wynagrodzenia.

W czasie urlopu bezpłatnego stosunek pracy nie ustaje, lecz ulega zawieszeniu, co oznacza, że zawieszeniu ulegają też wynikające stąd prawa i obowiązki stron. Trzeba jednak pamiętać, że w trakcie jego trwania pracownik zachowuje część swoich uprawnień - np. nie można mu w tym czasie wypowiedzieć umowy o pracę. Urlop bezpłatny może mieć różną podstawę prawną, nie jest to instytucja jednorodna.

Można więc wyróżnić bezpłatne urlopy udzielane na podstawie przepisów kodeksu pracy, jak również na podstawie przepisów szczególnych (w celu pełnienia funkcji radnego, posła, senatora, urlop na czas trwania studiów doktoranckich itp.). Cechą charakterystyczną urlopu bezpłatnego jest jego fakultatywność.

Zasada ta działa w dwie strony. Przede wszystkim pracodawca może udzielić pracownikowi tego urlopu, nie jest natomiast do tego w żaden sposób zobligowany. Z drugiej strony pracownik nie ma obowiązku korzystania z takiego urlopu - pracodawca nie może go do tego zmusić. Udzielenie urlopu bezpłatnego z inicjatywy pracodawcy, bez wniosku pracownika jest w świetle prawa bezskuteczne. Należy jednak pamiętać, że niektóre przepisy szczególne przewidują obowiązek udzielenia takiego urlopu pracownikowi, któremu służy roszczenie o jego udzielenie. Przebywanie przez pracownika na urlopie bezpłatnym nie jest okresem ubezpieczeniowym. Jest to przerwa w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne.

W celu przekazania właściwemu oddziałowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych informacji dotyczących przebywania pracownika na urlopie bezpłatnym, płatnik składek sporządza formularz ZUS RSA. W formularzu tym określa się m.in. okres, na jaki urlop ten został udzielony. Konsekwencją korzystania przez pracownika z urlopu bezpłatnego jest między innymi wskazanie tego faktu na świadectwie pracy. Informacje o udzieleniu urlopu bezpłatnego należy zamieścić w ust. 4 pkt 2 świadectwa.

W związku z tym, że na świadectwie pracy zamieszcza się także informacje dotyczące okresów nieskładkowych przypadających w okresie zatrudnienia, a takim jest urlop bezpłatny - będzie on zamieszczony także w ust. 4 pkt 10 świadectwa pracy. W konsekwencji okres urlopu bezpłatnego należy ująć dwukrotnie w świadectwie pracy.

Po zakończeniu urlopu bezpłatnego na pracowniku ciąży obowiązek niezwłocznego zgłoszenia się do pracy. Nieusprawiedliwione niestawiennictwo może zostać uznane przez pracodawcę za rażące naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych. Skutkiem tego może być natychmiastowe rozwiązanie stosunku pracy. Poza przypadkami wyjątkowymi, enumeratywnie wyliczonymi pracodawca powinien zatrudnić pracownika na stanowisku zajmowanym przez niego poprzednio.

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.