Doradca Podatnika 19-20/2007 Prawo w obronie przedsiębiorcy

Michalec Marek
konsultant podatkowy

Pracownik urzędu skarbowego nałożył na mnie mandat karny gotówkowy w wysokości 1200 zł za złożenie zeznania o wysokości dochodów po upływie ustawowego terminu. Czy postąpił prawidłowo?

Aby odpowiedzieć na to pytanie, należy wziąć pod uwagę stosowne przepisy kodeksu karnego skarbowego (dalej: k.k.s.), który reguluje zasady nakładania przez organy podatkowe na podatników kary grzywny w drodze mandatu karnego. Ponieważ w pytaniu nie zostały opisane okoliczności popełnienia wykroczenia nieterminowego złożenia zeznania podatkowego, czyli czynu zabronionego z art. 56 § 4 k.k.s., nie można odnieść się do podstawy nałożenia mandatu.

Należy zaznaczyć tylko, że ukarać w drodze mandatu karnego można jedynie w sytuacji, gdy osoba sprawcy i okoliczności popełnienia wykroczenia skarbowego nie budzą wątpliwości, a nie zachodzi potrzeba wymierzenia kary surowszej niż dwukrotność minimalnego wynagrodzenia. Zakładając jednak, że kodeksowe przesłanki do zastosowania kary grzywny w drodze mandatu zostały spełnione, zwróćmy uwagę na kwestie formalne związane z nakładaniem mandatów karnych przez urzędy skarbowe.

Zgodnie z treścią kodeksu uprawnionym do prowadzenia postępowania mandatowego w sprawach o wykroczenia skarbowe jest finansowy organ postępowania przygotowawczego lub jego upoważniony przedstawiciel. Organami postępowania przygotowawczego w sprawach o przestępstwa skarbowe i wykroczenia skarbowe są:

• urząd skarbowy,
• inspektor kontroli skarbowej,
• urząd celny,
• Straż Graniczna,
• Policja,
• űandarmeria Wojskowa.

Organem postępowania przygotowawczego w sprawach o przestępstwa skarbowe jest także Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Centralne Biuro Antykorupcyjne. Z oczywistych względów czynności procesowe, a więc także nakładanie kar w drodze mandatu, wykonują upoważnieni do tego pracownicy tych instytucji. Biorąc pod uwagę powyższe, pracownik urzędu skarbowego, jeśli był upoważniony do tego przez swojego naczelnika, miał pełne prawo nałożyć mandat karny na podatnika.

Warto dodać, że co do zasady funkcjonariusz nakładający karę grzywny, na żądanie sprawcy wykroczenia skarbowego, jest obowiązany okazać dokument uprawniający go do nałożenia kary grzywny w drodze mandatu karnego. Jak wynika ze stanu faktycznego, urzędnik nałożył mandat w wysokości 1200 zł. Kwota ta mieści się w granicach wysokości grzywny, jaką można nałożyć mandatem karnym skarbowym. Mandatem karnym można bowiem nałożyć karę grzywny w granicach nieprzekraczających podwójnej wysokości minimalnego wynagrodzenia.


O ile w przedstawionym stanie faktycznym uprawnienie urzędu skarbowego (pracownika) do nakładania mandatu karnego oraz wysokość tej kary nie budzą wątpliwości i są zgodne z obowiązującymi przepisami, to zastanawiający jest fakt, iż organ nałożył na podatnika mandat gotówkowy. Kodeks wyszczególnia dwa rodzaje mandatów - mandat kredytowany i mandat gotówkowy. Ten ostatni wydawany jest ukaranemu po uiszczeniu kary grzywny bezpośrednio upoważnionemu podmiotowi, który ją nałożył.

Mandat taki stosuje się w stosunku do osób czasowo tylko przebywających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub niemających stałego miejsca zamieszkania albo stałego miejsca pobytu, a także osób wprawdzie stale przebywających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, ale które czasowo opuszczają to terytorium. Jak z tego wynika, jeżeli podatnik stale przebywa w Polsce i nie opuszcza czasowo kraju, niedopuszczalne jest stosowanie wobec niego mandatu gotówkowego. W takim przypadku postępowanie urzędu skarbowego jest nieprawidłowe.

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.