Doradca Podatnika 14/2007 Prawo w obronie przedsiębiorcy

Marek Michalec
konsultant podatkowy

Czy organ podatkowy (dyrektor izby celnej), wydający decyzję na skutek złożenia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji, może dowolnie przedłużać termin wydania decyzji, czyli przekraczać termin z art. 139 § 3 Ordynacji podatkowej? Czy jest skarga na opieszałość organu bądź na zaniechanie czy niezasadne przedłużanie postępowania?

W polskim systemie prawnym naczelną regułą odnoszącą się do postępowań: sądowego, administracyjnego, jak też podatkowego jest zasada szybkości postępowania. Ustawodawca w aktach prawnych regulujących wspomniane procedury przewiduje środki, które mają zapewnić zakończenie danego postępowania w jak najkrótszym czasie.


Na treść zasady szybkości postępowania podatkowego wynikającej z przepisów Ordynacji podatkowej (dalej: o.p.) składa się kilka elementów. Organy podatkowe powinny podejmować wszystkie czynności bez zbędnej zwłoki i wnikliwie, posługując się możliwie najprostszymi środkami, tak aby w najkrótszym czasie od chwili rozpoczęcia postępowania zapadło rozstrzygnięcie sprawy.

Nie oznacza to jednak pośpiechu za wszelką cenę, gdyż szybkość postępowania nie jest celem samym w sobie. Wszystkie czynności oraz rozstrzygnięcia muszą być podejmowane ze starannością i wnikliwością, mają one bowiem zapewnić przede wszystkim prawidłowe rozstrzygnięcie meritum danej sprawy. Sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwiane niezwłocznie.

Terminy załtwiania spraw

Zasada szybkości postępowania ma zastosowanie do każdego jego stadium, a więc zarówno przy rozpatrywaniu spraw w pierwszej instancji, jak i w postępowaniu odwoławczym. Główną zasadą jest, że załatwienie sprawy wymagającej przeprowadzenia postępowania dowodowego powinno nastąpić bez zbędnej zwłoki nie później niż w ciągu miesiąca.

W sprawie szczególnie skomplikowanej organ podatkowy powinien załatwić sprawę nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. Niezwłocznie powinny być załatwione sprawy, które mogą być rozpatrzone na podstawie dowodów przedstawionych przez stronę, łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania, lub na podstawie faktów powszechnie znanych organowi. Również niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy w przypadku, gdy istnieją dowody znane z urzędu organowi prowadzącemu postępowanie.

Terminy wskazane wyżej mają zastosowanie do postępowania w pierwszej instancji. W postępowaniu odwoławczym załatwienie sprawy powinno nastąpić nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia otrzymania odwołania przez organ odwoławczy, a sprawy, w której przeprowadzono rozprawę lub strona złożyła wniosek o przeprowadzenie rozprawy - nie później niż w ciągu trzech miesięcy (art. 139 § 3 o.p.).

Należy zaznaczyć, że do terminów załatwienia sprawy nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa podatkowego dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo z przyczyn niezależnych od organu (dotyczy to obydwu instancji).

O każdym przypadku niezałatwienia sprawy we właściwym terminie organ podatkowy obowiązany jest zawiadomić stronę. Należy pamiętać, że taki sam obowiązek zawiadomienia strony o niezałatwieniu sprawy w terminie ciąży na organie podatkowym, gdy termin został przekroczony z przyczyn niezależnych od tego organu. Organ, informując w takich przypadkach stronę, powinien podać również przyczyny niedotrzymania terminu i wskazać nowy termin załatwienia sprawy.

Ponaglenie

Na niezałatwienie sprawy we właściwym terminie stronie służy ponaglenie do:

• organu podatkowego wyższego stopnia,
• ministra właściwego do spraw finansów publicznych, jeżeli sprawa nie została załatwiona przez dyrektora izby skarbowej lub dyrektora izby celnej (art. 141 § 1 o.p.).

Ponaglenie takie służy w przypadku przekroczenia przez daną instytucję zarówno terminu ustawowego na załatwienie sprawy, jak kolejnego terminu wyznaczonego przez organ w przypadku niedotrzymania przez niego terminów ustawowych.


Organ wyższego stopnia, gdy uzna ponaglenie za uzasadnione, wyznacza dodatkowy termin załatwienia sprawy oraz zarządza wyjaśnienie przyczyn i ustalenie osób winnych niezałatwienia sprawy w terminie, a w razie potrzeby podejmuje środki zapobiegające naruszaniu terminów załatwiania spraw w przyszłości.

Skarga na bezczynność

Ponaglenie to nie jedyny sposób na opieszałość organu. W skrajnych przypadkach można zwrócić się do sądu administracyjnego ze skargą na bezczynność organu. Właściwy do rozpoznania takiej skargi będzie Wojewódzki Sąd Administracyjny. Skargę wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi.

To on przekazuje skargę sądowi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę w terminie 30 dni od dnia jej wniesienia. Organ, którego bezczynność zaskarżono, może w zakresie swojej właściwości uwzględnić skargę w całości do dnia rozpoczęcia rozprawy przed sądem administracyjnym.

Jeżeli jednak tego nie uczyni, a skarga zostanie uwzględniona, wtedy to sąd wskazuje nowy termin załatwienia sprawy. W przypadku niedotrzymania i tego terminu organowi grozi grzywna za opieszałe działanie.

Wnioski

Organ odwoławczy (dyrektor izby skarbowej) powinien daną sprawę załatwić nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia otrzymania odwołania, jeśli w sprawie przeprowadzono rozprawę lub strona złożyła wniosek o przeprowadzenie rozprawy - nie później niż w ciągu trzech miesięcy. Oczywiście może powstać sytuacja, że organ nie rozpatrzy sprawy w terminie, ma wtedy jednak obowiązek zawiadomić o tym stronę i wyznaczyć kolejny termin.

Ordynacja nie ustanawia żadnych ograniczeń dla kolejnego terminu wyznaczanego przez organ, nie można jednak mówić tu o dowolności przy jego ustalaniu. Organ bowiem zawsze powinien stosować się do podstawowej zasady, że każda sprawa powinna być załatwiona bez zbędnej zwłoki. Przekroczenie terminu załatwienia sprawy musi być ponadto uzasadnione, w przeciwnym razie pracownikowi organu, który dopuścił się takiego zaniedbania, grozi odpowiedzialność np. porządkowa lub dyscyplinarna.

Gwarancją przestrzegania przez organ zasady szybkości postępowania jest możliwość wniesienia przez stronę skargi do sądu administracyjnego na bezczynność organów i ponaglenia do organu nadrzędnego, w przypadku przedstawionego stanu faktycznego będzie to Minister Finansów, gdyż skarga dotyczy działania (zaniechania) dyrektora izby celnej.

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.