Doradca Podatnika 17-18/2007 Obrót gospodarczy

Programy komputerowe podlegają ochronie tak jak utwory. Przedsiębiorca, który celowo lub nieświadomie korzysta z nielegalnego oprogramowania, naraża się na poważne kary finansowe, a nawet na więzienie.

Przepisy szczególne dotyczące programów komputerowych zawierają art. 741-772 ustawy z 4 lutego 1994 r. o oprawie autorskim i prawach pokrewnych (j.t. Dz.U. z 2006 r. nr 90, poz. 631 ze zm.). Ustawa ta określa również konsekwencje łamania praw autorskich do oprogramowania komputerowego. Są to: grzywna, ograniczenie wolności, pozbawienie wolności od 3 miesięcy do 5 lat (art. 115 ust. 1 ustawy), przepadek narzędzi przestępstwa (komputerów, serwerów, płyt), choćby nie były własnością sprawcy (art. 120 ust. 1 pkt 1 ustawy).

Ponadto producent oprogramowania komputerowego może żądać od firmy, która naruszyła jego prawa autorskie, zapłaty kwoty równej: podwójnej wartości wynagrodzenia, jakie musiałaby taka firma zapłacić producentowi za legalny produkt - w przypadku niezawinionego piractwa, lub potrójnej wartości wynagrodzenia - w przypadku piractwa zawinionego. Producent może domagać się również wpłaty na Fundusz Promocji Twórczości. Nie może być to suma niższa od dwukrotnej wysokości uprawdopodobnionych korzyści odniesionych przez sprawcę z dokonanego naruszenia (art. 79 ust. 1 i 2 ustawy).

Trzeba więc zapłacić co najmniej dwa razy tyle, ile wyniosła oszczędność z zakupu np. nielegalnego oprogramowania, zamiast legalnego.

KOPIA ZAPASOWA

Nie wymaga zezwolenia uprawnionego (producenta) m.in. sporządzenie kopii zapasowej, jeżeli jest to niezbędne do korzystania z programu komputerowego (art. 75 ust. 2 pkt 1 ustawy). Oznacza to, że można sporządzić kopię zapasową, pod warunkiem jednak, że kopia ta nie jest używana równocześnie z programem komputerowym. Jeśli zatem oryginalne nośniki znajdują się w centrali firmy, to wskazane byłoby, aby oprócz kopii oryginalnych nośników w oddziale firmy posiadać także kopię umowy licencyjnej i kopie faktur zakupu. W ten sposób najłatwiej będzie wykazać, że oprogramowanie używane w oddziale firmy jest licencjonowane.

RODZAJE PIRACTWA KOMPUTEROWEGO

Promocją bezpiecznego i zgodnego z prawem korzystania z oprogramowania jest Business Software Alliance (BSA) (Organizacja Producentów Oprogramowania Biznesowego). Założona w 1988 r., działa w 80 krajach na świecie. W Polsce BSA jest reprezentowana przez Kancelarię Prawną Sołtysiński, Kawecki, Szlęzak (02-061 Warszawa, ul. Wawelska 15, tel. (022) 608 70 00). Organizacja umożliwia dostawcom oprogramowania, sprzętu komputerowego i usług internetowych dotarcie do klientów z sektora publicznego i prywatnego na rynkach międzynarodowych oraz szerzy wiedzę z zakresu praw autorskich do oprogramowania i bezpieczeństwa w internecie i zwalcza piractwo komputerowe.


Zarzuty łamania praw autorskich i piractwo komputerowe organy ścigania stawiają najczęściej: członkom zarządu, dyrektorom, administratorom sieci, specjalistom ds. IT, właścicielom firm, użytkownikom końcowym (właścicielom komputerów). Organizacja wyróżnia pięć rodzajów piractwa:

• Piractwo wśród użytkowników końcowych - użytkownik bez upoważnienia uzyskuje oprogramowanie komputerowe poprzez instalowanie programu z jednej licencjonowanej kopii na kilku komputerach, kopiowanie płyt CD w celu instalacji lub rozpowszechniania programów, korzystanie z możliwości uzyskania uaktualnienia programu bez posiadania legalnej kopii wersji, której posiadanie uprawnia do uaktualnienia, oraz używanie oprogramowania bez uwzględnienia ograniczeń dotyczących oprogramowania w wersji edukacyjnej, dla ograniczonego kręgu odbiorców lub nieprzeznaczonego do dystrybucji detalicznej.
• Korzystanie z oprogramowania na serwerze bez licencji dostępowej - ten rodzaj piractwa ma miejsce, gdy zbyt wielu pracowników pracujących w sieci korzysta jednocześnie z głównej kopii programu. Jeżeli firma ma sieć lokalną i instaluje na serwerze programy dla wielu użytkowników, powinna dopilnować, aby licencja ją do tego upoważniała. Jeżeli z oprogramowania korzysta większa liczba użytkowników niż przewiduje licencja, jest to nadużycie.
• Piractwo w internecie ma miejsce podczas pobierania programów z internetu. Zakupów programów w sieci powinny dotyczyć te same zasady nabywania towarów, co zakupów tradycyjnych. Piractwo w internecie może przybierać następujące formy: - pirackie witryny udostępniające programy do pobrania bezpłatnie lub w zamian za przesłanie innego programu, - aukcje internetowe, na których oferowane są programy podrobione lub w inny sposób naruszające prawa autorskie oraz - sieci wymiany plików "peer-to-peer" umożliwiające bezprawne przesyłanie programów chronionych prawami autorskimi.
• Sprzedaż komputera z zainstalowanym nielegalnym oprogramowaniem - firma sprzedająca nowe komputery instaluje na twardym dysku nielegalne kopie oprogramowania, aby uatrakcyjnić zakup. Te same zastrzeżenia dotyczą sprzedających i instalujących nowe programy w komputerach w miejscach pracy.
• Podrabianie oprogramowania - nielegalne powielanie i sprzedaż materiałów chronionych prawem autorskim. Nielegalnie powielane produkty imitują oryginalne towary. W przypadku programów detalicznych często spotykane są podrobione egzemplarze płyt CD i dyskietek z programami, wraz z odpowiednim opakowaniem, instrukcjami, umowami licencyjnymi, etykietami, kartami rejestracyjnymi i zabezpieczeniami.

JAK SOBIE PORADZIĆ Z PIRACTWEM KOMPUTEROWYM W FIRMIE

Jeżeli chcesz uniknąć zarzutu korzystania z nielegalnego oprogramowania w twojej firmie, możesz:

• wyznaczyć osobę odpowiedzialną za zapewnienie legalności oprogramowania w twojej firmie (tylko ona będzie decydowała o zakupie, instalacji i przechowywaniu płyt oraz licencji programów komputerowych);
• przeprowadzić inwentaryzację oprogramowania (w ten sposób upewnisz się, czy na każdym z komputerów działa legalny system operacyjny oraz czy pozostałe zainstalowane programy posiadają licencje). Przy okazji inwentaryzacji spisz, jakie programy (licencje) powinieneś zakupić. Wykasuj ujawnione nielegalne oprogramowanie. Wszystkie płyty oraz licencje starannie zabezpiecz i przechowuj w jednym miejscu. Do audytu oprogramowania możesz wykorzystać dostępne w internecie darmowe narzędzia
• kontrolować firmową sieć komputerową (np. automatyczne przeszukiwanie zainstalowanego oprogramowania w trakcie logowania się do sieci);
• pouczyć pracowników o funkcjonujących w twojej firmie zasadach korzystania z oprogramowania. Podpisz pisemne porozumienia co do odpowiedzialności pracownika, który zainstaluje nielegalne oprogramowanie na firmowym komputerze.

(oprac. na podstawie informacji BSA i ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych)