Doradca Podatnika 19-20/2007 Ubezpieczenia

Przemysław Gogojewicz
specjalista ds. ubezpieczeń społecznych

Fundusz Pracy jest państwowym funduszem celowym, istniejącym od 1990 r., a jego dysponentem jest minister pracy i polityki społecznej. Środki na nim gromadzone przeznaczane są na cele wskazane w ustawie o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, dotyczące aktywizacji osób bezrobotnych, finansowania zasiłków, organizowania szkoleń itd.

Zgodnie z przepisami ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, odprowadzanie składek na Fundusz Pracy jest obowiązkowe w okresie trwania ubezpieczeń emerytalnego i rentowego, w trybie i na zasadach przewidzianych dla składek na ubezpieczenia społeczne. Katalog podmiotów zobowiązanych do odprowadzania składek na Fundusz Pracy jest bardzo szeroki, m.in. obowiązek taki ciąży na pracodawcach lub innych jednostkach organizacyjnych za osoby wykonujące pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego stosuje się przepisy dotyczące umowy zlecenia.

Za pracodawcę uważa się jednostkę organizacyjną, chociażby nie posiadała osobowości prawnej, a także osobę fizyczną, jeżeli zatrudnia ona co najmniej jednego pracownika. Takie ograniczenie nie dotyczy jednak zleceniodawców - innych jednostek organizacyjnych, wobec których na obowiązek opłacania składek na Fundusz Pracy za zleceniobiorców nie ma wpływu to, czy zatrudniają one co najmniej jednego pracownika, czy też nie zatrudniają żadnej osoby w ramach stosunku pracy.

Wspólny dla tych podmiotów jest fakt pozostawania w charakterze zleceniodawcy w stosunku prawnym ze zleceniobiorcą. Powstanie obowiĄzku opŁacania skŁadek na Fundusz Pracy Pracodawca (zleceniodawca) jest obowiązany do odprowadzania składek na Fundusz Pracy od umów zlecenia w przypadku, gdy:

• z tego tytułu obowiązkowo są opłacane składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe,
•  podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, w przeliczeniu na miesiąc, wynosi co najmniej tyle, ile wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę. Jednakże w przypadku osób pozbawionych wolności lub tymczasowo aresztowanych, kwota ta wynosi 50 proc. tej kwoty.
  

W 2007 r. kwota najniższego wynagrodzenia za pracę wynosi 936,00 zł. Ustalenie, czy spełniony pozostał pierwszy ze wskazanych warunków, nie stanowi większego problemu i zależy zawsze od sytuacji konkretnego zleceniobiorcy. Natomiast drugi warunek nierozerwalnie związany jest z koniecznością comiesięcznego ustalenia wysokości osiągniętego przez zleceniobiorcę przychodu. Bardzo duże znaczenie w tym aspekcie ma sposób określenia wynagrodzenia, które zostało ustalone w samej umowie zleceniu.

I tak, w przypadku gdy wynagrodzenie za wykonanie zlecenia określone zostało w stawce akordowej, prowizyjnej itp., o obowiązku opłacania składek na Fundusz Pracy za zleceniobiorcę decyduje wysokość osiągniętego przez nią przychodu.

Jeżeli osiągnięty przez taką osobę w danym miesiącu przychód z umowy zlecenia jest co najmniej równy kwocie minimalnego miesięcznego wynagrodzenia za pracę, powstaje obowiązek opłacenia składek na Fundusz Pracy. W przypadku gdy wynagrodzenie za wykonanie zlecenia określone zostało kwotowo, obowiązek opłacania tych składek powstaje w przypadku, gdy miesięczny przychód zleceniobiorcy będzie co najmniej równy kwocie minimalnego wynagrodzenia.

Jednak problem może powstać w przypadkach, gdy wykonywanie pracy trwało krócej niż jeden miesiąc (np. ze względu na rozpoczęcie lub zakończenie wykonywania umowy w trakcie miesiąca, chorobę lub inny powód niewykonywania umowy) lub wynagrodzenie za wykonanie zlecenia określone zostało za kilka miesięcy łącznie.

W takich przypadkach na pracodawcy ciąży obowiązek obliczenia, ile wynosiłaby miesięczna wysokość podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, gdyby zleceniobiorca wykonywał pracę przez całyo miesiąc. Jeśli w przypadku tak dokonanego obliczenia okaże się, że podstawa wymiaru składek byłaby równa co najmniej kwocie minimalnego miesięcznego wynagrodzenia, należy odprowadzić składkę na Fundusz Pracy. W innym przypadku taki obowiązek nie powstanie.

Do połowy grudnia 2006 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych stał na stanowisku, że wskazanego powyżej przeliczenia dokonuje się wyłącznie w stosunku do osób zatrudnionych na podstawie umowy o pracę. Obecnie ZUS nakazuje przeliczać przychód z umów zlecenia na czas jednego miesiąca, ale tylko z tych umów, w których wynagrodzenie zostało określone kwotowo. Mimo że interpretacja ta obowiązuje dopiero od grudnia 2006 r., płatnicy mogą skorygować dokumenty za poprzednie miesiące w celu wykazania w nich składek na Fundusz Pracy za zleceniobiorców otrzymujących wynagrodzenie kwotowe, za których wówczas nie mieli obowiązku opłacania składek na ww. fundusz.

Należy podkreślić, że takie rozwiązanie jest korzystne dla zleceniobiorców, bowiem ich uprawnienia do zasiłku dla bezrobotnych uzależnione zostały m.in. od okresu opłacania składki na Fundusz Pracy. W przypadku gdy pracownik uzyskuje przychody z kilku umów zlecenia u różnych zleceniodawców, obowiązek opłacania składek na Fundusz Pracy powstaje wówczas, gdy łączna kwota stanowiąca podstawę wymiaru składek jest co najmniej równa kwocie minimalnego wynagrodzenia za pracę.

W takich przypadkach zleceniobiorca jest obowiązany do złożenia odpowiedniego oświadczenia każdemu ze zleceniodawców lub w oddziale ZUS, gdy sam odprowadza składki. Podstawa wymiaru skŁadki i jej wysokoŚĆ Podstawę wymiaru składki na Fundusz Pracy zawsze stanowi przychód, w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym, osiągnięty przez zleceniobiorcę. Należy pamiętać, że wskazane powyżej przeliczenie ma znaczenie tylko dla ustalenia istnienia obowiązku odprowadzania składek, w takim bowiem celu jest dokonywane.

Przy ustalaniu podstawy wymiaru składek na Fundusz Pracy nie bierze się pod uwagę ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe do kwoty odpowiadającej trzydziestokrotności prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia za pracę.

Wynikiem tego jest konieczność odprowadzania składek na Fundusz Pracy pomimo ustania obowiązku odprowadzenia składek na ubezpieczenia społeczne na skutek tego, że podstawa wymiaru tych składek przekroczyła trzydziestokrotność przeciętnego wynagrodzenia. Wysokość składki na Fundusz Pracy określana jest co rok w ustawie budżetowej.

Od kilku lat niezmiennie wynosi ona 2,45 proc. podstawy wymiaru składki na ubezpieczenia społeczne. Sposób rozliczania i opŁacania skŁadek na Fundusz Pracy Rozliczanie i opłacanie składek na Fundusz Pracy podlega identycznym zasadom jak operacje dokonywane w odniesieniu do składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

Na płatniku składek ciąży obowiązek obliczania, potrącania z przychodów zleceniobiorcy, rozliczania i opłacania należnych składek za każdy miesiąc kalendarzowy.

Jest on zobowiązany przesłać deklarację rozliczeniową (ZUS DRA) razem z imiennymi raportami miesięcznymi oraz opłacać składki za dany miesiąc. Opłacenie należności z tytułu składek na Fundusz Pracy płatnicy zobowiązani są dokonywać w formie bezgotówkowej, w drodze obciążenia swojego rachunku bankowego.

Łącznie z należnymi od danego płatnika składkami na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, wpłaca się je na odrębny rachunek bankowy wskazany przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, przy użyciu odrębnego dokumentu płatniczego.

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.