Doradca Podatnika 23-24/2007 Rachunkowość

Sławomir Dziudzik
doradca podatkowy TaxAll Sp. z o.o.

Zdarza się, że pracodawca postanawia, oprócz stałego, ustalonego w umowie o pracę wynagrodzenia, dodatkowo wynagrodzić pracownika. Może to zrobić w formie pieniężnej premii lub poprzez świadczenie w naturze. W tym drugim przypadku może pojawić się problem z określeniem wartości pieniężnej na potrzeby ewidencji.

Świadczenia w naturze często traktowane są przez pracodawców jako narzędzie dodatkowej motywacji dla pracownika. Mogą występować pod różnymi postaciami - może to być udostępnienie lokalu mieszkalnego, codziennie wydawane w piekarni produkty tego zakładu, mogą to być towary, którymi pracodawca handluje, a może to być, wreszcie, specjalnie zakupiony towar lub usługa tylko dla tego pracownika, z myślą o nim.


WARTOŚĆ PIENIĘŻNA ŚWIADCZENIA

Świadczenie w naturze wydane lub zrealizowane na rzecz pracownika musi znaleźć odzwierciedlenie w podatkowej księdze przychodów i rozchodów. Prawidłowe postępowanie w przypadku takich świadczeń polega na ustaleniu ich wartości pieniężnej i zaewidencjonowaniu w księdze.

Ustalona wartość pieniężna świadczenia w naturze posłuży nie tylko do zaksięgowania tego zdarzenia gospodarczego, ale również do ustalenia podstawy obliczenia składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Zgodnie bowiem z ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne pracowników stanowi przychód w rozumieniu przepisów o PIT z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy. Świadczenia w naturze nie są więc wyłączone z oskładkowania.


Zgodnie z objaśnieniami stanowiącymi załącznik do rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów, wynagrodzenia w naturze, jeżeli ich przedmiotem są rzeczy lub usługi wchodzące w zakres działalności gospodarczej pracodawcy, ustala się według przeciętnych cen stosowanych wobec innych odbiorców, a w pozostałych przypadkach - na podstawie cen rynkowych stosowanych przy świadczeniu usług lub udostępnianiu rzeczy lub praw tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem w szczególności ich stanu, stopnia zużycia oraz czasu i miejsca udostępnienia.

Bardziej szczegółowe ustalenie wartości pieniężnej świadczeń w naturze omawia § 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Mianowicie wartość pieniężną przekazanych pracownikowi świadczeń w naturze ustala się w wysokości ekwiwalentu pieniężnego określonego w przepisach o wynagradzaniu. Dopiero w razie braku takich przepisów w danym zakładzie pracy wartość pieniężną świadczeń w naturze ustala się zgodnie z omówionymi niżej zasadami.

WARTOŚĆ ZALEŻY OD RODZAJU ŚWIADCZENIA

Zajmijmy się więc analizą powyższego przepisu na potrzeby omawianego zdarzenia gospodarczego, pamiętając, że ustalona wartość pieniężna będzie wartością ewidencjonowaną w księdze, a także podstawą do ustalenia wartości składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Aby zrobić to dokładnie i przejrzyście, należy rozpatrzyć niektóre rodzaje świadczeń. 1. Jeżeli przedmiotem świadczenia będą rzeczy lub usługi wchodzące w zakres działalności gospodarczej pracodawcy, wartość świadczeń w naturze ustalamy według cen stosowanych wobec innych odbiorców niż pracownicy.


2. Jeżeli przedmiotem świadczenia będą usługi zakupione przez pracodawcę, wówczas wartość pieniężną tych świadczeń w naturze ustala się według cen ich zakupu.


3. Przedmiotem świadczenia w naturze może być również udostępnienie lokalu mieszkalnego pracownikowi. W takiej sytuacji wartość pieniężną świadczenia ustala się w zależności od rodzaju lokalu: a) dla lokali spółdzielczych typu lokatorskiego i własnościowego wartość pieniężną świadczenia stanowi wysokość czynszu obowiązującego dla tego lokalu w danej spółdzielni mieszkaniowej,


b) dla lokali komunalnych - wartość pieniężną świadczenia w naturze stanowi wysokość czynszu wyznaczonego dla tego lokalu przez gminę, c) dla lokali własnościowych (oprócz wymienionych pod lit. a), a także dla domów stanowiących własność prywatną - wartość pieniężną świadczenia w naturze określa się według zasad i stawek dla mieszkań komunalnych na danym terenie, a w miastach - w danej dzielnicy,


d) dla pokoi hotelowych - wartość pieniężną świadczenia w naturze określa się w wysokości faktur wystawionych przez hotel.

UWAGI NA TEMAT KSIĘGOWANIA

Należy wspomnieć, że od świadczeń w naturze pracodawca odprowadza nie tylko składki na ubezpieczenia społeczne, ale również na ubezpieczenie zdrowotne.

Podstawą składki jest wtedy wartość pieniężna świadczenia pomniejszona o kwoty składek na ubezpieczenia społeczne (emerytalne, rentowe i chorobowe) finansowane przez pracowników i potrącone z ich środków. Przy księgowaniu świadczeń w naturze należy zwrócić uwagę na jeszcze jeden istotny fakt. Otóż może zaistnieć sytuacja, że poprzez zaksięgowanie, w kol. 13 księgi, wydatków w naturze jako wynagrodzeń może nastąpić podwójne księgowanie kosztów w sytuacji, kiedy przedmiot świadczenia wchodzi w zakres prowadzonej przez pracodawcę działalności.

W celu uniknięcia ponownego ujęcia kosztów należy skorygować sumę poniesionych w roku podatkowym kosztów uzyskania przychodów. Zawyżenie wydatków koryguje się poprzez zmniejszenie kosztów uzyskania o wartość wynagrodzeń w naturze w tej części, w której wydatki (koszty) związane z tymi wynagrodzeniami zostały zaksięgowane w innych kolumnach księgi przychodów i rozchodów. Zazwyczaj koszty takie będą księgowane w kol. 10, określającej wartość zakupu towarów handlowych i materiałów.

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.