zamknij to okno
Portale internetowe Wydawcnictwa Trendy sp. z o.o. korzystają z ciasteczek COOKIES w celu poprawnego działania statystyk GOOGLE oraz BIZON MEDIA dostarczających reklamy. Jeśli nie zgadzają się Państwo na zostawianie ciasteczek przez GOOGLE ANALYTICS prosimy o wyłączenie obsługi ciasteczek w konfiguracji Państwa przeglądarki stron internetowych i dalszą wizytę na stronie.

MENU   START WYDAWCA REDAKCJA ARCHIWUM  
Szukaj

WYSZUKIWARKA



BAZY PRAWA
PRAWO KRAJOWE
PRAWO UE

Odpowiedzialność za zobowiązania spółek handlowych

Michał Koralewski
aplikant radcowski
w Kancelarii Radców Prawnych Misiewicz, Mosek i Partnerzy
w Gdańsku

Zasadą jest, że za zobowiązania spółek, które mają osobowość prawną, odpowiadają same spółki, natomiast za zobowiązania spółek niebędących osobami prawnymi - również ich wspólnicy. Ponieważ osobowość prawną mają spółki kapitałowe, natomiast spółki osobowe jej nie posiadają, należy odrębnie mówić o zobowiązaniach spółek kapitałowych i spółek osobowych.

Odpowiedzialność za zobowiązania spółek handlowych - czy to wynikające z cywilnoprawnych kontraktów, czy z zobowiązań podatkowych - kształtują się odmiennie w zależności od typu i rodzaju spółki.

Podstawowym rozróżnieniem jest podział na spółki osobowe (spółka jawna, partnerska, komandytowa, komandytowo-akcyjna) oraz kapitałowe (spółka z o.o., akcyjna). Pierwszy typ spółek opiera się na substracie osobowym - wspólnikach, drugi na kapitale. Podział ten w zasadzie dzieli spółki na te, które mają osobowość prawną i w których za ich zobowiązania odpowiadają członkowie organów spółki, oraz te, które jej nie mają i w których odpowiedzialność osobista dotyczy wspólników.

SPÓŁKA JAWNA

Każdy ze wspólników spółki jawnej odpowiada za jej zobowiązania subsydiarnie całym swoim majątkiem, solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz ze spółką. Odpowiedzialność subsydiarna powstaje w momencie, gdy majątek spółki, z którego prowadzona jest egzekucja, nie wystarcza na zaspokojenie wierzycieli. Niemniej wierzyciel spółki uprawniony jest do wniesienia powództwa przeciwko wspólnikowi, zanim egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna (art. 31 kodeksu spółek handlowych; dalej: k.s.h.).

W takiej sytuacji klauzula wykonalności przeciwko wspólnikowi nadana będzie, gdy wierzyciel wykaże bezskuteczność egzekucji z majątku spółki lub jej umorzenie ze względu na brak majątku spółki na pokrycie kosztów postępowania (art. 7781 kodeksu postępowania cywilnego; dalej: k.p.c.). Odpowiedzialność subsydiarna charakterystyczna jest wspólników wszystkich spółek osobowych.

WARTO WIEDZIEĆ
Każda osoba przystępująca do spółki jawnej odpowiada solidarnie z pozostałymi wspólnikami za jej zobowiązania powstałe przed dniem przystąpienia, a po dniu wpisania spółki do rejestru. Jeżeli natomiast jeden ze wspólników wnosi do spółki jawnej swoje przedsiębiorstwo jednoosobowe, pozostali wspólnicy odpowiadają wraz z nim za zobowiązania tego przedsiębiorstwa (art. 33 k.s.h.).

Wspólnik spółki jawnej odpowiada również całym swoim majątkiem solidarnie ze spółką i z pozostałymi wspólnikami za zaległości podatkowe spółki i wspólników, wynikające z działalności spółki. Zasadę tę stosuje się także do odpowiedzialności byłego wspólnika za zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań powstałych w okresie, gdy był on wspólnikiem. Za zobowiązania podatkowe powstałe po rozwiązaniu spółki odpowiadają osoby będące wspólnikami w momencie rozwiązania spółki (art. 115 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej, dalej: o.p.).

SPÓŁKA PARTNERSKA

Odpowiedzialność partnerów za zobowiązania spółki zależna jest od kategorii zobowiązań. Partner nie ponosi odpowiedzialności za zobowiązania spółki:
  • powstałe w związku z wykonywaniem przez pozostałych partnerów wolnego zawodu w spółce,
  • będące następstwem działań lub zaniechań osób zatrudnionych przez spółkę na podstawie umowy o pracę lub innego stosunku prawnego, które podlegają kierownictwu innego partnera przy świadczeniu usług związanych z przedmiotem działalności spółki.
Za zobowiązania te odpowiada ten z partnerów, którego dotyczą wskazane przesłanki. Za pozostałe rodzaje zobowiązań partnerzy odpowiadają na tych samych zasadach co wspólnicy spółki jawnej (art. 95 § 1 k.s.h.).

WAŻNE
Za zobowiązania podatkowe spółki partnerskiej odpowiadają wszyscy partnerzy, tak jak wspólnicy spółki jawnej (art. 115 § 1 o.p.).

Reguła ta może zostać zmodyfikowana w umowie spółki w ten sposób, iż jeden lub kilku wspólników może przyjąć na siebie odpowiedzialność za wszystkie zobowiązania spółki na zasadach jak w spółce jawnej.

Kolejną modyfikacją jest ustanowienie zarządu spółki. Co prawda, powołanie zarządu nie wyłącza osobistej odpowiedzialności wspólników na opisanych zasadach, aczkolwiek do członków zarządu spółki partnerskiej stosuje się odpowiednio przepisy o odpowiedzialności cywilnoprawnej członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (omówione niżej).

W praktyce może to oznaczać rozszerzenie kręgu osób zobowiązanych do spłaty zadłużenia spółki. Wynika to z faktu, iż do zarządu spółki partnerskiej mogą zostać powołane również osoby niebędące wspólnikami (art. 201 w zw. z art. 97 § 2 k.s.h.).

SPÓŁKA KOMANDYTOWA I KOMANDYTOWO-AKCYJNA

Obie spółki charakteryzują się tym, iż co najmniej jeden ze wspólników (komplementariusz) odpowiada bez ograniczeń - jak wspólnik spółki jawnej, a odpowiedzialność co najmniej jednego wspólnika (komandytariusza) jest ograniczona do wysokości sumy komandytowej, która jest ustalona w umowie spółki - tak w spółce komandytowej (art. 102 i 111 k.s.h.), albo wyłączona - w spółce komandytowo-akcyjnej, w której wspólnik jest akcjonariuszem (art. 135 k.s.h.).

Komandytariusz odpowiada również za zobowiązania spółki istniejące w chwili przystąpienia przez niego do spółki oraz za zobowiązania przedsiębiorstwa jednoosobowego wniesionego do spółki przez innego wspólnika (art. 114 i 116 k.s.h.). Suma komandytowa określana jest oddzielnie dla każdego z komandytariuszy. Powinna ona zostać precyzyjnie, kwotowo określona w umowie spółki, stanowi bowiem granicę odpowiedzialności osobistej komandytariusza.

Wskazuje się jednakże, iż jej określenia na poziomie 1 zł, choć możliwe, powinno zostać uznane za obejście przepisów prawa poprzez niemalże całkowite wyłączenie odpowiedzialności wspólnika. Ograniczenie to nie wyłącza jednak subsydiarnej, solidarnej odpowiedzialności komandytariusza wraz z innymi wspólnikami i spółką.

Wierzyciel spółki może zatem dochodzić zaspokojenia z majątku osobistego komandytariusza aż do wysokości sumy komandytowej. W niektórych sytuacjach komandytariusze i akcjonariusze odpowiadają wszakże za zobowiązania spółki całym swoim majątkiem.

Dzieje się tak, gdy: l nazwisko lub firma (nazwa) komandytariusza (akcjonariusza) zostanie zamieszczona w firmie spółki (art. 104 § 4, art. 127 § 4 k.s.h.), l komandytariusz (akcjonariusz) dokona w imieniu spółki czynności prawnej, nie ujawniając swojego pełnomocnictwa (również przekraczając jego zakres czy działając bez pełnomocnictwa), może on bowiem reprezentować spółkę jedynie jako pełnomocnik (art. 118, art. 138 k.s.h.).

Za zobowiązania podatkowe obu spółek odpowiadają jedynie komplementariusze, którzy w spółce komandytowo-akcyjnej nie są akcjonariuszami (art. 115 § 1 o.p.). SPÓŁKA Z O.O.

I SPÓŁKA AKCYJNA

Spółki te mają osobowość prawną, a ich substratem jest kapitał. Stąd za zobowiązania tych spółek powstałe po ich rejestracji nie odpowiadają wspólnicy (w spółce z o.o.) lub akcjonariusze (w spółce akcyjnej). Odpowiedzialność osób tworzących te spółki związana jest jedynie z utratą środków przeznaczonych na pokrycie kapitału zakładowego - w przypadku ogłoszenia upadłości spółki polegającej na jej likwidacji.

WAŻNE
Wyłączenie odpowiedzialności wspólników i akcjonariuszy wynika z faktu powierzenia prowadzenia spraw spółki i jej reprezentacji organom spółek, do których mogą być powoływane także osoby spoza grona wspólników i akcjonariuszy.

Za zobowiązania spółek odpowiadają natomiast, solidarnie wraz ze spółkami, członkowie ich zarządów. Jednak odpowiedzialność ta w obu spółkach kształtuje się odmiennie. W spółce z o.o. powstaje dopiero wówczas, gdy egzekucja prowadzona przeciwko spółce okaże się bezskuteczna (art. 299 § 1 k.s.h.), a w spółce akcyjnej wiąże się z podaniem fałszywych danych rejestrowych (art. 479 i 490 k.s.h.).

Członek zarządu spółki z o.o. może się uwolnić od odpowiedzialności, jeżeli wykaże, że:
  • we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie układowe, lub
  • niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło nie z jego winy, albo że
  • pomimo niezgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcia postępowania układowego wierzyciel nie poniósł szkody (art. 299 § 1 k.s.h.).
Terminem właściwym do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości jest okres dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do jej ogłoszenia (art. 21 ust. 1 ustawy - Prawo upadłościowe i naprawcze). Zarząd w spółce akcyjnej odpowiada przede wszystkim za zgłoszenie fałszywych danych, o których mowa w art. 320 § 1 pkt 3 i 4 (informacje zgłaszane przy rejestracji spółki), art. 441 § 2 pkt 5 k.s.h. (informacje zgłoszeniowe przy podwyższeniu kapitału zakładowego), do Krajowego Rejestru Sądowego.

Osobista odpowiedzialność członków organu wobec wierzycieli spółki jest w takich sytuacjach solidarna wraz ze spółką przez trzy lata od dnia zarejestrowania spółki lub zarejestrowania podwyższenia kapitału zakładowego (art. 479 k.s.h.).

Przesłanką wystarczającą do pociągnięcia członków zarządu do odpowiedzialności jest podanie fałszywych danych chociażby przez niedbalstwo. Odpowiedzialność ta dotyczy wszystkich zobowiązań spółki, nawet niewynikających z podania fałszywych danych.

WAŻNE
Członkowie zarządu odpowiadają również na zasadzie winy wobec akcjonariuszy oraz innych osób za szkodę im wyrządzoną (art. 483 k.s.h.).

Kodeks spółek handlowych w art. 480-485 przewiduje ponadto odpowiedzialność wobec spółki, która dotyczy członków zarządu oraz innych osób współdziałających z nimi w zakresie określonych w tych artykułach czynności.

WARTO WIEDZIEĆ
Dla wyłączenia odpowiedzialności zarówno członków zarządu spółki z o.o., jak i spółki akcyjnej nie ma znaczenia, kto zgłosił żądanie ogłoszenia upadłości, wszczęcia postępowania układowego, jeśli tylko uczynił to w terminie. (Wyrok NSA z 12 lutego 2002 r., sygn. akt III SA 2544/00)

Na podobnych zasadach jak odpowiedzialność członków zarządu spółki z o.o., kształtuje się odpowiedzialność członków zarządu obu spółek za ich zobowiązania podatkowe. Z tym że przesłanką wyłączającą odpowiedzialność w postępowaniu podatkowym jest także wskazanie majątku, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części (art. 116 § 1 o.p.).

Członkowie władz spółki odpowiadają za zobowiązania, które powstały w czasie zasiadania przez nich w zarządzie.


J. Strzępka [red.], Kodeks spółek handlowych, tom II, Komentarz. Orzecznictwo do artykułów 301-633, Warszawa 2005.

PODSTAWA PRAWNA
  •  art. 31, 33, 95, 97, 102, 104, 111, 114-116, 118, 127, 135, 299, 479, 490 ustawy z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. nr 94, poz.1037 ze zm.)
  •  art. 7781 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 ze zm.)
  • art. 115, art. 116 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (j.t. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 ze zm.) u art. 21 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. nr 60, poz. 535 ze zm.)

WAŻNE
Szczególnym rodzajem odpowiedzialności w spółce z o.o. jest odpowiedzialność za zawyżenie wysokości aportu, czyli za brakującą część aportu.

Została ona uregulowana w art. 175 k.s.h., który stanowi, że jeżeli wartość wkładów niepieniężnych (aportów) została znacznie zawyżona w stosunku do ich wartości zbywczej w dniu zawarcia umowy spółki, wspólnik, który wniósł taki wkład, oraz członkowie zarządu, którzy, wiedząc o tym, zgłosili spółkę do rejestru, obowiązani są solidarnie wyrównać spółce brakującą wartość.

Jest to odpowiedzialność wspólnika oraz członków zarządu wobec spółki i nie mogą być oni zwolnieni z obowiązku wyrównania brakującej wartości. Z odpowiedzialnością członków zarządu wobec spółki za zawyżenie wartości aportu powiązana jest ich cywilnoprawna odpowiedzialność wobec wierzycieli spółki. Jeżeli członkowie zarządu umyślnie lub przez niedbalstwo podali fałszywe dane w zgłoszeniu rejestracyjnym, odpowiadają wobec wierzycieli spółki solidarnie ze spółką przez trzy lata od dnia jej zarejestrowania lub zarejestrowania podwyższenia kapitału zakładowego (art. 291 k.s.h.).

Tak więc przesłanką odpowiedzialności członków zarządu z art. 175 k.s.h. jest świadomość wnoszenia przez wspólnika wkładu o zawyżonej wartości (wina umyślna) - na podstawie art. 291 k.s.h. odpowiadają zarówno z winy umyślnej, jak i w razie niedbalstwa.

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.
S2pXSLTransformator::missingFileError :: Plik z szablonem XSL /htdocs/e-podatnik.pl/epodatnik/xml/spisy_tresci_czasopism/doradca_podatnika/633.xml NIE ISTNIEJE !!!
Hotelarz    Rynek Turystyczny     Restauracja    Polski Jubiler
Wydawnictwo TRENDY | Polskie Wydawnictwa Specjalistyczne ProMedia



Zapoznaj się z naszym portalem pisma branżowego Hotelarz