Doradca Podatnika 17-18/2007 Prawo w obronie przedsiębiorcy

Marcin Polit
doktorant na Wydziale Prawa KUL
oraz prawnik w Kancelarii Radców Prawnych Grumowie i Procko SC w Kielcach

W jakich sytuacjach sąd może nadać wyrokowi rygor natychmiastowej wykonalności? Od czego to zależy? W jakich przypadkach nadanie wyrokowi natychmiastowej wykonalności jest niedopuszczalne?

Natychmiastową wykonalność wyroku należałoby zdefiniować jako właściwość, dzięki której wyrok jeszcze przed uprawomocnieniem się stanowi tytuł egzekucyjny, a po nadaniu klauzuli wykonalności będzie tytułem wykonawczym uprawniającym do egzekucji świadczenia w nim określonego. Co do zasady wyrok jest wykonalny z chwilą uprawomocnienia się. Przypomnijmy, że wyrok prawomocny to wyrok sądu pierwszej instancji, od którego nie wniesiono w terminie apelacji, oraz wyrok sądu drugiej instancji z chwilą jego wydania.

Ustawodawca w pewnych sytuacjach nakazał obligatoryjnie zamieszczenie w wyroku orzeczenia o natychmiastowej wykonalności, jak również wskazał sytuacje, w których pozostawił w tym zakresie sądowi możliwość swobodnego rozstrzygnięcia. Orzeczenie takie przyjmuje wtedy formę nadania tzw. rygoru natychmiastowej wykonalności. Sąd ma obowiązek nadać wyrokowi przy jego wydaniu rygor natychmiastowej wykonalności z urzędu, gdy:

• zasądza alimenty - co do rat płatnych po dniu wniesienia powództwa, a co do rat płatnych przed wniesieniem powództwa za okres nie dłuższy niż za trzy miesiące (art. 333 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania cywilnego, dalej: k.p.c.),
• zasądza roszczenie uznane przez pozwanego (art. 333 § 1 pkt 2 k.p.c.),
• wyrok uwzględniający powództwo jest zaoczny (art. 333 § 1 pkt 3 k.p.c.),
• zasądza należność pracownika w sprawach z zakresu prawa pracy, w części nieprzekraczającej pełnego jednomiesięcznego wynagrodzenia pracownika (art. 1772 § 1 k.p.c.).

Sąd może nadać wyrokowi przy jego wydaniu rygor natychmiastowej wykonalności z urzędu, gdy:

• zasądza należność z weksla, czeku, warrantu, rewersu, dokumentu urzędowego lub dokumentu prywatnego, którego prawdziwość nie została zaprzeczona,
• uwzględnia powództwo o naruszenie posiadania (art. 333 § 2 k.p.c.).

Sąd może nadać wyrokowi przy jego wydaniu rygor natychmiastowej wykonalności nie tylko z urzędu, ale też na wniosek. Dopuszczalne jest to, jeżeli wyrok nadaje się do wykonania w drodze egzekucji, a opóźnienie uniemożliwiłoby lub znacznie utrudniło wykonanie wyroku albo naraziłoby powoda na szkodę (art. 333 § 3 k.p.c.) Ustawodawca przewiduje także przypadki, gdy rygor natychmiastowej wykonalności nie będzie orzeczony, nawet za zabezpieczeniem, mianowicie będzie tak, gdy:

• wykonanie wyroku mogłoby spowodować niepowetowaną szkodę dla pozwanego (art. 335 § 1 k.p.c.),
• pozwanym był Skarb Państwa (art. 335 § 2 k.p.c.).

Warto wspomnieć, że sąd może uzależnić natychmiastową wykonalność wyroku od złożenia przez powoda stosownego zabezpieczenia, które polega zwykle na złożeniu określonej kwoty do depozytu sądowego.

Zabezpieczenie natychmiastowej wykonalności wyroku może polegać również na wstrzymaniu wydania powodowi rzeczy odebranych pozwanemu lub sum pieniężnych po ich wyegzekwowaniu albo na wstrzymaniu sprzedaży zajętego majątku ruchomego (art. 334 § 1-3 k.p.c.). Zabezpieczenie nie może być jednak zarządzone co do należności alimentacyjnych w granicach, w jakich sąd nadaje wyrokowi zasądzającemu te należności rygor natychmiastowej wykonalności z urzędu (art. 334 § 4 k.p.c.).

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.