Doradca Podatnika 19-20/2007 Ubezpieczenia

Andrzej Radzisław
specjalista ds. ubezpieczeń społecznych

Poborowy pełniący służbę zastępczą podlega z tego tytułu obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym, jeżeli nie posiada innego tytułu do ubezpieczeń.

W przypadku gdy osoba pełniąca służbę zastępczą zostanie równocześnie zatrudniona na podstawie umowy zlecenia, będziemy mieli do czynienia ze zbiegiem tytułów do ubezpieczeń. Powstaje wówczas problem, kto jest płatnikiem składek za takiego poborowego, od jakiej podstawy obliczyć i opłacić składki na ubezpieczenia społeczne oraz czy składkę na ubezpieczenie zdrowotne należy opłacić z każdego z tych tytułów oddzielnie.

Służbę zastępczą odbywa się w państwowych i samorządowych jednostkach organizacyjnych, publicznych zakładach opieki zdrowotnej oraz w organizacjach pożytku publicznego.

Osoba, która pełni służbę zastępczą (poborowy), podlega z tego tytułu obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu oraz wypadkowemu - jeżeli nie ma innych tytułów do ubezpieczeń. Płatnikiem składek za osobę odbywającą zastępczą służbę wojskową jest podmiot, w którym ta służba jest odbywana.


W powyższym przykładzie osoba ta będzie podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z umowy zlecenia, a z tytułu służby zastępczej nie będzie podlegała ubezpieczeniom społecznym, gdyż ma w tym okresie inny tytuł do ubezpieczeń (umowę zlecenia). Inaczej natomiast sytuacja wygląda z ubezpieczeniem zdrowotnym.

Stosownie do art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (dalej: ustawa zdrowotna), ubezpieczony, który uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, ubezpieczeniu zdrowotnemu podlega z każdego z tych tytułów. W konsekwencji poborowy zatrudniony na podstawie umowy zlecenia będzie podlegał obowiązkowo ubezpieczeniu zdrowotnemu zarówno z tytułu wykonywania służby zastępczej, jak i umowy zlecenia.

Podstawa wymiaru składek z tytułu wykonywania służby zastępczej

Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe poborowego, który pełni służbę zastępczą, stanowi kwota świadczenia pieniężnego, jaką otrzymuje z tego tytułu. Na podstawie art. 26 ust. 1 pkt 2 ustawy z 28 listopada 2003 r. o służbie zastępczej osoba, która odbywa służbę zastępczą, otrzymuje świadczenie pieniężne w wysokości 640 zł miesięcznie.

Podstawa wymiaru składek z tytułu wykonywania umowy zlecenia

Zleceniobiorca z tytułu wykonywania umowy zlecenia podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu (gdy praca jest wykonywana w siedzibie lub miejscu prowadzenia działalności przez zleceniodawcę) oraz zdrowotnemu. Ubezpieczenie chorobowe z umowy zlecenia jest dla niego dobrowolne.


W przypadku umowy zlecenia podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne stanowi przychód otrzymywany z umowy zlecenia, jeżeli odpłatność w umowie została ustalona kwotowo, w kwotowej stawce godzinowej, akordowej albo prowizyjnie. Jeżeli odpłatność została ustalona w inny sposób (co w praktyce nie występuje), podstawę wymiaru stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż kwota minimalnego wynagrodzenia.

Składki na ubezpieczenie zdrowotne

Do ustalenia podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne zarówno osób pełniących służbę zastępczą, jak i zleceniobiorców stosuje się przepisy dotyczące ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne. Podstawa wymiaru składki ulega obniżeniu o składki na ubezpieczenia społeczne finansowane ze środków ubezpieczonego i potrącone przez płatnika z jego dochodu.

Wobec tego podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne za osobę odbywającą służbę zastępczą stanowi kwota 640 zł pomniejszona o 18,71 proc. (składki na ubezpieczenia społeczne finansowane ze środków ubezpieczonego). Jeżeli naliczona składka na ubezpieczenie zdrowotne jest wyższa od zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych, składka ulega obniżeniu do wysokości zaliczki.

Zasada ta, wyrażona w art. 83 ust. 1 ustawy zdrowotnej, ma zastosowanie zarówno do osób odbywających służbę zastępczą, jak i do zleceniobiorców. Należy zaznaczyć, iż kwota świadczenia pieniężnego, jaką otrzymują osoby odbywające służbę zastępczą, na podstawie art. 21 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych jest zwolniona od podatku. Zgodnie z art. 83 ust. 3 ustawy zdrowotnej w takim przypadku składka na ubezpieczenie zdrowotne obliczona za poszczególne miesiące jest obniżana do wysokości 0 zł.

Zgłoszenie do ZUS osoby odbywającej służbę zastępczą

Osoba, która odbywa służbę zastępczą, jest z tego tytułu zgłaszana na formularzu ZUS ZUA z kodem tytułu do ubezpieczeń 11 11 xx do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego.

Zakład pracy, który z taką osobą dodatkowo zawrze umowę zlecenia, jest zobowiązany złożyć formularz ZUS ZWUA i wyrejestrować poborowego ze wszystkich ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego, do których został zgłoszony, oraz z tytułu odbywania służby zastępczej zgłosić go do ubezpieczenia zdrowotnego, składając formularz ZZA - oczywiście z kodem tytułu do ubezpieczeń 11 11 xx. W pole "Data ustania obowiązku ubezpieczeń" formularza ZUS ZWUA oraz "Data objęcia ubezpieczeniem" formularza ZUS ZZA należy podać dzień, od którego poborowy rozpoczął wykonywanie umowy zlecenia.

Następnie płatnik z umowy zlecenia powinien zgłosić tę osobę do ubezpieczeń społecznych oraz ubezpieczenia zdrowotnego, składając formularz ZUS ZUA z kodem tytułu do ubezpieczeń 04 xx xx. Za miesiąc, w którym poborowy przez część miesiąca wykonywał umowę zlecenia, płatnik składek powinien za niego złożyć:

• raport ZUS RCA z kodem tytułu do ubezpieczeń 11 11 xx, w którym wykaże on podstawę wymiaru składki na ubezpieczenia społeczne, tj. 640 zł, i od podstawy tej naliczy składki na ubezpieczenia społeczne, oraz podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne 520,26 zł (640 zł - 119,74 zł)* i w pole "Kwota składki" wpisze "0" - ze względu na obniżenie składki do wysokości zaliczki na podatek.Zgodnie z art. 104 ust. 1 pkt 3 lit. f ustawy o promocji zatrudnienia oraz instytucjach rynku pracy, za osoby odbywające służbę zastępczą nie opłaca się składki na Fundusz Pracy. Za osoby takie nie należy także opłacać składki na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, gdyż poborowi odbywający służbę zastępczą nie zostali wymienieni w art. 10 ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy, a ponadto podmioty, w których pełniona jest służba zastępcza, nie są przedsiębiorcami w rozumieniu ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych.
• raport ZUS RCA z kodem tytułu do ubezpieczeń 04 xx xx, w którym w podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne wykaże kwotę wynagrodzenia wypłaconego z umowy zlecenia.
  

Oczywiście podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne płatnik pomniejszy o kwotę składek na ubezpieczenia społeczne finansowanych ze środków ubezpieczonego. Jeżeli np. wynagrodzenie wypłacone w danym miesiącu z umowy zlecenia wyniosło 900 zł i ubezpieczony przystąpił do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego oraz wykonuje umowę w siedzibie zleceniodawcy, płatnik nalicza następujące składki:

- na ubezpieczenie emerytalne
- 900 zł x 9,76 proc. = 87,84 zł, tj. po 87,84 zł finansowane ze środków płatnika i ubezpieczonego; - na ubezpieczenie rentowe
 - 900 zł x 6,50 proc. = 58,50 zł, tj. po 58,50 zł finansowane ze środków płatnika i ubezpieczonego;
- na ubezpieczenie wypadkowe
- 900 zł x 1,47 proc.** = 13,23 zł
- finansowane ze środków płatnika
- na ubezpieczenie chorobowe - 900 zł x 2,45 proc. = 22,05 zł
- finansowane ze środków ubezpieczonego;

Podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne: 900 zł - (87,84 zł + 58,50 zł + 22,05 zł) = 731,61 zł

Składka na ubezpieczenie zdrowotne: 731,61 zł x 9 proc. = 65,84 zł

Składka na ubezpieczenie zdrowotne podlegająca odliczeniu od zaliczki na podatek: 731,61 zł x 7,75 proc. = 56,70 zł

Składka finansowana z dochodu ubezpieczonego: 65,84 zł - 56,70 zł = 9,14 zł

Koszty uzyskania przychodu: 900 zł - (87,84 zł + 58,50 zł + 22,05 zł) x 20 proc. = 146,32 zł

Podstawa do opodatkowania: 900 zł - (87,84 zł + 58,50 zł + 22,05 zł + 146,32 zł) = 585,29 po zaokrągleniu 585 zł

Zaliczka na podatek: 585 zł x 19 proc. = 111,15 zł

Zaliczka przekazywana do urzędu skarbowego: 111,15 zł - 56,70 zł = 54,45 po zaokrągleniu 54 zł.

Płatnik składek nie będzie natomiast zobowiązany do opłacenia składki na FP (ze względu na wysokość wypłaconego wynagrodzenia, które jest niższe od kwoty minimalnego) oraz składki na FGŚP, jeżeli nie jest przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych.

Jeżeli poborowy umowę zlecenia wykonywałby przez cały następny miesiąc, płatnik z tytułu odbywania służby zastępczej składałby za niego wyłącznie raport ZUS RZA, w którym wykazywałby kwotę podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne, tj. 640 zł, a w pole kwota składki wpisywał "0". Należne składki z umowy zlecenia byłyby wykazywane w raporcie ZUS RCA z kodem 04 xx xx.

Zakończenie umowy zlecenia

Jeżeli umowa zlecenia z osobą pełniącą służbę zastępczą zostanie zakończona, płatnik powinien złożyć do ZUS następujące dokumenty:

• ZUS ZWUA (z kodem tytułu do ubezpieczeń 04 xx xx) i wyrejestrwać zleceniobiorcę ze wszystkich ubezpieczeń, do których został zgłoszony,
• ZUS ZWUA (z kodem tytułu do ubezpieczeń 11 11 xx) i wyrejestrować poborowego z ubezpieczenia zdrowotnego,
• ZUS ZUA (z kodem 11 11 xx) i z tytułu służby zgłosić go do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.