Doradca Podatnika 17-18/2007 Rachunkowość

Beata Piotrowska
główny specjalista w Biurze Audytu Wewnętrznego Urzędu Marszałkowskiego
Województwa Podkarpackiego

Między ustawą o rachunkowości a MSSF 3 istnieją różnice w zakresie ustalania wartości firmy i jej ujęcia oraz ustalania ujemnej wartości firmy, jej ujęcia i rozliczania.

W nauce rachunkowości termin "wartość firmy" rozpatrywany jest na trzech płaszczyznach, wyróżnia się: wewnętrzną wartość firmy, nabytą wartość firmy i skonsolidowaną wartość firmy. Istota wewnętrznej wartości firmy sprowadza się do różnicy między rynkową wartością przedsiębiorstwa, która jest odzwierciedleniem wartości przedsiębiorstwa w opinii zainteresowanych inwestorów, a jego wyceną księgową.

Jest to więc różnica między wartością bilansową przedsiębiorstwa, a jego wartością ekonomiczną, definiowaną jako zdolność generowania zadowalających inwestora przepływów finansowych. Jeżeli jednostka jest posiadaczem wewnętrznej wartości firmy, nie wykazuje jej w księgach rachunkowych.

Wewnętrzna wartość firmy może zamienić się w nabytą wartość firmy. Zachodzi to wówczas, gdy dana jednostka gospodarcza staje się przedmiotem obrotu na rynku kapitałowym i zostaje nabyta (w całości lub jej zorganizowana część) przez inne przedsiębiorstwo. Nabyta wartość firmy stanowi zatem różnicę między ceną nabycia aktywów netto przedsiębiorstwa (tzw. ceny przejęcia) i ich wartości godziwych. Jeżeli cena nabycia jest wyższa od wartości godziwej aktywów netto mamy do czynienia z nabytą dodatnią wartością firmy.

W przeciwnym przypadku powstaje nabyta ujemna wartość firmy. Należy pamiętać, że nabyta wartość firmy (dodatnia lub ujemna) nie może istnieć bez przedsiębiorstwa i można ją kupić tylko z całym majątkiem tego przedsiębiorstwa. Skonsolidowana wartość firmy pojawia się przy dokonywaniu konsolidacji sprawozdań finansowych.

Powstaje ona poprzez porównanie ceny nabycia udziałów z proporcjonalną do praw własności częścią wartości godziwej aktywów netto jednostek podporządkowanych (zależnych, współzależnych lub stowarzyszonych). Uregulowania w zakresie wartości firmy znajdują się w rozdziale 4a "Łączenie się spółek" oraz w rozdziale 6 "Sprawozdanie finansowe jednostek powiązanych" ustawy o rachunkowości. Szersze omówienie tego zagadnienia zawierają międzynarodowe standardy, tj. MSSF 3 "Połączenia jednostek gospodarczych".

Ustalenie i ujęcie wartości firmy
Ustawa o rachunkowości

Wartość firmy stanowi różnicę między ceną nabycia określonej jednostki lub jej zorganizowanej części a niższą od niej wartością godziwą przejętych aktywów netto (art. 33 ust. 4 uor). W polskim prawie bilansowym tak ustaloną wartość firmy ujmuje się jako aktywa w grupie wartości niematerialnych i prawnych.

Wartość firmy podlega amortyzacji przez okres nie dłuższy niż 5 lat, który w uzasadnionych przypadkach może zostać wydłużony do lat 20. Wydłużenie okresu amortyzacji wartości firmy może być np. uzasadnione znaczącym kwotowo wpływem na strukturę bilansu, dużym prawdopodobieństwem wykorzystywania w przyszłości nabytego przedsiębiorstwa i faktem, że w dłuższym okresie będzie ono osiągać wysokie zyski.

Rozpoczęcie amortyzacji następuje nie wcześniej niż po przyjęciu przedmiotu amortyzacji do używania, a jej zakończenie - nie później niż z chwilą zrównania wartości odpisów amortyzacyjnych z wartością początkową.


MSSF 3

Według MSSF 3, że na dzień nabycia podmiot przejmujący ujmuje wartość firmy nabytą w ramach połączenia jednostek gospodarczych jako składnik aktywów (§ 51). Tak ujęty składnik aktywów początkowo wycenia się jako nadwyżkę kosztów nabycia w stosunku do udziału nabywcy w wartości godziwej netto możliwych do zidentyfikowania aktywów, zobowiązań i zobowiązań warunkowych.

Następnie wartość firmy wycenia się według ceny nabycia pomniejszonej o straty z tytułu skumulowanej utraty wartości, ujmowanej zgodnie z MSR 36.


Ustalenie i rozliczenie ujemnej wartości firmy

Ustawa o rachunkowości Jeżeli cena nabycia jednostki lub zorganizowanej jej części jest niższa od wartości godziwej przejętych aktywów netto, to różnica stanowi ujemną wartość firmy (art. 33 ust. 4 uor). Tak powstałą ujemną wartość firmy rozlicza się w następujący sposób (art. 44b ust. 11 uor):

1. część, która nie przewyższa wartości godziwej nabytych aktywów trwałych, z wyłączeniem długoterminowych aktywów finansowych notowanych na regulowanych rynkach, zaliczasz do rozliczeń międzyokresowych przychodów przez okres będący średnią ważoną okresu ekonomicznej użyteczności nabytych i podlegających amortyzacji aktywów,
2. 2część, która przekracza wartość godziwą nabytych aktywów trwałych, z wyłączeniem długoterminowych aktywów finansowych notowanych na regulowanych rynkach, zaliczasz do przychodów.

Ujemną wartość firmy odpisuje się w pozostałe przychody operacyjne do wysokości, w jakiej dotyczy oszacowanych w sposób wiarygodny przyszłych strat i kosztów, ustalonych przez spółkę przejmującą na dzień połączenia. Należy zauważyć, że odpis ten następuje w okresie sprawozdawczym, w którym koszty i straty wpływają na wynik finansowy.

Ujemna wartość firmy wykazywana jest na dzień bilansowy w pozycji B.IV.1 pasywów bilansu "Rozliczenia międzyokresowe" - "Ujemna wartość firmy". Rozliczenia międzyokresowe przychodów, dokonywane z zachowaniem ostrożności, obejmują m.in. ujemną wartość firmy, o której mowa w art. 33 ust. 4 i art. 44b ust. 11 uor.

W przypadku kiedy nastąpi trwała utrata wartości firmy, dokonuje się odpisu aktualizującego, który obciążą pozostałe koszty operacyjne. Należy zauważyć, że art. 44b uor stanowi, że w przypadku rozliczenia połączenia metodą nabycia, zsumowaniu podlegają poszczególne pozycje aktywów i pasywów spółki przejmującej, określone według ich wartości księgowej, z odpowiednimi pozycjami aktywów i pasywów spółki przejętej, według ich wartości godziwej ustalonej na dzień ich połączenia. Natomiast art. 44b ust. 4 pkt 8 uor określa, iż wartość godziwa wartości firmy lub ujemnej wartości firmy zawartej w bilansie spółki przejętej wynosi zero.

MSSF 3

W MSSF 3 nie występuje pojęcie "ujemnej wartości firmy", ale opis powstania takiej różnicy. W przeciwieństwie do polskich uregulowań nie daje on możliwości ujawniania w bilansie ujemnej wartości firmy. Jeżeli udział nabywcy w wartości godziwej aktywów, zobowiązań i zobowiązań warunkowych przewyższa koszt nabycia (dyskonto przy nabyciu), nabywca powinien jeszcze raz oszacować ustalone wartości godziwe oraz wycenę kosztów nabycia (§ 56).

Ewentualną nadwyżkę pozostałą po dokonaniu takiego ponownego oszacowania należy odnieść od razu w rachunek zysków i strat roku obrachunkowego, w którym nastąpiło nabycie.

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.