Doradca Podatnika 21-22/2007 Obrót gospodarczy

Agnieszka Zaczek
aplikant sądowy

Jestem wspólnikiem spółki jawnej. Czy w procesie wytoczonym spółce przez jej wierzyciela mogę w jakikolwiek sposób wykorzystać zarzuty, które przysługują mi osobiście wobec tego wierzyciela?

Tak. Taką możliwość przewiduje art. 35 k.s.h. Jest ona konsekwencją przyjęcia zasady, że za zobowiązania spółki jawnej każdy wspólnik odpowiada bez ograniczenia całym swoim majątkiem osobistym (art. 22 § 2 k.s.h.). Ta nieograniczona odpowiedzialność czyni spółkę jawną jedną z najmniej bezpiecznych form działalności dla wspólników, ponieważ, zgodnie z powołanym przepisem, za zobowiązania spółki jawnej wspólnicy ponoszą odpowiedzialność: osobistą, nieograniczoną, solidarną (solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz ze spółką) i subsydiarną (powstaje w momencie, gdy majątek spółki, z którego prowadzona jest egzekucja, nie wystarcza na zaspokojenie wierzycieli).

Zasady odpowiedzialności wspólników za zobowiązania spółki wynikają z faktu, że spółka jawna nie jest osoba prawną i właśnie z tej przyczyny za zobowiązania zaciągnięte pod firmą spółki ponosi odpowiedzialność każdy wspólnik. Możliwość podnoszenia przez wspólnika spółki jawnej zarzutów, które przysługują mu osobiście względem wierzyciela spółki, wynika także z subsydiarnego charakteru odpowiedzialności wspólnika za zobowiązania spółki, ponieważ wierzyciel spółki może prowadzić egzekucję z majątku wspólnika w przypadku, gdy egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna.

Subsydiarna odpowiedzialność wspólnika powstaje jednak dopiero na etapie egzekucji. Tytułowi egzekucyjnemu wydanemu przeciwko spółce jawnej sąd nadaje klauzulę wykonalności przeciwko wspólnikowi ponoszącemu odpowiedzialność całym swoim majątkiem za zobowiązania spółki, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okazała się bezskuteczna (art. 7781 k.p.c.). Właśnie ten fakt skutkuje możliwością wniesienia przez wspólnika - dłużnika zarzutów osobistych wobec wierzyciela spółki.

Korzystając z tego prawa, wspólnik powinien wystąpić w procesie w charakterze interwenienta ubocznego (osoba trzecia, inna niż powód i pozwany, przystępująca do już toczącego się w danej sprawie postępowania cywilnego po jednej ze stron postępowania, która ma interes prawny w tym, aby sprawa cywilna została rozstrzygnięta na korzyść tej strony), gdyż w ten sposób może uchylić się od ponoszenia częściowo lub całkowicie odpowiedzialności subsydiarnej za zobowiązania spółki. Wierzyciel spółki może pociągnąć jej wspólników do odpowiedzialności nawet wówczas, gdy to nie on osobiście, a inny wierzyciel spółki prowadził bezskuteczną egzekucję przeciwko spółce.

Dzięki uprawnieniom przyznanym w art. 35 k.s.h. jako wspólnik będzie Pan mógł skorzystać m.in. z zarzutu: przedawnienia (art. 117 k.c.), potrącenia (art. 498 k.c.), działania pod wpływem błędu lub groźby (art. 84 i 87 k.c.), nadużycia prawa podmiotowego (art. 5 k.c.), nieważności czynności prawnej (art. 58, 82 i 83 k.c.), braku wymaganej zdolności do czynności prawnych, niepoczytalności, niezłożeniu podpisów w charakterze wystawcy, akceptanta, indosanta, poręczyciela, rozłożenia zapłaty na raty, zarzut wygaśnięcia zobowiązania itp. Wspólnik, który chce skorzystać z tych uprawnień, musi wezwać spółkę do złożenia stosownego w danej sytuacji zarzutu.

Do tego czasu wspólnik ma prawo odmówić spełnienia świadczenia (art. 35 § 2 k.s.h.). Warto jednak podkreślić, że podnoszenie zarzutów przez spółkę za pośrednictwem wspólników reprezentujących spółkę jest zbyteczne wówczas, gdy wspólnik, który chce skorzystać z zarzutów, jest uprawniony do reprezentacji indywidualnej, gdyż w takim przypadku stosowne oświadczenie jest władny złożyć sam. Oczekiwanie na złożenie oświadczenia woli przez spółkę stwarza jednak stan niepewności, którego przedłużenie nie leży ani w interesie wierzyciela, ani dłużnika. Ustawodawca próbując przeciwdziałać takim sytuacjom wprowadził w art. 35 § 2 k.s.h. specjalną regulację, polegającą na tym, że wierzyciel może wyznaczyć spółce dwutygodniowy termin do złożenia takiego oświadczenia.

Bezskuteczny upływ terminu będzie powodował możliwość wykonania przez wierzyciela lub dłużnika przysługującego im prawa. O ile w przypadku wierzyciela łatwo jest ustalić o wykonanie jakich uprawnień chodzi, o tyle w przypadku dłużnika konsekwencją bezskutecznego upływu tego terminu dla samego wspólnika jest fakt, że może on wykonać to prawo (np. prawo potrącenia) samodzielnie, bez konieczności podejmowania stosownej uchwały przez wszystkich wspólników prowadzących sprawy spółki. Nie może jednak odmówić zaspokojenia wierzyciela, jeżeli podniesiony zarzut okaże się z jakichś względów nieważny lub podniesiony wadliwie.

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.