Doradca Podatnika 23-24/2007 Prawo pracy

Przemysław Gogojewicz
specjalista w zakresie prawa pracy

Pracodawca może zawrzeć umowę o odpowiedzialności materialnej za powierzone mienie tylko z pracownikami, z którymi łączy go stosunek pracy. Nie jest możliwe zawarcie takiej umowy z osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy cywilnoprawnej, w tym m.in. ze zleceniobiorcą. Pracodawca może jednak w umowie ze zleceniobiorcami ukształtować ich odpowiedzialność przez odesłanie do przepisów kodeksu pracy o odpowiedzialności materialnej za powierzone mienie.

Zastosowanie przez pracodawcę wobec pracowników odpowiedzialności materialnej za powierzone mienie ma szereg zalet, w stosunku do ogólnych zasad odpowiedzialności za wyrządzoną szkodę. Pracownicy, którym powierzono mienie z obowiązkiem zwrotu lub wyliczenia się z niego, odpowiadają za szkodę powstałą w tym mieniu w pełnej wysokości. Odpowiedzialność ta nie jest ograniczona do wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia.

Ponadto, przy zastosowaniu odpowiedzialności za powierzone mienie, pracodawca jest w zasadzie zwolniony z obowiązku dowodzenia, że szkoda powstała z winy pracownika. Umowa o odpowiedzialności za powierzone mienie jest umową, którą pracodawca może zawrzeć jedynie z pracownikami zatrudnionymi na podstawie umowy o pracę.

Do przyjęcia takiej odpowiedzialności konieczne jest zawarcie dodatkowej (obok umowy o pracę) umowy z pracownikami. Zawsze w takich przypadkach niezbędne jest zawarcie umowy w formie pisemnej, bowiem umowa zawarta w formie ustnej jest bezskuteczna. Niestety, pracodawca nie ma możliwości zawarcia takiej umowy z osobami zatrudnionymi przez niego na podstawie umowy cywilnoprawnej, w tym także umowy zlecenia. Nie oznacza to jednak, że pracodawca nie może skorzystać z dobrodziejstwa takich rozwiązań. Naczelna zasada stosunków cywilnych - zasada swobody umów - zezwala na dowolne kształtowanie stosunków łączących ich strony.

Dlatego pracodawca ma możliwość podobnego ukształtowania odpowiedzialności materialnej zleceniobiorcy, jak pracownika zatrudnionego na podstawie umowy o pracę w odniesieniu do mienia powierzonego. W takim przypadku ma on możliwość zawarcia w umowie zlecenia klauzuli kształtującej odpowiedzialność zleceniobiorcy przez odesłanie do przepisów kodeksu pracy o odpowiedzialności materialnej za powierzone mienie z obowiązkiem zwrotu lub do wyliczenia się.

 W przypadkach gdy pracodawcę z jego pracownikami łączy umowa o wspólnej odpowiedzialności za powierzone mienie, musi on pamiętać o tym, by w przypadku powierzenia pracy innej osobie w miejscu wykonywania pracy przez pracowników, z którymi łączy go wspomniana umowa, uzyskać pisemną zgodę tych pracowników.

Oznacza to, że zleceniobiorca, który ponadto spełnia kilka innych warunków (np. wykonuje czynności niezwiązane z dysponowaniem mieniem czy wykonujący pracę dorywczo lub przez określony czas), mógłby jedynie wykonywać pracę w miejscu powierzenia mienia za zgodą pracowników i tylko w przypadku, gdyby wykonywane czynności nie były związane z dysponowaniem mieniem albo praca byłaby wykonywana dorywczo lub przez czas określony.

Ponadto w takiej sytuacji pracodawca musi zapewnić pracownikom objętym wspólną odpowiedzialnością możliwość sprawowania nadzoru nad powierzonym mieniem. W innych przypadkach zatrudnienia zleceniobiorcy w miejscu powierzenia mienia może utrudnić skuteczne zawarcie z pracownikami umowy o wspólnej odpowiedzialności materialnej.

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.