Doradca Podatnika 25-26/2007 VAT

Drodzy Czytelnicy, kontynuujemy cykl pt. VATOTEKA z podziałem na dwie części: PRO i KONTRA.

W dziale "PRO" zajmujemy się wyszukiwaniem najbardziej korzystnych dla podatnika VAT wydanych w sprawie VAT w ostatnim czasie interpretacji organów podatkowych (tj. zarówno urzędów i izb skarbowych, jak Ministra Finansów), wystąpień Rzecznika Praw Obywatelskich do organów państwowych w sprawie właściwego stosowania przepisów o VAT, orzeczeń ETS, sądów administracyjnych, cywilnych, Sądu Najwyższego, Trybunału Konstytucyjnego, doniesień z codziennych gazet. Natomiast dział "KONTRA" składa się z informacji w sprawie VAT z ww. źródeł bardzo niekorzystnych dla podatnika.

Nie są to jednak informacje niezgodne z przepisami o VAT. Często bowiem rozstrzygnięcia w sprawie VAT są z mocy samego prawa niekorzystne dla podatnika. W cyklu tym podajemy także informacje neutralne, ale przydatne dla podatnika VAT (np. z prac parlamentu czy organów rządu). Serwujemy różne ciekawostki, definiujemy ważne dla celów VAT pojęcia i polecamy godne tego lektury (książki, czasopisma, artykuły, linki przydatne dla podatników VAT) omawiające trudne zagadnienia związane z VAT.

Na uwagę zasługuje m.in. korzystne dla podatników VAT rozstrzygnięcie Izby Skarbowej w Katowicach, iż VAT od najmu lokalu użytkowego rozliczany jest wyłącznie przez tego współmałżonka, który podpisze umowę najmu, oraz niekorzystne rozstrzygnięcie Izby Skarbowej w Kielcach, iż obrót czasopismami wraz z dołączonymi do nich odpłatnie płytami CD i DVD musi być rejestrowany w kasie. Co się zaś tyczy orzecznictwa sądowego, to na uwagę zasługuje korzystne dla podatnika rozstrzygnięcie siedmiu sędziów NSA, którzy w uchwale z 8 stycznia 2007 r. stwierdzili, że użytkowanie wieczyste gruntów ustanowione przed 1 maja 2004 r. nie podlega w ogóle VAT, oraz niekorzystne dla podatnika rozstrzygnięcie SN, który w uchwale z 25 stycznia 2007 r. stwierdził, iż VAT nie zwiększa zasądzonego zwrotu kosztów procesu dla adwokata z wyboru.

PRO

PRO: VAT od najmu lokalu użytkowego rozliczany wyłącznie przez tego współmałżonka, który podpisze umowę najmu. Podatnikiem VAT od czynności najmu lokalu użytkowego jest tylko ten ze współmałżonków, który podpisał umowę najmu, a ponadto gdy taka została wyrażona wola przez obydwoje ze współmałżonków. Na gruncie VAT tylko wyznaczony współmałżonek będzie traktowany jako podatnik w momencie przekroczenia kwoty obrotu osiągniętego z tytułu najmu lokalu użytkowego, uprawniającej do zwolnienia z VAT (10 000 euro). Opodatkowania tym podatkiem nie wyłączy brak zgody współmałżonka w razie rozporządzania składnikiem majątku wspólnego, które wykracza poza zakres zwykłego nim zarządu, gdyż czynności podlegają opodatkowaniu niezależnie od tego, czy zostały wykonane z zachowaniem warunków oraz form określonych przepisami prawa. Izba Skarbowa w Katowicach (pismo z 31 stycznia 2007 r.)

PRO: Usługi rozrywkowe, catering, wynajem sprzętu do zabaw odrębnie opodatkowane VAT. Jeżeli usługobiorca oddzielnie zamawia poszczególne składniki imprezy rozrywkowej, tj. usługę jej organizacji, posiłki i napoje, a także wynajem sprzętu do zabaw lub innej infrastruktury, to w takim przypadku (odrębnego zamówienia poszczególnych usług) będą miały zastosowanie odrębne dla tych czynności stawki VAT, tj.:
1) zwolnienie z tego podatku - w odniesieniu do usług zorganizowania imprezy rozrywkowej (sklasyfikowanych w PKWiU 92.34.13-00.00 "Usługi rozrywkowe gdzie indziej niesklasyfikowane"),
2) 7 proc. - w odniesieniu do usług cateringu (sklasyfikowanych w PKWiU 55.52.13-00.00 "Usługi cateringowe dla pozostałych przedsiębiorstw i instytucji"), 3) 22 proc. - w odniesieniu do usług wynajmu sprzętu lub infrastruktury (sklasyfikowanych w PKWiU 71.34.10-00.00 "Usługi dzierżawy lub wynajmu pozostałych maszyn i urządzeń, bez obsługi"). Urząd Skarbowy w Tomaszowie Mazowieckim (pismo z 31 stycznia 2007 r.)

PRO: Budowa czterokondygnacyjnego budynku mieszkalnego z parterem usługowym oraz z przyłączami opodatkowana stawką VAT 7 proc. Budowa budynku mieszkalnego czterokondygnacyjnego z parterem usługowym o łącznej powierzchni 3437 m2 (w tym pow. usługowa 1037 m2) z przyłączami zewnętrznymi: gazu, wody, kanalizacji i kanalizacji deszczowej, instalacji centralnego ogrzewania oraz infrastrukturą zewnętrzną (chodniki, parkingi) opodatkowana jest stawką VAT 7 proc.

Obiekty budownictwa mieszkaniowego to m.in. budynki mieszkalne rodzinne stałego zamieszkania, sklasyfikowane w PKOB 112 - Budynki o dwóch mieszkaniach i wielomieszkaniowe. Wynika stąd, że dla prawidłowego rozpoznania, czy dany budynek jest budynkiem mieszkalnym, należy posłużyć się kwalifikacją PKOB.

Oznacza to, że budowa wraz z przyłączami dotyczącymi budynku sklasyfikowanego w grupowaniu PKOB 112 (klasa 1122 "Budynki o trzech i więcej mieszkaniach"), do 31 grudnia 2007 r., podlega opodatkowaniu stawką VAT 7 proc. Także do robót budowlanych związanych z chodnikami, parkingami, określanymi przez podatnika jako infrastruktura zewnętrzna, jeśli będą rozliczane w ramach przedsięwzięć i zadań budownictwa mieszkaniowego, również będzie zastosowana stawka VAT w wysokości 7 proc. Izba Skarbowa w Opolu (pismo z 29 stycznia 2007 r.)

PRO: Działalność szkoły tańca, nauka tańca, usługi instruktorów tańca usługami kultury zwolnionymi z VAT. Prowadzenie zajęć polegających na nauce tańca osób, grup, par tanecznych oraz przygotowywanie do turniejów tańca to usługi związane z kulturą, nie zaś z rekreacją lub sportem. Prowadzenie nauki tańca mieści się w grupowaniu PKWiU 92.34.12.-00.00 "Usługi związane z działalnością sal balowych, dyskotek i instruktorów tańca" (dział PKWiU 92 "Usługi związane z kulturą").

Usługi te nie zostały wyraźnie wyłączone ze zwolnienia dotyczącego usług związanych z kulturą (ppoz. 4 poz. 11 zał. nr 4 do ustawy o VAT). Wyłączenie dotyczy jedynie biletów wstępu w zakresie usług związanych z działalnością sal balowych, dyskotek, co oznacza, że pominięto tu instruktorów tańca. To samo dotyczy poz. 156 załącznika nr 3 do ustawy o VAT. Tu również opodatkowanie stawką 7 proc. biletów wstępu w zakresie usług zgrupowanych w PKWiU 92.34.12.-00.00 nie dotyczy tylko instruktorów tańca. Stąd działalność szkoły tańca (nauka tańca, działalność instruktora tańca) jako związana z kulturą jest zwolniona przedmiotowo z VAT. Urząd Skarbowy w Kluczborku (pismo z 26 stycznia 2007 r.)

PRO: Podatek VAT, choć powinien być, to nie jest składnikiem wynagrodzenia biegłych sądowych. Za wykonane usługi biegłych sądowych na zlecenie organów procesowych wynagrodzenie wyrażane jest w kwocie netto, gdyż sądy odmawiają przyznawania wynagrodzenia wraz z kwotą podatku od towarów i usług, podnosząc, że stawka VAT jest składnikiem kosztów przeprowadzonego badania i w związku z tym nie podlega pokryciu, żądając jednocześnie od usługodawców (biegłych sądowych) wystawiania faktur VAT bez naliczonego VAT. Jest to niezgodne z obowiązującymi przepisami ustawy o podatku od towarów i usług, gdyż podatnik ma obowiązek opodatkować wartość "netto" wykonanej usługi zgodnie z obowiązującą stawką podatku.

Czynności wykonywane przez biegłych sądowych na zlecenie organów procesowych podlegają opodatkowaniu stawką podstawową w wysokości 22 proc. Biegli, w sytuacji braku zasądzania wynagrodzeń zawierających VAT są zmuszeni do pokrywania kwoty podatku z własnych przychodów. Jest to niezgodne z ustawą o VAT, zgodnie z którą do wartości "netto" wykonanej usługi dolicza się VAT, który następnie przenoszony jest na konsumenta wykonanej usługi. Nie powinno być wątpliwe, że ostatecznym i końcowym odbiorcą usługi jest sąd, a mimo to nie ponosi on ciężaru tego podatku.

Z samej konstrukcji VAT wynika, iż podatek ten nie powinien obciążać podatników uczestniczących w obrocie usługami czy towarami, którzy nie są ich ostatecznymi odbiorcami, gdyż ciężarem tego podatku powinien być obciążony ostateczny beneficjent, czyli będący ostatnim ogniwem tego obrotu. Powyższy problem dotyczy ok. 10 000 stałych biegłych i bliżej nieznanej liczby biegłych doraźnie powoływanych. Pismo Rzecznika Praw Obywatelskich z 7 lutego 2007 r. skierowane do Ministra Sprawiedliwości o zajęcie stanowiska w sprawie

PRO: Użytkowanie wieczyste gruntów ustanowione przed 1 maja 2004 r. nie podlega w ogóle VAT. Opłata roczna z tytułu użytkowania wieczystego gruntów, ustanowionego przed 1 maja 2004 r., gdy taka czynność nie podlegała VAT, po wejściu w życie ustawy z 11 marca 2004 r. w sprawie podatku od towarów i usług ani nie zawiera w sobie należnego podatku, ani nie powinna być powiększona o taki podatek na podstawie przepisów tej ustawy.

Wynika to stąd, iż możliwość korzystania przez użytkownika wieczystego z gruntu z wyłączeniem innych osób i możliwość rozporządzania przez niego swoim prawem na wzór uprawnień właściciela (w tym swoboda korzystania z gruntu i czerpania z niego pożytków w sposób niemalże taki jak w przypadku właściciela tego gruntu, jak również możliwość przeniesienia takiego władztwa na inny podmiot, tak jak to jest w przypadku dokonywania sprzedaży gruntu przez właściciela) przez długi czas trwania użytkowania wieczystego oznacza, że oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste stanowi przeniesienie prawa do rozporządzania tym gruntem jak właściciel, czyli dostawę gruntów, która nie była objęta VAT przed 1 maja 2004 r. Uchwała siedmiu sędziów NSA z 8 stycznia 2007 r., sygn. akt I FPS 1/06

PRO: Sprzedaż wierzytelności własnych bez VAT a ich nabycie z VAT. Sprzedaż wierzytelności własnych nie jest świadczeniem usług w rozumieniu ustawy o VAT po stronie cedenta. Czynność opodatkowana VAT występuje jedynie po stronie cesjonariusza. Wyrok WSA w Warszawie z 5 lutego 2007 r. (III SA/Wa 2869/06)

Sprzedaż własnej wierzytelności nie jest dla zbywcy świadczeniem usług w rozumieniu ustawy o VAT, czyli dla celów ich opodatkowania VAT. Natomiast nabywanie wierzytelności w ramach działalności gospodarczej może być potraktowane jako świadczenie usług, objęte tą ustawą, i w związku z tym niepodlegające podatkowi od czynności cywilnoprawnych. Wyrok WSA w Warszawie z 11 stycznia 2007 r. (III SA/Wa 3995/06)

PRO: Skup wierzytelności nie jest ściąganiem długów opodatkowanym stawką 22 proc. Skup wymagalnych już wierzytelności i ponoszenie całkowitego ryzyka związanego z wypłacalnością dłużnika nie jest usługą ściągania długów. Jeśli podmiot przeprowadza egzekucję dla siebie, jako nowego wierzyciela, nie może być mowy o usłudze ściągania długów, gdyż nie istnieje beneficjent tej czynności. Podmiot samemu sobie nie świadczy bowiem usług. Wyrok WSA w Łodzi z marca 2007 r. (sygn. akt I SA/Łd 1239/06)

PRO: Usługi doradcze związane z akcjami, udziałami i wierzytelnościami zasadniczo podlegają odliczeniu VAT. Jeżeli koszty usług doradczych w celu emisji akcji lub ustalenia wartości wierzytelności stanowią koszty ogólne wykazujące bezpośredni i ścisły związek z całą działalnością gospodarczą podatnika na tej podstawie, że wierzytelność i akcje, której dotyczą, wchodzą w skład majątku prowadzonego przedsiębiorstwa, to koszty te należy uznać za poniesione na potrzeby opodatkowanej działalności podatnika, a VAT naliczony za podlegający odliczeniu.

Jeżeli jednak działalność gospodarcza nie stanowiłaby wyłącznej przyczyny ponoszonych przez podatnika kosztów (np. gdy wydatki są ponoszone na usługi prawne w celu odzyskania lub ustalenia wartości własnej wierzytelności nawet wchodzącej w skład majątku prowadzonego przedsiębiorstwa), to nie pozostawałyby one w bezpośrednim i ścisłym związku z tą działalnością i nie podlegałyby odliczeniu, tak jak to dzieje się w sytuacji prywatnego właściciela akcji, który po ich sprzedaży skorzysta z usług doradczych i ponosi związane z nimi koszty w ramach sporu z nabywcą dotyczącego ustalenia ceny sprzedaży wierzytelności. Wyrok ETS z 8 lutego 2007 r. (C-435/05)

PRO: Sprzedaż prywatnej działki budowlanej z przyczyn losowych nie podlega VAT. Pojęcie częstotliwego zamiaru dla objęcia VAT określonych czynności wykonywanych poza działalnością stricte gospodarczą (określone w art. 15 ust. 2 ustawy o VAT) należy rozumieć jako zamiar powtarzania danej czynności nieokreśloną liczbę razy. O częstotliwości nie można mówić, gdy dana osoba fizyczna posiada działkę budowlaną i sprzedaje ją z przyczyn losowych. Wyrok WSA w Olsztynie z 22 lutego 2007 r. (I SA/Ol 1/07)

Nie można uznać za poprawny poglądu, aby sprzedaż wielu działek budowlanych, jeżeli tylko stanowią one majątek odrębny podatnika VAT i nie służą prowadzonej przez niego działalności, skutkowała powstaniem obowiązku uiszczenia VAT. Jeżeli zatem podatnik nie dokonał nabycia działek w celu ich odsprzedaży, działki te stanowią jego majątek osobisty, uznać należy, że ich sprzedaż nie podlega opodatkowaniu VAT. Wyrok WSA w Warszawie z 15 stycznia 2007 r. (sygn. akt III SA/Wa 3885/06)

Pojęcie zamiaru wykonywania czynności w sposób częstotliwy odnosi się m.in. do producentów, handlowców czy też usługodawców, czyli do podmiotów wymienionych w art. 15 ust. 2 ustawy o VAT. Tym samym podatnikiem z tytułu sprzedaży działek budowlanych może być jedynie osoba, która dokonała nabycia działki z zamiarem jej dalszej odsprzedaży. Wyrok WSA we Wrocławiu z 6 września 2006 r. (sygn. akt I SA/Wr 1254/05)

KONTRA

KONTRA: Odsetki od pożyczek stanowiących uzupełnienie podstawowej działalności podatnika w proporcji obrotu. Odsetki od pożyczek nie pojawiają się w proporcji obrotu tylko wówczas, jeśli pożyczki są udzielane sporadycznie. "Sporadyczny" to występujący, pojawiający się od czasu do czasu; trafiający się bardzo rzadko, nieregularnie. Aby ocenić, czy dana czynność może być uznana za sporadyczną, należy wziąć pod uwagę nie tylko częstotliwość jej wykonywania, ale także to, czy stanowi ona uzupełnienie zasadniczej działalności jednostki.

Jeśli podstawową działalnością podatnika nie są usługi finansowe, usług pośrednictwa finansowego nie ma on także wyszczególnionych w zakresie swojej działalności, dodatkowo zaś zamierza udzielać pożyczek innym podmiotom z nadwyżek wygospodarowanych środków, zamiast dokonywania lokat bankowych, to usługi te należy uznać za wykraczające poza zakres czynności stanowiących przedmiot działalności. Stąd zamierzone przez podatnika czynności udzielania pożyczek noszą cechy powtarzalności.

Ewentualna "sporadyczność" tej działalności wynikać może z niesystematycznego osiągania zysków. Okoliczność ta nie przesądza jednak o "sporadycznym" świadczeniu usług. Zatem obrót z tytułu świadczenia usług udzielania pożyczek stanowiących uzupełnienie podstawowej działalności podatnika winien być uwzględniony w mianowniku proporcji, o której mowa w art. 90 ust. 3 ustawy o VAT. Izba Skarbowa w Rzeszowie (pismo z 7 lutego 2007 r.)

KONTRA: Obrót czasopismami wraz z dołączonymi do nich płytami CD i DVD musi być rejestrowany w kasie rejestrującej. Jeśli dołączone do czasopism płyty CD i DVD mają wpływ na cenę sprzedawanej prasy, co oznacza, iż występuje różnica pomiędzy dwoma cenami: czasopisma z płytą i bez płyty, to wydanie płyt jako dodatku do czasopisma nie może być traktowane jako przekazanie towaru w formie prezentu, o którym mowa w art. 7 ust. 3 ustawy o VAT, gdyż jest odpłatne.

W związku z tym tylko w przypadku, gdy płyty nie mają wpływu na cenę całego zestawu - dołączenie do czasopism płyt CD i DVD jako czynność nieodpłatna nie stanowi obrotu z odpłatnej dostawy towaru, a tym samym nie podlega obowiązkowi ewidencjonowania za pomocą kasy rejestrującej. Gdy załączone płyty (towary) będą zwiększały cenę dostawy w stosunku do ceny samego czasopisma - mamy do czynienia z odpłatnym wydaniem dwóch różnych towarów o różnej klasyfikacji statystycznej i różnych stawkach podatkowych.

W tej sytuacji, gdy dołączone do czasopism płyty CD i DVD mają wpływ na cenę całego zestawu (czasopismo + płyta), podatnik ma obowiązek ewidencjonowania obrotu i podatku należnego z zastosowaniem kasy. Podatnicy korzystający ze zwolnienia podmiotowego do 10 000 euro osiągnięty obrót z czasopism wraz z płytami ewidencjonują jako obrót zwolniony z podatku.

Natomiast w przypadku podatników zarejestrowanych jako podatnicy VAT czynni - na paragonach fiskalnych powinna znaleźć się odrębna kwota obrotu z tytułu sprzedaży czasopisma i płyty oraz wartość VAT według stawki właściwej dla sprzedawanych towarów. Izba Skarbowa w Kielcach (pismo z 15 lutego 2007 r.)


KONTRA: Radca prawny występujący z urzędu jest podatnikiem VAT. Wykonywanie przez radcę prawnego czynności polegających na świadczeniu pomocy prawnej z urzędu dla osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej stanowi działalność w rozumieniu ustawy o VAT (art. 15 ust. 2), a w konsekwencji radca prawny, w zakresie, w jakim je wykonuje, jest podatnikiem VAT.
W sprawach, w których strona korzysta z pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, opłaty za czynności radcy sąd podwyższa o stawkę podatku przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o VAT, obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach. Izba Skarbowa w Katowicach (pismo z 28 lutego 2007 r.)

KONTRA: VAT nie zwiększa zasądzonego zwrotu kosztów procesu dla adwokata z wyboru. Podatek od towarów i usług (VAT) nie wchodzi w skład niezbędnych kosztów procesu strony reprezentowanej przez adwokata z wyboru (art. 98 § 3 k.p.c.). Uchwała Sądu Najwyższego z 25 stycznia 2007 r. (sygn. akt III CZP 95/06)

CIEKAWOSTKI
Portal internetowy Ministerstwa Finansów

Przypomnijmy, że Ministerstwo Finansów - pod dotychczasowym adresem: www.mf.gov.pl - ma swój nowy portal internetowy. Minister Finansów Zyta Gilowska, zachęcając do składania uwag dotyczących funkcjonalności nowego portalu, które mają pozwolić udoskonalić go i spełnić oczekiwania jego użytkowników, ma nadzieję, że to nowe narzędzie tworzone z myślą o maksymalnej czytelności i funkcjonalności, oparte na nowoczesnych technologiach zapewni korzystającym z portalu niezawodność i łatwość uzyskania poszukiwanej informacji.

---

Kontrowersje wokół noweli do ustawy o VAT W wyjaśnieniu dotyczącym artykułu pt. űeby odliczyć podatek, trzeba będzie pilnować kontrahenta (,,Rzeczpospolita") Ministerstwo Finansów za nieuzasadnione uznało twierdzenie, że projektowane przepisy dotyczące odliczania podatku naliczonego będą oznaczać konieczność "pilnowania" kontrahenta i często prowadzić do korekt deklaracji.

Przepisy o VAT określają bowiem termin wystawienia faktury VAT, a przepisy ustawy - Kodeks karny skarbowy przewidują sankcje za uchylanie się od obowiązku wystawienia bądź odmowę wydania tego dokumentu. Sprzedawca nie ma zatem interesu w odmawianiu wystawienia i wydania faktury (więcej w www.mf.gov.pl). W sprostowaniu dotyczącym artykułu pt. Nie wszystkie przepisy są zgodne z prawem Unii (,,Gazeta Prawna") Ministerstwo Finansów za nieprawdziwe uznało twierdzenie, że zaproponowane w rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy o VAT oraz o zmianie niektórych innych ustaw przepisy nie uwzględniają przy określaniu podstawy opodatkowania tym podatkiem przy nieodpłatnej dostawie towarów ich aktualnej wartości, a wyłącznie wartość "historyczną".

Zaproponowane rozwiązania umożliwiają - w przypadku nieodpłatnej dostawy towarów używanych - przy określaniu podstawy opodatkowania VAT uwzględnianie zużycia towarów. Podstawą opodatkowania w takim przypadku będzie wartość rynkowa towaru w chwili jego przekazania pomniejszona o kwotę podatku, jeżeli wartość ta jest niższa niż cena nabycia towaru pomniejszona o kwotę podatku albo niższa niż koszt wytworzenia (więcej w www.mf.gov.pl).

DEFINICJE

Wierzytelność to uprawnienie przysługujące wierzycielowi do domagania się od dłużnika spełnienia określonego świadczenia; suma pieniężna, przedmiot odpowiadający wartością tym świadczeniom. Wierzyciel to osoba fizyczna lub prawna, u której ktoś zaciągnął dług, mogąca żądać jego spłaty. To także podmiot, któremu należą się określone należności (wierzytelności). Dług to zwykle zobowiązanie wynikające z faktu pożyczenia od kogoś pieniędzy. To także zaleganie komuś ze spłatą należności.

Dłużnik to osoba lub instytucja, która pożyczyła pieniądze i musi je zwrócić. To także podmiot mający zobowiązania wobec innych. Sprzedaż wierzytelności to operacja finansowa. Sprzedaż własnych wierzytelności nie podlega VAT, gdyż jest to wykonywanie prawa własności, które nie może, ze swej istoty, być uważane za czynność z zakresu wykonywania działalności gospodarczej.

Natomiast obrót wierzytelnościami cudzymi stanowi przedmiot opodatkowania VAT, do którego ma zastosowanie stawka VAT w wysokości podstawowej 22 proc. Komisja Europejska uznaje, że nie jest do końca jasne, czy istnieje różnica między obrotem wierzytelnościami cudzymi, czyli handlem długami, a faktoringiem, dlatego też jej zdaniem obie kategorie powinny być traktowane w ten sam sposób.

Windykacja (ściąganie długów) to dochodzenie, w sposób określony w przepisach, zwrotu swojej rzeczy (swoich praw do rzeczy) lub zapłaty od osoby nieuprawnionej do jej posiadania. To dochodzenie własnych lub na przyjęte zlecenie obcych praw do majątku, rzeczy lub pieniędzy, którymi włada nieuprawniona do tego osoba trzecia.

W celu ściągnięcia długów firmy windykacyjne w ramach prowadzonej działalności gospodarczej zawierają umowy z firmami, które posiadają wierzytelności. Ich celem jest doprowadzenie do zaspokojenia wierzyciela, czyli uwolnienie klienta od czynności zmierzających do odzyskania długu. Umowy takie są odpłatne, wynagrodzeniem zaś jest prowizja procentowa od kwoty, która faktycznie wpłynęła na konto klienta bądź została odzyskana (skompensowana).

Windykacja (ściąganie długów) jest usługą finansową wyłączoną ze zwolnień od VAT i opodatkowaną stawką 22 proc.

Umowa cesji wierzytelności to umowa, w której wyniku następuje zapłata cedentowi umówionej ceny wierzytelności, czyli zaspokojeniu ulega wierzyciel pierwotny (cedent), z którego zdejmowany jest ciężar egzekucji i ryzyko niewypłacalności dłużnika. W przypadku umowy cesji za moment wykonania usługi należy uznać moment zaspokojenia wierzyciela pierwotnego (cedenta) tożsamy z chwilą zapłaty na rzecz cedenta umówionej ceny wierzytelności. W tym bowiem momencie cedent otrzymuje od cesjonariusza świadczenie stanowiące istotę usługi w odniesieniu do umowy cesji.

Zawarcie umowy cesji nie powoduje po stronie sprzedawcy wierzytelności obowiązku podatkowego w VAT. W przypadku bowiem sprzedaży wierzytelności usługę świadczy nabywca, a jej beneficjentem jest zbywający (sprzedawca), który poprzez zbycie wierzytelności nie świadczy usługi.

Faktoring to usługa oparta na umowie faktoringu, należąca do umów nienazwanych, tj. niezdefiniowanych w przepisach prawa. Jej stronami są: faktor (bank lub spółka faktoringowa), faktorant (przedsiębiorca), może nią być również dłużnik faktoranta. Faktoring zasadniczo polega na tym, że faktor trudniący się zawodowo tego typu działalnością nabywa wierzytelności przysługujące przedsiębiorcy z tytułu dokonania sprzedaży lub wykonania usług. Dokonując nabycia wierzytelności, faktor zobowiązuje się do świadczenia na rzecz faktoranta różnorodnych czynności.

Przykładowo mogą one obejmować: przyjmowanie ryzyka wypłacalności dłużników, windykację należności, finansowanie przez dyskonto, udzielanie pożyczek, sporządzanie ogólnych statystyk obrotu, monitorowanie dłużników, wypłacanie zaliczek na poczet przyszłych należności, tworzenie banku danych dotyczących dłużników faktoranta, sporządzanie i wysyłanie monitów w przypadku nieterminowej zapłaty ze strony dłużników, gromadzenie danych statystycznych mających znaczenie gospodarcze dla faktoranta, a w szczególności sporządzanie statystyk obrotu według grup towarów i nabywców.

Ze względu na kryterium odpowiedzialności faktora, tj. przejęcia ryzyka niewypłacalności dłużnika, rozróżnia się kilka rodzajów faktoringu: właściwy (pełny), gdy wraz z cesją wierzytelności ryzyko niewypłacalności przechodzi w całości na faktora i nie przysługuje mu regres w stosunku do przedsiębiorcy; niewłaściwy (niepełny), gdy ryzyko to w dalszym ciągu ponosi przedsiębiorca; mieszany, gdy faktor przejmuje ryzyko tylko do pewnego poziomu finansowania, powyżej którego przysługuje mu regres w stosunku do przedsiębiorcy w przypadku niespłacenia wierzytelności przez dłużnika.

W przypadku faktoringu niewłaściwego faktor zobowiązuje się do udzielenia przedsiębiorcy określonej "pożyczki", a przedsiębiorca zobowiązuje się do przelania swej wierzytelności na faktora w celu zabezpieczenia jego roszczenia z tytułu udzielonej "pożyczki". Mamy wówczas do czynienia z pożyczką oraz z cesją na jej zabezpieczenie w postaci przelanej przez przedsiębiorcę wierzytelności. Nie jest to jednak typowa cesja na zabezpieczenie. W przypadku typowej cesji na zabezpieczenie "pożyczkodawca" zobowiązany jest do powrotnego przeniesienia wierzytelności na pożyczkobiorcę w razie osiągnięcia celu, jakiemu służyło to zabezpieczenie.

W faktoringu natomiast obowiązek faktora powrotnego przeniesienia na przedsiębiorcę praw aktualizuje się wtedy, gdy zachodzi niemożność ściągnięcia scedowanej wierzytelności od dłużnika. W przypadku faktoringu niewłaściwego ryzyko wypłacalności dłużnika nie przechodzi na faktora i dalej ciąży na przedsiębiorcy. Faktoring niepełny (niewłaściwy) ma więc cechy umowy pożyczki zawieranej między faktorem a przedsiębiorcą, przelew zaś wierzytelności ma właściwie na celu tylko zabezpieczenie praw faktora związanych z udzieloną pożyczką. Natomiast w przypadku faktoringu właściwego strony, dokonując przelewu wierzytelności, postanawiają, że ryzyko wypłacalności dłużnika (ściągalności należności) obarcza faktora.

W ramach takiego rodzaju faktoringu dochodzi do definitywnego przeniesienia danej wierzytelności z przedsiębiorcy na faktora. Faktoring pełny ma zatem cechy umowy sprzedaży wierzytelności. Faktoring jest usługą finansową wyłączoną ze zwolnień od VAT i opodatkowaną stawką 22 proc.