Doradca Podatnika 15-16/2007 Obrót gospodarczy

Rafał Golat
radca prawny w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego

Wypowiedzeniu umowy leasingu przysługuje finansującemu, a następuje ze skutkiem natychmiastowym. Podstawowym skutkiem wypowiedzenia umowy leasingu jest jej rozwiązanie. Po zakończeniu leasingu do zwrotu rzeczy przez korzystającego stosuje się odpowiednio przepisy o najmie.

Umowę leasingu regulują przepisy Tytułu XVII1 kodeksu cywilnego, które weszły w życie 9 grudnia 2000 r. Wtedy umowa leasingu uzyskała status umowy nazwanej. Ze względu na krótki okres obowiązywania unormowania regulującego wypowiedzenie umowy leasingu brak orzeczeń sądowych rozstrzygających konkretne praktyczne wątpliwości. Wątpliwości te są rozpatrywane przede wszystkim na podstawie przepisów dotyczących tej kwestii oraz ich zestawienia z regulacjami innych, nazwanych stosunków umownych, w tym zwłaszcza umowy najmu.

WYJĄTKOWY CHARAKTER WYPOWIADANIA UMÓW LEASINGU

Choć ustawodawca nie przewidział wyraźnych zakazów swobodnego wypowiadania umów leasingu, wydaje się, iż swoboda taka jest niedopuszczalna. Wynika to z definicji umowy leasingu, przesądzającej jednoznacznie, że jest to umowa zawierana na czas oznaczony (art. 7091 kodeksu cywilnego; dalej: k.c.).

Stąd też w regulacji poświęconej umowie leasingu brak stwierdzeń analogicznych jak w unormowaniu umowy najmu (art. 673 k.c.), zezwalających obu stronom kontraktu na wypowiadanie go z zachowaniem ustawowych terminów, bez innych konkretnych ograniczeń. Różnica ta staje się zrozumiała, jeśli weźmie się pod uwagę, iż umowa najmu może być zawierana zarówno na czas oznaczony, jak i nie oznaczony (art. 659 § 1 k.c.).

Podobnie sprawa przedstawia się w przypadku, pokrewnej w stosunku do leasingu, umowy dzierżawy (art. 693 § 1 k.c.), do której przepisy o najmie stosuje się odpowiednio (art. 694 k.c.).

JEDNOSTRONNY CHARAKTER WYPOWIADANIA UMÓW LEASINGU

W każdym przypadku, w którym regulacja umowy leasingu przewiduje jej wypowiedzenie, uprawnienie do wypowiedzenia przysługuje finansującemu (podmiotowi oddającemu rzecz do używania albo do używania i pobierania pożytków).

Druga strona umowy, czyli korzystający, w uprawnienie takie nie został wyraźnie przez ustawodawcę wyposażony. Takie zróżnicowanie jest wynikiem odmiennego charakteru obowiązków stron umowy leasingu, jeśli chodzi o dysponowanie udostępnianą w związku z jej zawarciem rzeczą.

Otóż w czasie trwania umowy leasingu obowiązek pieczy nad leasingowaną rzeczą oraz rozliczania się z finansującym jej używanie ciąży siłą rzeczy na stronie korzystającej, dlatego brak realizowania tych powinności upoważnia finansującego do wypowiedzenia umowy z niesolidnym kontrahentem. Jeżeli natomiast udostępniona korzystającemu rzecz zostaje utracona lub wykazuje wady, właściwym trybem zakończenia stosunku leasingu nie jest jego wypowiedzenie przez jedną ze stron, ale wygaśnięcie umowy, ewentualnie po odstąpieniu przez finansującego od umowy ze zbywcą leasingowanej rzeczy na żądanie podmiotu z niej korzystającego (art. 7095 i 7099 ust. 4 i 5 k.c.).

PRZESŁANKI WYPOWIADANIA UMÓW LEASINGU

Przesłanki wypowiadania umów leasingu można podzielić na dwie grupy:

• polegające na podejmowaniu przez korzystającego określonych działań bez zgody finansującego albo
• sprowadzające się do niewykonania przez korzystającego nałożonych na niego przez konkretne przepisy obowiązków.

W pierwszej grupie chodzi o dwa przypadki:

brak usunięcia przez korzystającego zmian w rzeczy, poczynionych bez zgody finansującego, chyba że zmiany takie wynikają z przeznaczenia rzeczy,

oddanie przez korzystającego bez zgody finansującego leasingowanej rzeczy do używania osobie trzeciej (art. 70912 k.c.).
Również w drugiej grupie mogą mieć miejsce dwa przypadki:

• brak wypełnienia przez korzystającego obowiązków polegających na utrzymaniu rzeczy w należytym stanie i używaniu jej w sposób określony w umowie leasingu albo odpowiadający jej właściwościom i przeznaczeniu (art. 7097 § 1, art. 7099 k.c.)
• zwłoka korzystającego z zapłatą co najmniej jednej raty leasingowej.

TRYB WYPOWIADANIA UMÓW LEASINGU

Z reguły przed dokonaniem wypowiedzenia finansujący powinien zwrócić się do korzystającego o zmianę niewłaściwego sposobu postępowania albo w drodze stosownego upomnienia, albo poprzez wyznaczenie mu odpowiedniego, dodatkowego terminu do zapłacenia zaległych rat (art. 70914 § 2 k.c.). Ustawową zasadę stanowi wypowiadanie umów leasingu ze skutkiem natychmiastowym.

Ponieważ w praktyce wypowiedzenie przybiera postać kierowanego przez finansującego do korzystającego oświadczenia na piśmie, należy uznać, iż wypowiedzenie następuje z dniem, w którym korzystający otrzymał je i mógł zapoznać się z jego treścią niezależnie od tego, czy rzeczywiście się z nią zapoznał (art. 61 k.c.). W przypadku każdej przesłanki wypowiedzenia umowy leasingu ustawodawca dopuszcza jednak uzgodnienie przez strony terminu wypowiedzenia.

W interesie korzystającego leży więc forsowanie wprowadzania do umowy zapisu w tym zakresie (np. ustalającego, iż finansujący może wypowiedzieć umowę na miesiąc naprzód na koniec miesiąca kalendarzowego).

SKUTKI WYPOWIEDZENIA UMOWY LEASINGU

Podstawowym skutkiem wypowiedzenia umowy leasingu jest jej rozwiązanie. Jeśli jednak wypowiedzenie nastąpiło wskutek okoliczności, za które korzystający ponosi odpowiedzialność, finansujący może zażądać od niego natychmiastowego zapłacenia wszystkich przewidzianych w umowie, a niezapłaconych rat, pomniejszonych o korzyści, jakie finansujący uzyskał wskutek ich zapłaty przed umówionym terminem (art. 70915 k.c.).

Ponieważ mają tu odpowiednie zastosowanie przepisy o sprzedaży na raty, w grę wchodzi odliczenie przez korzystającego kwoty, która odpowiada wysokości stopy procentowej obowiązującej dla danego rodzaju kredytów NBP (art. 585 k.c.). Ponieważ do umów leasingu stosuje się odpowiednio przepisy o najmie w zakresie zwrotu rzeczy przez korzystającego po zakończeniu leasingu (art. 70917 k.c.), w przypadku wypowiedzenia umowy przez finansującego korzystający zobowiązany jest zwrócić rzecz finansującemu w stanie niepogorszonym.

Nie ponosi on odpowiedzialności za zużycie rzeczy będące następstwem prawidłowego jej używania (art. 675 § 1 k.c.).

Postawa prawna

•  art. 61, 585, 637, art. 659 § 1, art. 675 § 1, art. 694, art. 7095, 7097 § 1, art. 7099 ust. 4 i 5, art. 70912, art. 70914 § 2, art. 70917 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz 93 ze zm.)

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.