Doradca Podatnika 17-18/2007 Podatek dochodowy

Decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Olsztynie z 20 marca 2007 r., sygn. PBF/4117-005-2/07

Pytanie podatnika

Czy uiszczone przez spółkę cywilną kary umowne z tytułu niewykonania umowy stanowią koszt uzyskania przychodów?

Odpowiedź urzędu

Pomiędzy spółką a ARiMR została zawarta umowa na dostawę przez spółkę tonerów i kartridżów do kserokopiarek i faksów. Dostawca, w związku ze zbyt późnym otrzymaniem podpisanej umowy oraz brakiem towaru na rynku - nie mógł wywiązać się z umowy. W umowie przewidziano zapłatę kar umownych w związku z niewykonaniem umowy.

Wątpliwości spółki w zaistniałej sytuacji budzi, czy można zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów karę umowną poniesioną w związku z odstąpieniem przez wykonawcę od umowy dotyczącej dostawy towarów, w sytuacji gdy odstąpienie było spowodowane brakiem towaru na rynku. W związku z tym, że kara została naliczona z tytułu niewykonania umowy, a więc nie została wymieniona jako wydatek niestanowiący kosztu uzyskania przychodu, zdaniem spółki stanowi koszt prowadzonej działalności gospodarczej.

Kosztami uzyskania przychodów z poszczególnego źródła są wszelkie koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 23. Podatnik ma możliwość odliczenia od przychodów, dla celów podatkowych, wszelkich kosztów, jeśli wykaże ich bezpośredni związek z prowadzoną działalnością.

W odniesieniu do kar ustawa, w art. 23 ust. 1 pkt 19, stanowi, iż nie uważa się za koszty uzyskania przychodów kar umownych i odszkodowań z tytułu wad dostarczonych towarów, wykonanych robót i usług oraz zwłoki w dostarczeniu towaru wolnego od wad lub zwłoki w usunięciu wad towarów albo wykonanych robót i usług. Jeżeli więc kara umowna przysługuje wierzycielowi z innego tytułu niż wymienione, zapłacenie tej kary stanowić będzie u płacącego koszt uzyskania przychodów, jeżeli spełniona będzie zasadnicza przesłanka wynikająca z art. 22 ust. 1, pozwalająca na zaliczenie wydatków do kosztów uzyskania przychodów, czyli poniesiony koszt musi być związany z uzyskaniem przychodu.

Zgodnie z przepisem ustawy - Prawo zamówień publicznych, z postępowania o udzielenie zamówienia publicznego wyklucza się wykonawców, którzy w ciągu ostatnich trzech lat przed wszczęciem postępowania wyrządzili szkodę, nie wykonując zamówienia lub wykonując je nienależycie, a szkoda ta nie została dobrowolnie naprawiona do dnia wszczęcia postępowania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które wykonawca nie ponosi odpowiedzialności.

Kary umowne są instytucją prawa cywilnego i zostały uregulowane w art. 483 § 1 kodeksu cywilnego. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu kara umowna jest określoną sumą pieniężną, jaką strona zobowiązana jest zapłacić w razie powstania szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania. Przy czym kara umowna jest należna na mocy zastrzeżenia umownego oraz w zastrzeżonej wierzycielowi wysokości, bez względu na wysokość poniesionej szkody.

Możliwość jej żądania nie jest zależna od rzeczywistego zaistnienia szkody w związku z niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem zobowiązania. Na gruncie cytowanych przepisów argument przedstawiony w zażaleniu przez stronę nie znajduje uzasadnienia, ponieważ dla powstania obowiązku zapłacenia kary umownej wystarczy zaistnienie określonych w umowie przesłanek, a jej zapłacenie nie wymaga dowodzenia, że po stronie uprawnionej do jej żądania powstała jakakolwiek szkoda. Natomiast wykluczenie z postępowania o udzielenie zamówienia publicznego oparte jest tylko i wyłącznie na przesłance, jaką jest powstanie szkody po stronie zamawiającego.

Cytowany przepis nie znajduje zastosowania, jeżeli wykonawca nie wykonał zamówienia lub wykonał je nienależycie, ale zamawiający nie poniósł szkody. Założenie spółki co do zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów wydatków związanych z zapłaceniem kary umownej - jako mających związek z przyszłymi przychodami - jest błędne.