Doradca Podatnika 23-24/2007 Prawo w obronie przedsiębiorcy

Grzegorz Musolf
pracownik Wydziału Podatkowego Izby Celnej w Rzepinie

Wznowienie postępowania podatkowego jest jednym z tzw. nadzwyczajnych trybów postępowania podatkowego. W jakich przypadkach stosuje się tę instytucję?

Ponieważ w wyniku wznowienia postępowania podatkowego może dojść do zmiany lub uchylenia funkcjonującego dotychczas w obrocie prawnym ostatecznego rozstrzygnięcia administracyjnego, więc w celu poszanowania zasady trwałości decyzji ostatecznych oraz zapewnienia bezpieczeństwa obrotu prawnego wszczęcie takiego postępowania może nastąpić tylko w wyjątkowych okolicznościach.

Zamknięty ich katalog został sformułowany przez ustawodawcę w art. 240 § 1 o.p., zgodnie z którym w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie wyłącznie w przypadkach, gdy:

1. dowody, na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe,
2. decyzja wydana została w wyniku przestępstwa,
3. decyzja wydana została przez pracownika lub organ podatkowy, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 130-132 o.p.,
4. strona nie z własnej winy nie brała udziału w postępowaniu,
5. wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji nieznane organowi, który ją wydał,
6. decyzja wydana została bez uzyskania wymaganego prawem stanowiska innego organu,
7. decyzja została wydana na podstawie innej decyzji lub orzeczenia sądu, które zostały następnie uchylone lub zmienione w sposób mogący mieć wpływ na treść wydanej decyzji,
8. została wydana na podstawie przepisu, o którego niezgodności z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej, ustawą lub ratyfikowaną umową międzynarodową orzekł Trybunał Konstytucyjny,
9. ratyfikowana umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania lub inna ratyfikowana umowa międzynarodowa, której stroną jest Rzeczpospolita Polska, ma wpływ na treść wydanej decyzji,
10. wynik zakończonej procedury wzajemnego porozumiewania lub procedury arbitrażowej, prowadzonych na podstawie ratyfikowanej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania lub innej ratyfikowanej umowy międzynarodowej, której stroną jest Rzeczpospolita Polska, ma wpływ na treść wydanej decyzji, lub
11. orzeczenie Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości ma wpływ na treść wydanej decyzji.

Ponadto w celu zapewnienia możliwości szybkiego usunięcia z obiegu prawnego wadliwych aktów administracyjnych ustawodawca dopuścił wyjątkowo, aby w przypadkach wymienionych w pkt 1 i 2 można było wznowić postępowanie również przed wydaniem przez sąd orzeczenia stwierdzającego sfałszowanie dowodu lub popełnienie przestępstwa, gdy sfałszowanie dowodu lub popełnienie przestępstwa jest oczywiste, a wznowienie postępowania jest niezbędne w celu ochrony interesu publicznego, jak również w przypadku, gdy takie postępowanie przed sądem nie może być wszczęte na skutek upływu czasu lub z innych przyczyn, określonych w przepisach prawa.

Wznowienie postępowania podatkowego może z zasady nastąpić zarówno z inicjatywy organu podatkowego (tj. z urzędu), jak i na wniosek strony. Szanując jednak pryncypalną zasadę trwałości decyzji ostatecznych, ustawodawca w art. 241 § 2 o.p. wprowadził trzy wyjątki w tym zakresie, pozostawiając inicjatywę w zakresie wszczęcia postępowania w wyłącznej gestii strony, ograniczając jednocześnie w dwóch przypadkach czas, w którym może ona dokonać tej czynności, tj.:

1. w przypadku gdy strona nie z własnej winy nie brała udziału w postępowaniu, jego wznowienie następuje tylko na żądanie strony wniesione w terminie miesiąca od dnia powzięcia wiadomości o wydaniu decyzji,
2. jeżeli decyzja została wydana na podstawie przepisu, o którego niezgodności z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej, ustawą lub ratyfikowaną umową międzynarodową orzekł Trybunał Konstytucyjny, wznowienie postępowania następuje tylko na żądanie strony wniesione w terminie miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, oraz
3. jeżeli ratyfikowana umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania lub inna ratyfikowana umowa międzynarodowa, której stroną jest Rzeczpospolita Polska, ma wpływ na treść wydanej decyzji, to wznowienie postępowania następuje tylko na żądanie strony, przy czym w tym przypadku nie ma granicy czasowej złożenia przez stronę wniosku o wznowienie postępowania.

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.