Doradca Podatnika 17-18/2007 Obrót gospodarczy

Sąd Najwyższy uznał, że wydanie przez sąd wieczystoksięgowy zaświadczenia zawierającego dane niezgodne ze stanem rzeczywistym uniemożliwiło wierzycielowi ściągnięcie przysługującej mu od dłużnika należności, co rodzi, po stronie dłużnika, uprawnienie do żądania naprawienia powstałej szkody przez Skarb Państwa.

Maria K., wobec braku możliwości ugodowego odzyskania wierzytelności przysługującej jej od Pawła P., skierowała sprawę do komornika, informując go o należącym do dłużnika majątku. Komornik zwrócił się do sądu wieczysto- księgowego o wydanie zaświadczenia o posiadanych przez dłużnika nieruchomościach.

W wydanym dokumencie wskazano jedną działkę, której licytacja przyniosła wierzycielce zwrot około 5000 zł. Później okazało się, że do Pawła P. należały również inne nieruchomości, które zbył on już po wszczęciu egzekucji przez komornika. Maria K. uznała, że nieodzyskanie całej kwoty wierzytelności i powstała w wyniku tego szkoda były spowodowane wydaniem przez sąd zaświadczenia niezgodnego ze stanem rzeczywistym.

W jej ocenie, gdyby komornik wszczął egzekucję w stosunku do pozostałych nieruchomości, możliwe byłoby wyegzekwowanie całej wierzytelności. Na podstawie art. 417 k.c. za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego, albo inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa (zob. wyrok SN z 28 kwietnia 2005 r., sygn. akt III CK 367/04, Biul.SN 7/2005, poz. 14).

Jeżeli wykonywanie zadań z zakresu władzy publicznej zlecono, na podstawie porozumienia, jednostce samorządu terytorialnego albo innej osobie prawnej, solidarną odpowiedzialność za wyrządzoną szkodę ponosi ich wykonawca oraz zlecająca je jednostka samorządowa albo Skarb Państwa. Przesłanką odpowiedzialności Skarbu Państwa na podstawie art. 417 § 1 k.c. jest tylko bezprawność rozumiana jako działanie funkcjonariusza niezgodne z prawem, a nie wina funkcjonariusza państwowego (zob. wyrok SN z 26 kwietnia 2002 r., sygn. akt III CKN 974/00).

Wysokie wymagania staranności, jakiej oczekuje się od funkcjonariuszy państwowych, nie mogą się przeradzać w przypisywanie im obowiązków niemożliwych praktycznie do wykonania i tym samym wprowadzenie swoistej odpowiedzialności na zasadzie ryzyka, co w sposób szczególny dotyczy czynności, z których podjęciem połączone jest niebezpieczeństwo oraz wynikająca stąd możliwość częstszego niż to zazwyczaj się dzieje powstania szkody (zob. wyrok SA w Warszawie z 3 marca 1998 r., sygn. akt I ACa 14/98, "Wokanda" Nr 10/1998, poz. 44). Rozpatrujący skargę skierowaną przeciwko Skarbowi Państwa sąd uznał winę sądu wieczystoksięgowego za bezsporną i zasądził na rzecz Marii K. odszkodowanie w żądanej wysokości.

APELACJA

We wniesionej od tego wyroku apelacji Skarb Państwa, niekwestionując ustaleń faktycznych, podważył zasadność zasądzenia odszkodowania z uwagi na niezakończenie postępowania egzekucyjnego, a co się z tym wiąże - potencjalną możliwość odzyskania całości wierzytelności. Podniósł też, że powódka nie wykorzystała wszystkich przysługujących jej możliwości odzyskania wierzytelności. Zgodnie bowiem z art. 527 § 1 k.c., gdy wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, każdy z wierzycieli może żądać uznania tej czynności za bezskuteczną w stosunku do niego, jeżeli dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a osoba trzecia o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć.

Czynność prawna dłużnika jest dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli, jeżeli wskutek tej czynności dłużnik stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w wyższym stopniu niż był przed dokonaniem czynności. Jeżeli wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba będąca w bliskim z nim stosunku lub przedsiębiorca pozostający z dłużnikiem w stałych stosunkach gospodarczych uzyskała korzyść majątkową, domniemywa się, że osoba ta wiedziała, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli.

Sąd II instancji podzielił argumentację pełnomocnika Skarbu Państwa, twierdząc, że Maria K. powinna była wnieść skargę pauliańską, i w całości oddalił jej żądanie.

SĄD NAJWYŻSZY

Sąd Najwyższy uchylił wyrok zaskarżony przez Marię K. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Sąd wskazał, że zaświadczenie jako dokument urzędowy podlega domniemaniu prawdziwości. Zaś działanie sądu polegające na wydaniu, na skutek nieprawidłowego prowadzenia rejestrów, zaświadczenia niezgodnego ze stanem rzeczywistym stanowi czyn rodzący odpowiedzialność odszkodowawczą Skarbu Państwa. Wobec tego tak wierzycielka, jak i komornik byli uprawnieni do przyjęcia braku istnienia dodatkowych nieruchomości dających możliwość zaspokojenia roszczenia.

Nie można również uzależniać powstania odpowiedzialności Skarbu Państwa od wniesienia przez wierzycielkę skargi pauliańskiej, ponieważ jest to wyłącznie uprawnienie, z którego wierzycielka mogła, ale nie musiała skorzystać. Podkreślono też, że pokrycie szkody przez Skarb Państwa rodzi prawo do dochodzenia zwrotu tej kwoty od dłużnika. (oprac. na podstawie wyroku SN z 26 kwietnia 2006 r., sygn. akt V CSK 195/05)