Doradca Podatnika 27-28/2007 Prawo pracy

Pracownik będący w delegacji służbowej rozpoczął wykonywanie czynności służbowych, a następnie zwrócił się do pracodawcy o udzielenie mu urlopu na część dnia roboczego lub udzielenie na cały ten dzień urlopu na żądanie. Czy odmowa pracodawcy udzielenia pracownikowi urlopu jest zgodna z przepisami?

Każdemu pracownikowi, który ma prawo do urlopu wypoczynkowego, pracodawca ma obowiązek udzielić, poza terminem ustalonym w planie urlopów lub po porozumieniu z pracownikiem, na jego żądanie i w terminie przez niego wyznaczonym czterech dni urlopu wypoczynkowego w roku kalendarzowym (art. 1672 k.p.). Ta część urlopu musi być pracownikowi udzielona na każde jego żądanie, przy czym żądanie pracownika nie musi być wyrażone na piśmie; można je zgłosić ustnie, nawet telefonicznie.

Celowe jest jednak złożenie przez pracownika tego żądania w formie pisemnej, aby wyeliminować możliwość potraktowania jego nieobecności w pracy jako nieusprawiedliwionej, co w konkretnym przypadku mogłoby prowadzić do postawienia pracownikowi zarzutu ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych. Pracownik zgłasza żądanie udzielenia urlopu najpóźniej w dniu rozpoczęcia urlopu, i to przed rozpoczęciem pracy (wyrok SN z 13 listopada 2006 r., sygn. akt I PK 128/06).

Urlopu wypoczynkowego udziela zawsze pracodawca. Samo złożenie wniosku o udzielenie urlopu wypoczynkowego nie może być traktowane jako udzielenie urlopu przez pracodawcę. Pracownik nie może bowiem sam sobie udzielić urlopu. Samowolne udanie się pracownika na urlop wypoczynkowy może być uznane za ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych.

Przepisy kodeksowe nie określają precyzyjnie, w jaki sposób pracodawca udziela pracownikowi urlopu, tzn. w jakim momencie pracownik może rozpocząć wykorzystywanie urlopu bez narażenia się na zarzut, że rozpoczął urlop samowolnie. W praktyce panują określone zwyczaje, polegające np. na występowaniu przez pracowników z "wnioskiem urlopowym" do pracodawcy, którego potwierdzenie traktowane jest jako udzielenie pracownikowi urlopu. Inny zwyczaj polega na wprowadzeniu "kart urlopowych", które stanowią podstawę udzielenia pracownikowi urlopu wypoczynkowego. Udzielenie urlopu przez pracodawcę musi być wyraźne, tzn. akceptacja rozpoczęcia urlopu w zaplanowanym terminie nie może budzić wątpliwości.

Ponadto urlopu udziela się w dni, które są dla pracownika dniami pracy, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy, w wymiarze godzinowym odpowiadającym dobowemu wymiarowi czasu pracy pracownika w danym dniu (art. 1542 § 1 k.p.). Wyjątkiem jest sytuacja określona w art. 1542 § 4 k.p., który dopuszcza udzielenie pracownikowi urlopu w dniu, który jest dla pracownika dniem pracy, w wymiarze godzinowym odpowiadającym części dobowego wymiaru czasu pracy, ale tylko w przypadku, gdy część urlopu pozostała do wykorzystania jest krótsza niż pełny dobowy wymiar czasu pracy pracownika w dniu, na który ma być udzielony urlop.

Zatem udzielenie pracownikowi urlopu wypoczynkowego na żądanie, w sytuacji kiedy w danym dniu pracy rozpoczął on już czynności służbowe, naruszałoby przepisy kodeksu pracy dotyczące udzielania urlopu wypoczynkowego, ponieważ urlop wypoczynkowy (a więc również urlop na żądanie) jest, co do zasady, udzielany na cały dzień roboczy.

Poza tym podczas trwania podróży służbowej nie jest możliwe udzielenie pracownikowi urlopu wypoczynkowego na żądanie. Natomiast w przypadku zajścia okoliczności uniemożliwiających pracownikowi właściwe wykonywanie pracy, np. z powodu złego samopoczucia, pracownik ma prawo zwolnić się u pracodawcy na czas wizyty u lekarza. Wówczas lekarz zdecyduje, czy pracownik jest zdolny do wykonywania pracy, czy otrzyma zaświadczenie o niezdolności do pracy wskutek choroby.