Doradca Podatnika 19-20/2007 Prawo w obronie przedsiębiorcy

dr Wiktor Cajsel
radca prawny

Osoba, która zamierza otworzyć jednoosobową działalność gospodarczą, musi wiedzieć, że podejmując się prowadzenia firmy przed uzyskaniem wpisu do stosownej ewidencji naraża się na odpowiedzialność karną.

Ustawa o swobodzie działalności gospodarczej stanowi, iż przedsiębiorca może podjąć działalność gospodarczą dopiero po uzyskaniu wpisu do rejestru przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Sądowym albo do Ewidencji Działalności Gospodarczej, zwanej dalej "ewidencją". Należy tutaj zaznaczyć, że wpisowi do ewidencji podlegają także przedsiębiorcy będący osobami fizycznymi.


Powyżej przytoczona regulacja nakłada na przedsiębiorców jeden z podstawowych obowiązków w zakresie podejmowania działalności gospodarczej. Jest nim zgłoszenie tej działalności do rejestru przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Sądowym albo do Ewidencji Działalności Gospodarczej.

W doktrynie brak jest jednolitego stanowiska odnośnie do oceny charakteru prawnego wpisu do rejestru lub ewidencji. Należy wskazać, iż nie jest możliwe ustalenie ogólnej, tj. właściwej dla wszystkich przedsiębiorców, kwalifikacji prawnej wpisu do rejestru lub ewidencji. W kwestii tej rozróżnienia wymagają dwa przypadki:

• gdy wpis do rejestru skutkuje nabyciem przez daną jednostkę osobowości lub zdolności prawnej (wpis zatem skutkuje powstaniem danej jednostki w świetle prawa) oraz,
• kiedy wpis nie rodzi takich skutków.

W tym ostatnim przypadku wpis ma charakter deklaratoryjny. Dotyczy to wszystkich podmiotów rejestrowanych w ewidencji, czyli osób fizycznych wykonujących działalność gospodarczą indywidualnie lub w ramach spółki cywilnej.

Aby być przedsiębiorcą nie jest konieczny wpis

Ustawowa definicja przedsiębiorcy zawarta w art. 4 ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej wskazuje, iż uzyskanie statusu przedsiębiorcy nie jest uzależnione od uzyskania wpisu do rejestru. Przedsiębiorca jest bowiem określoną osobą lub jednostką organizacyjną, która we własnym imieniu wykonuje działalność gospodarczą.


Przesądza zatem element faktyczny - rzeczywiste podjęcie i wykonywanie działalności gospodarczej. Wpis jest wprawdzie obligatoryjny (co wynika z dyspozycji art. 14 ww. ustawy), nie stanowi jednak przesłanki uzyskania statusu przedsiębiorcy. Poza tym obowiązek zgłoszenia działalności gospodarczej ma formalny charakter. Od uzyskania wpisu nie zależy powstanie prawa do wykonywania działalności gospodarczej.

Wpis ten jedynie potwierdza publiczne prawo podmiotowe jednostki do podejmowania i wykonywania działalności gospodarczej. Ponieważ wpis do ewidencji jest obowiązkowy, wykonywanie działalności gospodarczej bez wpisu może skutkować negatywnymi konsekwencjami natury administracyjno- lub karnoprawnej dla danego przedsiębiorcy. Wskazać należy, że ewidencję działalności gospodarczej prowadzi organ gminy właściwej dla miejsca zamieszkania przedsiębiorcy.

Obowiązek wpisu do ewidencji ciąży na przedsiębiorcach będących osobami fizycznymi, bez względu na to, czy wykonują działalność gospodarczą indywidualnie, czy w ramach spółki cywilnej. Informacja o zawarciu umowy takiej spółki także jest ujawniana w ewidencji. Kwestia zasad wpisu do ewidencji oraz skutki prawne, jakie ustawa łączy z takim wpisem, zostały unormowane w przepisach art. 23-45 w/w ustawy.

Podsumowanie

Osoba, która zamierza otworzyć jednoosobową działalność gospodarczą, staje się przedsiębiorcą jeszcze przed uzyskaniem wpisu do ewidencji działalności gospodarczej. Dopiero jednak od momentu uzyskania wpisu do ww. ewidencji przedsiębiorca może prowadzić legalną działalność.

Wskazać należy, iż co do zasady wpis do ewidencji działalności gospodarczej zajmuje urzędom nie więcej niż tydzień. Kolejny tydzień zajmuje przedsiębiorcy uzyskanie numeru REGON, zarejestrowanie działalności w urzędzie skarbowym oraz (jeśli w danym przypadku jest to konieczne) zgłoszenie przedsiębiorcy jako płatnika podatku VAT. Dopiero od tego momentu przedsiębiorca może legalnie prowadzić swoją działalność gospodarczą, polegającą np. na kooperacji z innymi przedsiębiorcami.


Jak już wspomniano (patrz ramka), prowadzenie działalności gospodarczej przed uzyskaniem wpisu do ewidencji stanowi wykroczenie z art. 601 § 1 kodeksu wykroczeń. Może ono być jednak zdecydowanie bardziej dotkliwe dla danego przedsiębiorcy, gdyż w określonych sytuacjach naraża przedsiębiorcę również na odpowiedzialność karnoskarbową, np. za nieujawnienie przedmiotu i podstawy opodatkowania.

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.