Doradca Podatnika 23-24/2007 Ubezpieczenia

Przemysław Gogojewicz
specjalista ds. ubezpieczeń społecznych

Czy osoby podlegające ubezpieczeniu chorobowemu w sposób dobrowolny mają prawo do otrzymania zasiłku opiekuńczego z tytułu sprawowania opieki nad chorym?

TAK, osoby podlegające dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu mają prawo do otrzymywania zasiłku opiekuńczego z tytułu sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny, pomimo literalnego brzmienia przepisu wskazującego na brak takiego uprawnienia. Dla niektórych podmiotów podleganie ubezpieczeniu chorobowemu jest dobrowolne i tylko od ich wolnej woli zależy, czy chcą podlegać takiemu ubezpieczeniu. Katalog osób mogących przystąpić do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego jest ściśle określony. Z ubezpieczenia tego mogą skorzystać osoby:

• wykonujące pracę nakładczą,
• wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, oraz osoby z nimi współpracujące,
• prowadzące pozarolniczą działalność oraz osoby z nimi współpracujące,
• duchowne.

Warunkiem, który musi być spełniony, aby wymienione osoby mogły przystąpić do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, jest ich podleganie z wymienionych wyżej tytułów ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Przepisy ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby lub macierzyństwa wskazują, że osobami uprawnionymi do zasiłku opiekuńczego są jedynie osoby podlegające obowiązkowemu ubezpieczeniu chorobowemu.

Takie ograniczenie zostało jednak uznane przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z Konstytucją RP. Zdaniem TK, zróżnicowanie sytuacji prawnej osób objętych ubezpieczeniem chorobowym ze względu na dobrowolność tego ubezpieczenia narusza konstytucyjną zasadę równości. Oznacza to, że osoby objęte dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym nabywają prawo do zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad chorym członkiem rodziny na takich samych zasadach jak osoby podlegające ubezpieczeniom obowiązkowym. Bardzo ważna dla wszystkich, którym ze względu na brzmienie przepisu odmówiono prawa do zasiłku opiekuńczego, jest możliwość ponownego ubiegania się o jego przyznanie.

O wypłatę mogą ubiegać się osoby, które otrzymały odmowną decyzję ZUS, nie odwoływały się do sądu i złożą ponownie wniosek do ZUS w okresie 14 dni od wejścia w życie orzeczenia TK, oraz osoby, których postępowania zakończyły się prawomocnymi wyrokami sądowymi. Wypłaty zaległego zasiłku mogą również żądać osoby, które przed dniem ogłoszenia wyroku nie występowały z wnioskiem o wypłatę zasiłku opiekuńczego i w związku z tym w ich sprawie nie była wydawana decyzja ZUS.

Jeżeli ubezpieczony przedłoży niezbędne dokumenty potwierdzające niemożność wykonywania pracy z powodu konieczności sprawowania opieki za okres przed 16 marca 2007 r., wypłata zasiłku opiekuńczego nastąpi za okres przed dniem ogłoszenia wyroku TK. Warunkiem jest złożenie w tej sprawie wniosku przed upływem sześciu miesięcy od daty ogłoszenia wyroku, tj. do 17 września 2007 r. Dokumentem stanowiącym podstawę do wypłaty zasiłku opiekuńczego z tytułu sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny jest zaświadczenie lekarskie wystawione na formularzu ZUS ZLA.

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.