Doradca Podatnika 25-26/2007 Prawo w obronie przedsiębiorcy

Rafał R. Kasprzycki
aplikant radcowski

Niedawno w mojej sprawie sąd wydał wyrok częściowy orzekający jedynie co do mojego powództwa (pominięto w nim powództwo wzajemne przeciwnika). Kiedy sąd może wydać taki wyrok i czy służy od niego apelacja? Dlaczego, skoro wygrałem w zakresie zgłoszonego przeze mnie powództwa, sąd nie przyznał mi w treści wyroku zwrotu kosztów, w tym kosztów zastępstwa procesowego?

W prawie cywilnym zasadą jest, że sąd rozstrzyga o całym powództwie, wydając wyrok zwykły. Jak wskazuje bowiem art. 316 kodeksu postępowania cywilnego (dalej: k.p.c.), po zamknięciu rozprawy sąd wydaje wyrok, biorąc za podstawę stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy; w szczególności zasądzeniu roszczenia nie stoi na przeszkodzie okoliczność, że stało się ono wymagalne w toku sprawy.

W określonych wypadkach istnieje jednak możliwość wydania przez sąd tzw. wyroku częściowego. Częściowy wyrok może być na przykład wydany, gdy sąd z określonych względów był w stanie orzec jedynie o części powództwa lub co do jednego powództwa głównego bądź wzajemnego (gdy mamy do czynienia z powództwem wzajemnym). Jak wskazuje art. 317 k.p.c., sąd może wydać wyrok częściowy, jeżeli do rozstrzygnięcia nadaje się tylko część żądania lub nadają się tylko niektóre z żądań pozwu; to samo dotyczy powództwa wzajemnego.

Na tej samej podstawie sąd może wydać wyrok częściowy, rozstrzygając o całości żądania powództwa głównego lub wzajemnego. Wyrok częściowy może również dotyczyć sytuacji, gdy w sprawie występuje kilku współuczestników. Jeżeli współuczestnictwo nie jest jednolite i konieczne, wówczas wyrok może odnosić się na przykład tylko do jednego ze współuczestników. Wyrok częściowy nie będzie mógł być wydany, gdy roszczenie pozwu jest wskazane w sposób alternatywny (ewentualny), tj. wnosi o zasądzenie jednego żądania lub innego.

W takim przypadku sąd, orzekając co do jednego z tych żądań, będzie orzekał co do całości. W efekcie wydania wyroku częściowego część żądania zostaje osądzona, cześć zaś pozostaje bez rozpoznania. W przypadku zatem wydania wyroku częściowego sąd winien w zakresie nierozpoznanym w tym wyroku nadal procedować. Sąd powinien, jeżeli jest to możliwe, kontynuować proces w tym zakresie, ewentualnie może postępowanie zawiesić, gdy prowadzenie procesu chwilowo uniemożliwiają usuwalne przeszkody.

W przypadku zatem powództwa wzajemnego, jak w opisywanej przez Czytelnika sprawie, sąd miał prawo wydać tzw. wyrok częściowy (o fakcie wydania wyroku częściowego informuje sama jego treść), o ile jedno z roszczeń wcześniej dojrzało do rozstrzygnięcia i o ile nie zachodziła konieczność łącznego rozpoznawania powództw. Co do kwestii ewentualnej apelacji, należy wyjaśnić, że wyrok częściowy jest wyrokiem samoistnym i podlega zaskarżeniu na ogólnych zasadach apelacją lub skargą kasacyjną, jeżeli został wydany w postępowaniu apelacyjnym.

W wyroku częściowym nie umieszcza się jednakże postanowienia o kosztach procesu (takie stanowisko zajął m.in. Sąd Najwyższy w orzeczeniu z 14 marca 1962 r., sygn. akt 3 CR 582/61). Wyrok częściowy nie kończy całości sporu w sprawie, lecz jedynie rozstrzyga co do jego określonej części, stąd też brak w jego treści postanowienia o kosztach. O całości kosztów, w tym kosztów żądań objętych wyrokiem częściowym, sąd będzie rozstrzygać dopiero w tzw. wyroku końcowym, ogólnie oceniając wynik sprawy.

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.