Doradca Podatnika 15-16/2007 Obrót gospodarczy

Marzena Jurczewska
specjalista prawa gospodarczego i prawa pracy

Moja siostra, z którą prowadziłem dobrze prosperującą kwiaciarnię, zmarła nagle bez pozostawienia testamentu. Z dziedziczenia ustawowego wynika, że dziedziczy po niej mąż, który znęcał się nad siostrą psychicznie i fizycznie. Z tego powodu siostra od roku nie utrzymywała z nim kontaktów i nosiła się z zamiarem rozwiązania małżeństwa, lecz przed śmiercią nie zdążyła złożyć pozwu o rozwód. Czy istnieje możliwość wyłączenia męża siostry z dziedziczenia?

Tak, taka możliwość istnieje. Przewiduje ją instytucja uznania za niegodnego dziedziczenia. Za niegodnego dziedziczenia może być uznany spadkobierca ustawowy i testamentowy (również osoba uprawniona do zachowku i zapisobierca). Spadkobierca może być uznany przez sąd za niegodnego wtedy, gdy (art. 928 § 1 k.c.):

• dopuścił się on umyślnie ciężkiego przestępstwa przeciwko spadkodawcy,
• podstępem lub groźbą nakłonił spadkodawcę do sporządzenia lub odwołania testamentu albo w taki sam sposób przeszkodził mu w dokonaniu jednej z tych czynności,
• umyślnie ukrył lub zniszczył testament spadkodawcy, podrobił lub przerobił jego testament albo świadomie skorzystał z testamentu przez inną osobę podrobionego lub przerobionego.

W opisanym przypadku mamy do czynienia z dopuszczeniem się przestępstwa przeciwko spadkodawcy. Spadkobierca może być uznany za niegodnego wyłącznie na mocy orzeczenia sądu. Z żądaniem uznania spadkobiercy za niegodnego mogą wystąpić osoby, które w przypadku uznania spadkobiercy za niegodnego odniosłyby korzyść ze spadku, oraz prokurator. Osoba, która dopuściła się przestępstwa przeciwko spadkodawcy, może zostać uznana za niegodną dziedziczenia wtedy, gdy przestępstwo to było umyślne i ciężkie. O charakterze przestępstwa decyduje sąd.

Do uznania spadkobiercy za niegodnego nie jest konieczne wcześniejsze prawomocne skazanie go w procesie karnym za dane przestępstwo przeciwko spadkodawcy. Jeżeli jednak taki wyrok zapadł, to wiąże on (zgodnie z art. 11 k.p.c.) sąd rozpoznający sprawę o uznanie za niegodnego dziedziczenia. Tak więc, jeżeli taki wyrok zapadł w stosunku do Pańskiego szwagra, będzie to bardzo pomocne i prawdopodobnie sąd uzna go za niegodnego dziedziczenia. Jeżeli nie, będzie pan musiał w inny sposób udowodnić wystąpienie przyczyny niegodności.

Z żądaniem uznania za niegodnego dziedziczenia można wystąpić w ciągu roku od dnia, w którym żądający dowiedział się o przyczynie niegodności, nie później jednak niż przed upływem trzech lat od otwarcia spadku (art. 929 k.c.). Spadkobierca niegodny zostaje wyłączony od dziedziczenia tak, jakby nie dożył otwarcia spadku (art. 928 § 2 k.c.). Nie ma on także prawa do zachowku. Spadkobierca nie może zostać uznany za niegodnego, jeżeli spadkodawca przebaczył mu.

Dla skuteczności przebaczenia nie jest konieczne, by spadkodawca w chwili przebaczenia posiadał pełną zdolność do czynności prawnych. Musi jednak przebaczyć z dostatecznym rozeznaniem, gdy rozumie, co spadkobierca uczynił oraz jaką wyrządził krzywdę swoim czynem, a także gdy spadkodawca chce przebaczyć spadkobiercy (art. 930 § 2 k.c.). Jeżeli Pański szwagier chciałby powołać się na przebaczenie, musi udowodnić jego istnienie.

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.