Doradca Podatnika 21-22/2007 Obrót gospodarczy

Marcin Polit
doktorant na Wydziale Prawa KUL
i prawnik w Kancelarii Radców Prawnych Grumowie i Procko S.C. w Kielcach

Czy ostateczne przedsądowe wezwanie dłużnika do zapłaty wymagalnego długu przerywa bieg przedawnienia roszczeń? Czy takie działanie wierzyciela można uznać za czynność podjętą bezpośrednio w celu dochodzenia roszczenia? Jak sąd oceni sytuację, kiedy po takim wezwaniu mój dłużnik zapłaci niewielką kwotę tytułem części swojego zobowiązania?

Roszczenia majątkowe (z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w kodeksie cywilnym) ulegają przedawnieniu, a po upływie terminu przedawnienia ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba że zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia (art. 117 § 1 i 2 k.c.). Bieg przedawnienia (zgodnie z art. 123 § 1 i 2 k.c.) przerywa się:

• przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju, albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia,
• przez uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje,
• przez wszczęcie mediacji.

Z powyższego wynika, że ustawodawca ograniczył skutek w postaci przerwania biegu przedawnienia jedynie do czynności przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw danego rodzaju lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju, i to czynności, których bezpośrednim celem jest: dochodzenie, ustalenie, zaspokojenie lub zabezpieczenie roszczenia.

W katalogu takich czynności nie mieści się wezwanie do zapłaty skierowane przez wierzyciela do dłużnika, nawet jeżeli bezpośrednio poprzedza ono wniesienie pozwu przeciwko temu dłużnikowi. Odrębnie należy analizować sytuację, w której dłużnik dokonał częściowej spłaty swojego długu wobec wierzyciela. Bieg terminu przedawnienia przerywa się poprzez uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje. Uznanie roszczenia może nastąpić jako uznanie właściwe, ugoda, i tzw. uznanie niewłaściwe.

W pierwszych dwóch formach uznania roszczenia strony na mocy porozumienia ustalają istnienie stosunku prawnego między nimi (uznanie właściwe) lub precyzują roszczenia wynikające z łączącego je stosunku prawnego oraz zakres i wysokość tych roszczeń (ugoda). Uznanie niewłaściwe należy natomiast rozumieć jako przyznanie przez dłużnika wobec wierzyciela istnienia długu, które następuje najczęściej w sposób dorozumiany, np. poprzez spłatę części zobowiązania, propozycję rozłożenia należności na raty, umorzenia odsetek, odroczenia terminu płatności zobowiązania przy wstrzymaniu naliczania odsetek.

W każdym z tych przypadków dochodzi do przerwania biegu przedawnienia roszczenia. Jeżeli np. 10 maja dłużnik zapłacił wierzycielowi część należności, to termin przedawnienia roszczenia biegnie na nowo od 11 maja. Pamiętajmy jednak, że uznanie roszczenia nie wydłuża okresu przedawnienia, który wynika z odpowiednich przepisów ustawy.

Dlatego też jeśli np. roszczenie wynika z umowy sprzedaży wykonanej w zakresie działalności przedsiębiorstwa sprzedawcy i jest objęte dwuletnim okresem przedawnienia, a od uznania długu do wniesienia pozwu upłynie więcej niż dwa lata, to roszczenie takie przedawni się, i w przypadku podniesienia przez dłużnika przed sądem zarzutu w tym przedmiocie powództwo zostanie oddalone.

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.