Doradca Podatnika 19-20/2007 Prawo w obronie przedsiębiorcy

Rafał R. Kasprzycki
aplikant radcowski

Jedną z instytucji, której pracownicy mogą odwiedzić przedsiębiorcę, aby przeprowadzić kontrolę w jego firmie, jest Inspekcja Handlowa. Warto znać zasady rządzące tą kontrolą, bowiem za jej utrudnianie lub niewykonanie zaleceń inspektorów grozi dotkliwa kara.

Aby nie obawiać się kontroli Inspekcji Handlowej oraz umieć sobie radzić w sytuacji ewentualnego sporu z kontrolerami, trzeba mieć świadomość, na czym tego rodzaju kontrola polega, czego może dotyczyć (jaki może być jej zakres) oraz jakie są uprawnienia inspektorów oraz kontrolowanego.

W praktyce gospodarczej przedsiębiorcy mają do czynienia z różnego rodzaju kontrolami. Jedną z nich jest znana powszechnie przedsiębiorcom kontrola Inspekcji Handlowej, czyli wyspecjalizowanego organu kontroli powołanego do ochrony interesów i praw konsumentów oraz interesów gospodarczych państwa. Czynności w ramach takiej kontroli przeprowadzają upoważnieni pracownicy - inspektorzy Inspekcji Handlowej.

Zakres kontroli

Jak wspomniałem, kontrolę inspekcji handlowej przeprowadzają inspektorzy. Pojawia się jednak pytanie, co mogą tacy inspektorzy kontrolować. Na to pytanie odpowiada ustawa o Inspekcji Handlowej, zgodnie z którą do zadań inspekcji należy m.in.:

• kontrola legalności i rzetelności działania przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą w zakresie produkcji, handlu i usług,
• kontrola produktów wprowadzonych do obrotu w zakresie oceny zgodności z zasadniczymi wymaganiami określonymi art. 5 pkt 16 ustawy o systemie oceny zgodności (zgodność produktów z normami unijnymi),
• kontrola produktów w zakresie spełniania ogólnych wymagań dotyczących ich bezpieczeństwa,
• kontrola produktów znajdujących się w obrocie handlowym lub przeznaczonych do wprowadzenia do takiego obrotu, w tym w zakresie oznakowania i zafałszowań, oraz kontrola usług,
• kontrola przestrzegania przez sprzedawców detalicznych i sprzedawców hurtowych przepisów art. 41 pkt 2 i 3 ustawy o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym - dotyczy to obowiązku informacji o kosztach recyklingu oraz punktach zbierania zużytego sprzętu.

Należy tu zwrócić uwagę, że kontrola, o której mowa wyżej, nie obejmuje kontroli jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych u producentów oraz kontroli jakości zdrowotnej środków spożywczych - te formy kontroli regulują odrębne przepisy.

Oprócz powyższych uprawnień kontrolnych Inspekcja uprawniona jest dodatkowo do podejmowania mediacji w celu ochrony interesów i praw konsumentów, organizowania i prowadzenia stałych polubownych sądów konsumenckich oraz prowadzenia poradnictwa konsumenckiego.

Zasady kontroli

Postępowanie kontrolne przeprowadza inspektor Inspekcji Handlowej. Postępowanie takie wszczyna on i prowadzi na podstawie pisemnego upoważnienia imiennego, wydanego przez wojewódzkiego inspektora.


Przed przystąpieniem do kontroli inspektor jest obowiązany okazać kontrolowanemu lub jego przedstawicielowi legitymację służbową oraz wspomniane upoważnienie imienne do przeprowadzenia kontroli.

Zasadą jest również, że kontrolę można przeprowadzać jedynie w siedzibie kontrolowanego oraz w miejscach i czasie wykonywania jego działalności, w obecności kontrolowanego lub jego przedstawiciela.

Oczywiście od tej zasady ustawodawca przewidział wyjątki. Czynności kontrolne będą mogły być przeprowadzane w siedzibie organu Inspekcji, jeżeli będzie to niezbędne dla wyjaśnienia okoliczności sprawy. O tym, czy przeprowadzenie kontroli w siedzibie Inspekcji jest niezbędne dla wyjaśnienia sprawy, decydować będzie sam organ.

Prawa i obowiązki kontrolowanego i kontroli

Ustawodawca nałożył na kontrolerów również dodatkowy obowiązek przeprowadzania kontroli w sposób sprawny i możliwie niezakłócający funkcjonowania przedsiębiorstwa kontrolowanego. Poza zasadami, jakich powinien przestrzegać inspektor prowadzący kontrolę, oraz obowiązkami w zakresie sposobu realizacji kontroli wobec kontrolowanego przedsiębiorcy, inspektorowi przysługuje również szereg uprawnień.


Zgodnie z regulacją ustawową w toku kontroli inspektor ma prawo w szczególności:

• badać akta, dokumenty, ewidencje i informacje w zakresie objętym kontrolą oraz żądać od kontrolowanego lub jego przedstawiciela sporządzenia niezbędnych kopii oraz urzędowego tłumaczenia na język polski dokumentów sporządzonych w języku obcym,
• dokonywać oględzin terenów, obiektów, pomieszczeń, środków przewozowych, produktów i innych rzeczy w zakresie objętym kontrolą,
• badać przebieg określonych czynności,
• legitymować osoby w celu stwierdzenia ich tożsamości, jeżeli jest to niezbędne dla potrzeb kontroli,
• żądać od kontrolowanego lub jego przedstawiciela niezwłocznego usunięcia uchybień porządkowych i organizacyjnych,
• żądać od kontrolowanego oraz jego przedstawiciela udzielenia w wyznaczonym terminie pisemnych i ustnych wyjaśnień w sprawach objętych zakresem kontroli,
• przesłuchiwać osoby w charakterze strony, świadka lub biegłego, jeżeli jest to niezbędne dla wyczerpującego wyjaśnienia okoliczności sprawy,
• zasięgać opinii biegłych, jeżeli jest to niezbędne dla potrzeb kontroli,
• zabezpieczać dowody, produkty, pomieszczenia i środki przewozowe,
• pobierać nieodpłatnie próbki produktów do badań,
• sprawdzić rzetelność obsługi poprzez dokonanie zakupu produktu lub usługi (warto w tym miejscu zauważyć, iż produkt tak nabyty podlega zwrotowi w toku kontroli, jeżeli jest w stanie nienaruszonym, w takim wypadku należność za zwrócony produkt podlega zwrotowi),
• zbierać inne niezbędne materiały w zakresie objętym kontrolą.

Zgodność kopii z oryginałami akt, dokumentów, ewidencji i informacji potwierdza kontrolowany lub jego przedstawiciel. Ponadto przedsiębiorca będący w posiadaniu produktów lub dokumentów objętych zakresem kontroli przeprowadzanej u innego przedsiębiorcy jest obowiązany, na żądanie inspektora, do ich udostępnienia oraz umożliwienia pobrania próbek produktów do badań.

Co niezmiernie istotne, na kontrolowanym ciąży obowiązek umożliwienia inspektorowi dokonanie powyżej opisanych czynności kontrolnych. Inspektor prowadzący czynności kontrolne uprawniony jest do wstępu oraz poruszania się w obiektach, pomieszczeniach i na terenie jednostki kontrolowanej za okazaniem legitymacji służbowej, bez obowiązku uzyskiwania przepustki przewidzianej w regulaminie wewnętrznym, nie podlega on także rewizji osobistej. Inspektor podlega jednak przepisom bezpieczeństwa i higieny pracy, obowiązującym w jednostce kontrolowanej.

Inspekcja Handlowa (wojewódzki inspektor) upoważniona jest także w ramach kontroli do zabezpieczania dowodów na czas niezbędny do przeprowadzania kontroli oraz pobierania i badania próbek, z czego sporządza się osobny protokół.


Należy też zwrócić uwagę, że obok zwykłego trybu kontroli inspektor może przeprowadzić również kontrolę w trybie uproszczonym. Kontrolę taką może jednak zlecić tylko wojewoda lub Główny Inspektor wojewódzkiemu inspektorowi w celu zbadania występujących na rynku zagrożeń praw lub interesów konsumentów albo zagrożeń dla interesu gospodarczego państwa. Z tego rodzaju kontroli przeprowadzanej przez inspektora sporządzany jest raport służbowy.

Do takiej kontroli nie mają zastosowania wymogi w zakresie konieczności wylegitymowania się, okazania upoważnienia do kontroli czy też obowiązku jej prowadzenia w siedzibie kontrolowanego.

Konsekwencje kontroli

Jeżeli w trakcie kontroli inspektor dojdzie do przekonania, iż kontrolowany dopuszcza się rażących zaniedbań w zakresie objętym kontrolą (stwarzających np. bezpośrednie zagrożenia dla konsumentów), to wojewódzki inspektor może zarządzić jeszcze w toku kontroli, w drodze decyzji, ograniczenie wprowadzania do obrotu, wstrzymanie wprowadzania do obrotu lub wycofanie z obrotu produktów albo wstrzymanie świadczenia usług bądź niezwłoczne usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości.

Przy czym wojewódzki inspektor może upoważnić inspektora do wydania w jego imieniu w toku kontroli powyższych decyzji. Decyzje tego rodzaju z mocy ustawy podlegają natychmiastowemu wykonaniu. Co do zasady jednak, ustalenia kontroli znajdują odzwierciedlenie w protokole kontroli sporządzanym przez inspektora, który dokonywał kontroli.

Kontrolowany, który musi zapoznać się z treścią protokołu kontroli, może zgłosić uwagi bezpośrednio do protokołu lub wnieść je na piśmie w terminie siedmiu dni od dnia przedstawienia protokołu do podpisu. Wojewódzki inspektor jest obowiązany ustosunkować się do uwag zgłoszonych do protokołu kontroli niezwłocznie, jednak nie później niż w terminie 14 dni od dnia ich otrzymania.


Po sporządzeniu protokołu (tj. dokonaniu pisemnych ustaleń kontroli wraz z ewentualnymi uwagami przedsiębiorcy oraz stanowiskiem organu), jeżeli jest to niezbędne do usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości, wojewódzki inspektor wydaje, w drodze decyzji, zarządzenie pokontrolne.

W takim przypadku kontrolowany będzie obowiązany poinformować wojewódzkiego inspektora, w wyznaczonym terminie, o sposobie wykonania zarządzenia. Dodatkowo wojewódzki inspektor może skierować do kontrolowanego lub jednostki nadrzędnej wystąpienie pokontrolne, informujące o innych stwierdzonych uchybieniach, zawierające wnioski o ich usunięcie.

Również w takim przypadku sam kontrolowany lub jednostka nadrzędna będą zobowiązani udzielić odpowiedzi na wystąpienie pokontrolne w wyznaczonym terminie. Wojewódzki inspektor na podstawie wyników postępowania kontrolnego może również skierować wystąpienie pokontrolne do producenta lub importera produktów badanych w toku kontroli, jeżeli jest to niezbędne do usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości. Skutki niewykonania decyzji inspekcji handlowej

Ustawa o inspekcji handlowej w swojej treści przewidziała również przepisy sankcjonujące przypadki niewykonywania przez kontrolowanego zaleceń pokontrolnych. Mianowicie osoba, która wbrew obowiązkowi nie wykonuje decyzji wojewódzkiego inspektora wydanych w toku kontroli lub z jego upoważnienia przez inspektora (ograniczenie wprowadzania do obrotu, wstrzymanie wprowadzania do obrotu lub wycofanie z obrotu produktów albo wstrzymanie świadczenia usług bądź niezwłoczne usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości) lub decyzji zarządzeń pokontrolnych albo usuwa dowody lub produkty zabezpieczone w toku kontroli, musi się liczyć z groźbą kary w postaci grzywny w wysokości do 360 stawek dziennych albo nawet kary pozbawienia wolności do lat dwóch.

Kto zaś wbrew żądaniu inspektora nie usuwa niezwłocznie uchybień porządkowych lub organizacyjnych stwierdzonych w toku kontroli, podlega karze grzywny w wysokości do 5000 zł.

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.