Doradca Podatnika 23-24/2007 Prawo pracy

Ewa Urbańska
radca prawny w Kancelarii Prawniczej FORUM
adca prawny Krzysztof Piluś i s-ka s.k.

Odprawa pośmiertna jest ukształtowanym według jednolitych zasad, powszechnym świadczeniem pieniężnym przysługującym rodzinie pracownika zmarłego w czasie trwania stosunku pracy. Przysługuje ona z tytułu śmierci pracownika pozostającego w stosunku pracy niezależnie od podstawy jego nawiązania. Nie jest ona także uzależniona od wymiaru etatu, ale od tego może zależeć jej wysokość.

Kodeks pracy przewiduje szczególnego rodzaju świadczenie dla rodziny zmarłego pracownika - odprawę pośmiertną. Świadczenie to, związane ze stosunkiem pracy, przysługuje ściśle określonym członkom rodziny zmarłego pracownika. Wypłacanie odpraw rodzinom zmarłych pracowników nie jest obowiązkiem bezwzględnym.

Zgodnie z art. 93 § 1 k.p., pracodawca może się od tego obowiązku uwolnić, ubezpieczając pracowników na życie. Kwota, na jaką pracodawca musi ubezpieczyć pracownika, aby zwolnić się z obowiązku wypłacenia w razie śmierci pracownika odprawy pośmiertnej członkom jego rodziny, musi być co najmniej równa wysokości, w jakiej przysługiwałaby odprawa pośmiertna. Ubezpieczenie pracownika na życie na mniejszą kwotę nie ma wpływu na obowiązek wypłacenia w razie śmierci pracownika odprawy pośmiertnej członkom jego rodziny.


Jeżeli odszkodowanie, które zakład ubezpieczeń wypłacił członkom rodziny zmarłego pracownika z tytułu ubezpieczenia na życie, jest równe lub wyższe niż wysokość odprawy pośmiertnej, to odprawa pośmiertna nie przysługuje. Jeżeli natomiast to odszkodowanie jest niższe niż wysokość odprawy pośmiertnej, to pracodawca ma obowiązek wypłacić członkom rodziny zmarłego pracownika różnicę między tymi świadczeniami.

Krąg członków rodziny pracownika, którzy są uprawnieni do odprawy pośmiertnej, jest ściśle określony i obejmuje małżonka oraz innych członków rodziny pracownika, którzy są uprawnieni do renty rodzinnej na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym pracowników i ich rodzin. Roszczenie o odprawę pośmiertną innych niż małżonek członków rodziny pracownika staje się wymagalne, gdy organ rentowy stwierdzi w drodze decyzji ich prawo do renty rodzinnej.

Zgodnie z art. 67 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, do renty rodzinnej są uprawnieni - przy spełnianiu innych wymaganych prawem warunków - następujący członkowie rodziny zmarłego ubezpieczonego:

• małżonek (wdowa, wdowiec),
• dzieci własne i przysposobione, pasierbowie i pasierbice,
• przyjęte na wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem pełnoletności wnuki, rodzeństwo i inne dzieci, w tym również w ramach rodziny zastępczej,
• rodzice, osoby przysposabiające, ojczym i macocha.

Zgodnie z art. 68 powołanej ustawy, dzieci własne i przysposobione oraz pasierbowie i pasierbice mają prawo do renty rodzinnej:

1. do ukończenia 16 roku życia,
2. do ukończenia nauki w szkole, jeżeli przekroczyły 16 rok życia, nie dłużej jednak niż do osiągnięcia 25 lat (w wypadku osiągnięcia 25 roku życia na ostatnim roku studiów w szkole wyższej prawo do renty przedłuża się do ukończenia tego roku studiów) albo
3. bez względu na wiek, jeśli stały się całkowicie niezdolne do pracy w okresie wskazanym w pkt 1 lub 2. Zgodnie z art. 69 powołanej ustawy, przyjęte na wychowanie wnuki, rodzeństwo i inne dzieci mają prawo do renty rodzinnej, jeżeli spełniają warunki określone w art. 68 tej ustawy, a ponadto:

1. zostały przyjęte na wychowanie i utrzymanie co najmniej na rok przed śmiercią pracownika (emeryta lub rencisty), chyba że śmierć była następstwem wypadku, oraz
2. nie mają prawa do renty po zmarłych rodzicach, a gdy rodzice żyją, jeżeli: - nie mogą zapewnić im utrzymania albo - pracownik (emeryt lub rencista) lub jego małżonek był ich opiekunem ustanowionym przez sąd.

 Zgodnie z art. 71 powołanej ustawy, rodzicom, osobom przysposabiającym, macosze lub ojczymowi renta rodzinna przysługuje wówczas, gdy zmarły ubezpieczony bezpośrednio przyczyniał się do ich utrzymania, a ponadto osiągnęli wiek 50 lat lub są osobami całkowicie niezdolnymi do pracy albo wychowują co najmniej jedno z dzieci, wnuków lub rodzeństwa, uprawnione do renty rodzinnej po zmarłym ubezpieczonym.

Do zakładowego stażu pracy wlicza się staż pracy u poprzedniego pracodawcy, jeżeli zmiana pracodawcy nastąpiła w wyniku przejęcia zakładu pracy w całości lub w części na zasadach określonych w art. 231 k.p., a także w innych przypadkach, gdy nowy pracodawca jest następcą prawnym w stosunkach pracy nawiązanych przez pracodawcę poprzednio zatrudniającego pracownika.

Odprawa pośmiertna przysługuje członkom rodziny zmarłego pracownika bez względu na staż pracy zmarłego pracownika. Natomiast wymiar odprawy pośmiertnej jest uzależniony od stażu pracy zmarłego pracownika u danego pracodawcy (zakładowy staż pracy). Zgodnie z art. 93 § 2 k.p. wymiar odprawy wynosi:

1. wysokość jednomiesięcznego wynagrodzenia, jeżeli okres zatrudnienia u danego pracodawcy był krótszy niż dziesięć lat,
2. trzymiesięcznego wynagrodzenia, jeżeli okres zatrudnienia u danego pracodawcy wynosił co najmniej dziesięć lat,
3. sześciomiesięcznego wynagrodzenia, jeżeli pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy co najmniej 15 lat.

Wysokość odprawy ustala się według zasad obowiązujących przy obliczaniu ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy. Odprawa pośmiertna wypłacana jest w ten sposób, że dzieli się ją w częściach równych pomiędzy wszystkich uprawnionych członków rodziny. Jeżeli po zmarłym pracowniku pozostał tylko jeden członek rodziny uprawniony do odprawy pośmiertnej, przysługuje mu odprawa w wysokości połowy odprawy obliczonej według reguł ogólnych.


Zaznaczyć należy, że odprawa pośmiertna przysługuje rodzinie pracownika bez względu na przyczynę jego śmierci, która nie ma tu znaczenia prawnego ani nie musi mieć żadnego związku z pracą. Obojętne jest także, gdzie i w jakim czasie nastąpił zgon. Odprawa pośmiertna nie jest świadczeniem ze stosunku pracy.

Przysługuje nie pracownikowi, ale członkom jego rodziny. Nie jest świadczeniem odwzajemniającym pracę, mimo że jej wysokość związana jest ze stażem pracy. Pomimo to roszczenie o odprawę pośmiertną przedawnia się, jak inne roszczenia ze stosunku pracy z upływem trzech lat od jego wymagalności (art. 291 § 1 k.p.).

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.