Doradca Podatnika 25-26/2007 Obrót gospodarczy

Agnieszka Zaczek
aplikant sądowy

Jestem wspólnikiem dwuosobowej spółki jawnej. Drugi wspólnik zobowiązał się w umowie spółki do wniesienia do niej wkładu w postaci samochodu osobowego. W umowie przyjęto wartość tego wkładu na 45 000 zł. Ja wniosłem do spółki gotówkę w tej samej kwocie. Okazało się jednak, że samochód jest po wypadku i jego wartość rynkowa w momencie wniesienia do spółki wynosiła 30 000 zł. Teraz wspólnik występuje ze spółki i twierdzi, że nasze udziały kapitałowe są równe, ponieważ tak stanowi umowa. Czy ma rację?

Udział kapitałowy wspólnika odpowiada wartości rzeczywiście wniesionego wkładu (art. 50 § 1 k.s.h.). Istnieje obowiązek określenia wartości wkładu kapitałowego wspólnika w umowie spółki, ale wartości te nie muszą być tożsame. Możliwa jest sytuacja, w której wspólnik, wbrew obowiązkowi, nie wniesie umówionego wkładu, nie wniesie go w części lub wartość tego wkładu będzie inna niż określona w umowie.

W takim przypadku przyjęcie zasady, że udział kapitałowy wspólnika odpowiada wartości rzeczywiście wniesionego wkładu, chroni tych wspólników, którzy wnieśli swoje wkłady w prawidłowy sposób i wartość tych wkładów odpowiada wartości określonej w umowie. Przed nowelizacją kodeksu spółek handlowych z grudnia 2003 r. wspólnik, który popełnił uchybienie w zakresie wniesienia umówionego wkładu, był uprawniony do czerpania takich samych korzyści i w takim samym zakresie jak wspólnik, który należycie dopełnił swoich obowiązków. Różnica polega na tym, że przed nowelizacją w opisanej przez Pana sytuacji udziały kapitałowe Pana i wspólnika byłyby równe (po 1/2), a obecnie ich proporcja wyniesie 1/3 i 2/3 na Pana korzyść. Udział kapitałowy stanowi określoną wartość księgową wyrażoną w złotych, która jest podstawą do określenia praw i obowiązków wspólnika w spółce w przypadkach przewidzianych przez ustawę lub umowę.

Dlatego ustalenie właściwej wysokości udziału kapitałowego wspólnika jest ważne z punktu widzenia jego praw majątkowych, czyli: prawa do pobierania odsetek w wysokości 5 proc. od swojego udziału kapitałowego, nawet w sytuacji, gdy spółka poniosła stratę; obowiązku uzupełnienia udziału wspólnika w razie jego uszczuplenia czy zmniejszenia tego udziału za zgodą pozostałych wspólników (art. 53, art. 52 § 2 i art. 54 § 1 k.s.h.). Zagadnienie udziału kapitałowego pojawia się również przy wystąpieniu wspólnika ze spółki (art. 65 k.s.h.) i przy rozliczeniach wspólników w razie jej likwidacji. Jest jeszcze jeden problem. Co z pracą lub usługami, które wspólnik świadczy na rzecz spółki? W doktrynie utrwalił się pogląd, że udział kapitałowy nie odzwierciedla wartości wnoszonego do spółki wkładu pracy i usług, a związany jest jedynie z wkładem realnie zasilającym majątek spółki.

Wartość udziału kapitałowego wspólnika, który wniósł do spółki swoją pracę, jest więc równa zeru. Byłoby to jednak niesprawiedliwe. Argumentem przemawiającym za tym, że udział kapitałowy wspólnika wnoszącego do spółki jako wkład swoją pracę powinien mieć realną wartość, jest fakt, że kodeks w art. 50 nie rozróżnia, a tym samym nie wartościuje poszczególnych wkładów. Wyjściem z tego impasu może być określenie w umowie spółki wartości wkładu w postaci pracy i usług świadczonych przez wspólnika na rzecz spółki. Taka wycena byłaby punktem odniesienia przy ustaleniu wartości wkładu kapitałowego tego wspólnika, a co za tym idzie, jego udziału kapitałowego.

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.