Doradca Podatnika 19-20/2007 Prawo w obronie przedsiębiorcy

Jerzy Krotoski
adwokat z poznańskiej Kancelarii Krotoski - Adwokaci

Toczy się sprawa w sądzie cywilnym. Powołany został biegły w zakresie budownictwa, który opóźnia się ze złożeniem opinii. Jak wyegzekwować dotrzymanie terminu wyznaczonego przez sędziego dla biegłego do złożeniu zleconej mu opinii? Instytucja biegłego jest znana zarówno w prawie cywilnym, karnym, jak i administracyjnym. Według orzecznictwa, opinią biegłego jest pogląd o okolicznościach faktycznych, stanach lub zdarzeniach, dla których właściwego poznania jest niezbędna wiedza specjalistyczna, której nie posiada przeciętna osoba.

W przypadkach wymagających wiadomości specjalnych sąd, po wysłuchaniu wniosków stron co do liczby biegłych i ich wyboru, może wezwać jednego lub kilku biegłych w celu zasięgnięcia ich opinii. Dość często zdarza się, że biegli zwlekają z przygotowaniem opinii i tym samym opóźniają przebieg procesu.

W myśl zasady wyrażonej w art. 6 kodeksu postępowania cywilnego sądy powinny przeciwdziałać przewlekaniu procesu (dotyczy to również biegłych). Sąd Najwyższy uznał, iż opóźnienie złożenia opinii przez biegłego stanowi poważne uchybienie, powoduje bowiem opóźnienie w przebiegu procesu i stanowi jedną z często występujących przyczyn przewlekania procesu.

W celu możliwie jak najszybszego przeprowadzenia postępowania sąd został wyposażony w odpowiednie środki, aby wyegzekwować od biegłego odpowiednie zachowanie. Sąd może bowiem, w przypadku nieusprawiedliwionego opóźnienia złożenia opinii, skazać biegłego na grzywnę. Grzywna jest najłagodniejszym sposobem ukarania biegłego - wysokość grzywny może maksymalnie wynieść 1000 zł.

Oprócz tego środka sąd może zasądzić od biegłego zwrot kosztów wywołanych rażącą winą biegłego. W sprawach karnych opóźnienie w wydaniu opinii niejednokrotnie może doprowadzić do przedawnienia zarzutów. Taka obawa istniała w przypadku znanej wszystkim afery FOZZ, gdzie biegli nie tylko sporządzali niejasne opinie, ale również niedotrzymywali terminów ich doręczenia.

Kodeks postępowania cywilnego wyraźnie wskazuje, że biegły nie tylko ponosi odpowiedzialność za rzetelność i poprawność opinii, ale również za jej terminowe dostarczenie. Biegły nie powinien podejmować się zadania, którego nie może wykonać w terminie z takich czy innych przyczyn. Jeżeli sąd z urzędu nie ukarze biegłego, to strona ponosząca ujemne skutki takiego opóźnienia może z własnej inicjatywy złożyć wniosek do sądu o nałożenie grzywny. Ustawy regulujące postępowanie cywilne, karne i administracyjne formułują jedynie ogólną procedurę i przesłanki zasięgania opinii biegłego.

W polskim systemie prawa brakuje ustawy, która w sposób specjalistyczny i bardzo szczegółowy regulowałaby zasady wydawania opinii. Obecnie jednak w Sejmie znajduje się rządowy projekt ustawy o biegłych w postępowaniu sądowym oraz w innych postępowaniach prowadzonych na podstawie ustaw. Proponowana ustawa w znacznym stopniu poszerza katalog środków, jakimi będzie dysponował sąd, aby wymóc na biegłych wydawanie rzetelnych opinii i w ustalonym terminie.

Przewiduje ona m.in. możliwość zawieszenia biegłego w wykonywaniu czynności w przypadku nienależytego wykonywania zleconych mu zadań, a w szczególności niedającego się usprawiedliwić opóźnienia w wydaniu opinii. Opóźnienie biegłego będzie mogło powodować nawet skreślenie z listy biegłych. Projekt przewiduje ponadto możliwość obniżenia wynagrodzenia z powodu takiego spóźnienia, w rażących przypadkach sąd będzie mógł w ogóle odmówić przyznania takiego wynagrodzenia.

Nowa ustawa wydaje się być dobrym rozwiązaniem i sposobem na zdyscyplinowanie biegłych. W sejmie zakończono już pierwsze czytanie, obecnie projekt przekazano do podkomisji nadzwyczajnej.

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.