Doradca Podatnika 27-28/2007 Obrót gospodarczy

Jeżeli dłużnik ma wobec wierzyciela kilka zaległych zobowiązań wynikających z różnych umów i wpłaca mu jedynie częściowe kwoty na poczet zadłużenia, wierzyciel może wpłatę zaliczyć na poczet innego (np. starszego) długu, niż ten, który wskazuje sam dłużnik, dokonując wpłaty, pod warunkiem że niezwłocznie poinformuje o tym dłużnika. Wierzyciel, który tego nie zrobi, nie będzie mógł twierdzić, że daną wpłatę dłużnika zaliczył na poczet starszych, a szczególnie przedawnionych długów.

Tak brzmi wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie (sygn. akt I ACa 729/05). Jest to bardzo ważny wyrok, ponieważ stan faktyczny będący przedmiotem rozstrzygnięcia jest przykładem sytuacji, które zdarzają się bardzo często, a nie są prawnie uregulowane. Wspólnota mieszkaniowa płaciła spółdzielni mieszkaniowej za dostawę wody. W pewnym momencie spółdzielnia wystąpiła przeciwko wspólnocie do sądu i zażądała zapłaty za dostawy za okres od maja do października 1998 r.

Wspólnota broniła się, przedstawiając dowody wpłat, z których wynikało, że za ten okres zapłaciła należne spółdzielni pieniądze, dokonując wpłat, ponieważ wskazywała wyraźnie, że dotyczą one właśnie tych miesięcy. Część tych wpłat wspólnota skierowała bezpośrednio do zakładu energetycznego, ponieważ spółdzielni groziło odcięcie dostaw wody. Okazało się jednak, że spółdzielnia wpłaty dokonywane przez wspólnotę zaliczyła na poczet innych należności sprzed trzech lat. Przy takim podejściu należności za okres wymieniony w pozwie (czyli od maja do października 1998 r.) nie zostały przez wspólnotę uregulowane. Pełnomocnik spółdzielni argumentował, że spółdzielnia miała prawo zaliczać wpłaty wspólnoty na poczet wcześniejszych długów na podstawie art. 451 k.c.

Przepis ten stwierdza, że dłużnik, który ma wobec tego samego wierzyciela kilka długów tego samego rodzaju, może przy spełnieniu świadczenia wskazać, który dług spłaca. Jednak wierzyciel może zaliczyć to świadczenie na związane z tym długiem zaległe należności uboczne (odsetki) oraz zalegające świadczenia główne (stare długi). W przypadku braku oświadczenia dłużnika lub wierzyciela, jeżeli jest kilka długów wymagalnych (tzn. takich, których termin płatności już minął), spełnione przez dłużnika świadczenie zalicza się przede wszystkim na poczet długu najdawniej wymagalnego.

Natomiast pełnomocnik reprezentujący wspólnotę mieszkaniową twierdził, że skoro prawem dłużnika jest wskazanie, który dług chce spłacić, dokonując danej wpłaty, to spółdzielnia jako wierzyciel nie mogła ignorować tej woli i zaliczyć wpłat na inne długi, w tym sporne i przedawnione. Sąd apelacyjny stanął po stronie dłużnika. Stwierdził, że art. 451 k.c. chroni przede wszystkim interes dłużnika - dłużnik może wskazać, który dług spłaca. Fakt, że wierzyciel może postąpić inaczej i zaliczyć wpłaty dokonywane przez dłużnika na poczet innych długów, nie oznacza, że może o tym poinformować dłużnika dopiero po kilku miesiącach i to jeszcze w pozwie składanym do sądu. Oświadczenie o swojej decyzji zaliczenia dokonanych przez dłużnika wpłat na poczet innych długów wierzyciel powinien przedstawić dłużnikowi niezwłocznie.