Doradca Podatnika 17-18/2007 Obrót gospodarczy

Marcin Polit
doktorant na Wydziale Prawa KUL i prawnik w Kancelarii Radców Prawnych Grumowie i Procko S.C. w Kielcach

Czym skutkuje odmowa przez osobę trzecią, na rzecz której zastrzeżono świadczenie pieniężne, przyjęcia tego świadczenia? Czy jako dłużnik, który to świadczenie ma spełnić, jestem całkowicie zwolniony z zobowiązania, czy muszę takie świadczenie spełnić po prostu do rąk mojego wierzyciela? Jeżeli w umowie zastrzeżono, że dłużnik spełni świadczenie na rzecz osoby trzeciej, osoba ta, w braku odmiennego postanowienia umowy, może żądać bezpośrednio od dłużnika spełnienia zastrzeżonego świadczenia.

Zastrzeżenie co do obowiązku świadczenia na rzecz osoby trzeciej nie może być odwołane ani zmienione, jeżeli osoba trzecia oświadczyła którejkolwiek ze stron, że chce z zastrzeżenia skorzystać (art. 393 kodeksu cywilnego; dalej: k.c.). Fakt, że treścią stosunku prawnego pomiędzy wierzycielem a dłużnikiem jest zastrzeżenie spełnienia świadczenia na rzecz osoby trzeciej, nie pozbawia oczywiście tej osoby prawa do odrzucenia świadczenia.

W doktrynie prawa cywilnego podkreśla się natomiast, że do czasu złożenia przez tę osobę oświadczenia o skorzystaniu z zastrzeżenia umownego (i przyjęciu świadczenia dłużnika) lub oświadczenia o nieskorzystaniu z zastrzeżenia (a tym samym o odmowie przyjęcia świadczenia) trwa swego rodzaju stan zawieszenia, w którym strony umowy mogą postanowić np. o zmianie osoby trzeciej uprawnionej do świadczenia, czy też nawet o całkowitym usunięciu tego zastrzeżenia.

Taka modyfikacja stosunku zobowiązaniowego nie jest już możliwa po złożeniu oświadczenia woli przez osobę trzecią wprost lub w sposób dorozumiany. Jeżeli osoba ta - jak to wynika z treści pytania - nie przyjmie świadczenia od dłużnika, to takie zachowanie należy traktować jako dorozumiane oświadczenie o odmowie skorzystania z zastrzeżenia o świadczeniu na jej rzecz. Z chwilą złożenia oświadczenia tej treści osoba ta traci uprawnienie, jakie wykreowane zostało przez zastrzeżenie w umowie pomiędzy wierzycielem a dłużnikiem.

Nie oznacza to jednak, że dłużnik, którego świadczenia osoba trzecia nie przyjęła, staje się wolny od swojego długu. A to dlatego, że jej oświadczenie o nieskorzystaniu ze świadczenia zastrzeżonego na jej rzecz oznacza przywrócenie typowego stosunku zobowiązaniowego, w ramach którego wierzyciel ma prawo żądać określonego zachowania (świadczenia) od dłużnika, a dłużnik obowiązany jest to świadczenie spełnić. W opisanej przez Pana sytuacji odmowa przyjęcia świadczenia przez osobę trzecią ma ten skutek, że świadczenie to powinno być przez Pana spełnione na rzecz wierzyciela.

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.