zamknij to okno
Portale internetowe Wydawcnictwa Trendy sp. z o.o. korzystają z ciasteczek COOKIES w celu poprawnego działania statystyk GOOGLE oraz BIZON MEDIA dostarczających reklamy. Jeśli nie zgadzają się Państwo na zostawianie ciasteczek przez GOOGLE ANALYTICS prosimy o wyłączenie obsługi ciasteczek w konfiguracji Państwa przeglądarki stron internetowych i dalszą wizytę na stronie.

MENU   START WYDAWCA REDAKCJA ARCHIWUM  
Szukaj

WYSZUKIWARKA



BAZY PRAWA
PRAWO KRAJOWE
PRAWO UE

Komu przysługuje pomoc prawna z urzędu w postępowaniu cywilnym

Rafał R. Kasprzycki
aplikant radcowski

Każda osoba ma konstytucyjnie zapewnione prawo do obrony w postępowaniu sądowym. W tym celu w ramach procedury cywilnej przewidziana jest instytucja pomocy prawnej przyznawanej z urzędu. Dowiedz się, kto może liczyć na taką pomoc i w jakich sytuacjach.


Kwestie pomocy prawnej z urzędu zasadniczo regulują właściwe normy kodeksu postępowania cywilnego (dalej: k.p.c.). Zgodnie z nimi strona zwolniona wcześniej przez sąd od kosztów sądowych w całości lub części ma prawo zgłosić, na piśmie lub ustnie do protokołu, wniosek o ustanowienie dla niej adwokata lub radcy prawnego.

Pomoc na wniosek strony

Pomoc prawna polegać będzie zatem na ustanowieniu adwokata lub radcy prawnego (ewentualnie aplikanta) z urzędu przez sąd na wniosek strony. Wniosek taki strona powinna zgłosić w sądzie, w którym sprawa ma być wytoczona lub już się toczy. Strona, która nie ma jednak miejsca zamieszkania w siedzibie tego sądu, może zgłosić wniosek w sądzie rejonowym właściwym ze względu na miejsce swego zamieszkania, który niezwłocznie przesyła ten wniosek sądowi właściwemu.

Wniosek można złożyć na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego. Nic nie stoi również na przeszkodzie, by złożyć go w dalszym toku postępowania, np. w postępowaniu apelacyjnym. Kiedy zatem pomoc zostanie stronie przyznana? Zgodnie z normami k.p.c. sąd uwzględni wniosek, jeżeli udział adwokata lub radcy prawnego w sprawie uzna za potrzebny. Przepis nie precyzuje, kiedy adwokat lub radca prawny jest potrzebny - ocenia to zawsze każdorazowo sąd (może to być podyktowane np. stanem zdrowia strony lub zawiłością sprawy w połączeniu z możliwościami finansowymi strony).

Przy czym dodatkowo należy pamiętać, iż strona może złożyć skuteczny wniosek, gdy na podstawie oświadczenia o stanie majątkowym (zawartego we wcześniejszym wniosku o zwolnienie od kosztów) wykaże, że nie może, bez uszczerbku utrzymania swojego i rodziny, ponieść kosztów wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego.

Wybór prawnika

W przypadku pozytywnej decyzji sądu sąd przed wyznaczeniem stronie pełnomocnika zwróci się do właściwej okręgowej rady adwokackiej lub rady okręgowej izby radców prawnych o wyznaczenie adwokata lub radcy prawnego. Jeżeli jednak adwokat lub radca prawny ustanowiony w ten sposób ma podjąć czynności poza siedzibą sądu orzekającego, właściwa okręgowa rada adwokacka lub rada okręgowej izby radców prawnych, na wniosek ustanowionego adwokata lub radcy prawnego, wyznaczy w razie potrzeby adwokata lub radcę prawnego z innej miejscowości.

WAŻNE
Ustanowienie adwokata lub radcy prawnego dla strony zwolnionej od kosztów sądowych jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa procesowego. Powyższe powoduje, że strona, której udzielono pomocy, nie będzie musiała udzielać pełnomocnictwa procesowego ustanowionemu dla niej z urzędu adwokatowi lub radcy prawnemu.

Na marginesie warto zauważyć, iż ustanowienie adwokata lub radcy prawnego wygasa ze śmiercią strony, która je uzyskała. Jednakże na zasadzie tego ustanowienia adwokat lub radca prawny strony zobowiązany jest do podjęcia czynności procesowej niecierpiącej zwłoki. Ustanowienie adwokata lub radcy prawnego nie zwalnia strony od obowiązku zwrotu kosztów przeciwnikowi.

Cofnięcie ustanowienia lub zwolnienie z obowiązków pełnomocnika

Instytucja pomocy prawnej w postępowaniu cywilnym przewiduje wypadki cofnięcia ustanowienia pełnomocnictwa z urzędu lub zwolnienia go z takiego obowiązku. Co do zwolnienia może ono nastąpić na wniosek samego pełnomocnika. Adwokat lub radca prawny może z ważnych przyczyn wnosić o zwolnienie go z obowiązku zastępowania strony w procesie. Okręgowa rada adwokacka lub rada okręgowej izby radców prawnych, zwalniając adwokata lub radcę prawnego, wyznaczy jednocześnie innego adwokata lub radcę prawnego.

Cofnięcie ustanowienia następuje z urzędu w wyniku decyzji sądu. Sąd bowiem cofa ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, jeżeli okaże się, że okoliczności, na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały w określonym momencie istnieć. Należy jednocześnie zwrócić uwagę, że normy k.p.c. nakazują sądowi przed ustanowieniem pełnomocnika rozważenie celowości udziału adwokata lub radcy prawnego w sprawie.

Uznanie przez sąd, że udział adwokata w sprawie jest potrzebny, nie podlega ponownej ocenie i jest dla sądu wiążące w tym sensie, że sąd nie może w tej samej sprawie zmienić swej decyzji o ustanowieniu adwokata, jeżeli nie nastąpiła zmiana okoliczności stanowiących przesłanki przyznania stronie adwokata z urzędu.

WAŻNE
Wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, zgłoszony po raz pierwszy w postępowaniu apelacyjnym lub kasacyjnym, sąd może przekazać do rozpoznania sądowi pierwszej instancji.

W razie cofnięcia ustanowienia strona będzie obowiązana uiścić wynagrodzenie adwokata lub radcy prawnego dla niej ustanowionego. Ponadto w wypadku, gdy okoliczności, na podstawie których przyznano ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, przestały istnieć, sąd może obciążyć stronę tym obowiązkiem tylko częściowo, stosownie do zmiany, jaka nastąpiła w jej stosunkach. Jednak stronę, która uzyskała ustanowienie adwokata lub radcy prawnego na podstawie podania świadomie nieprawdziwych okoliczności, sąd skaże na grzywnę, niezależnie od jej obowiązku uiszczenia wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego.

Tryb postępowania o przyznanie pomocy oraz jej wpływ na postępowanie podstawowe

Zgłoszenie wniosku o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, jak również wniesienie środka odwoławczego od odmowy ich ustanowienia nie wstrzymuje biegu toczącego się postępowania, chyba że chodzi o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego dla powoda na skutek wniosku zgłoszonego w pozwie lub przed wytoczeniem powództwa. Sąd może jednak wstrzymać rozpoznanie sprawy aż do prawomocnego rozstrzygnięcia wniosku i w związku z tym nie wyznaczać rozprawy, a wyznaczoną rozprawę odwołać lub odroczyć.

WAŻNE
Wniosek o przyznanie pomocy prawnej nie będzie wstrzymywać przykładowo terminów do wniesienia skargi kasacyjnej lub apelacji.

Należy wskazać, iż postanowienie o ustanowieniu, odmowie ustanowienia i cofnięciu ustanowienia adwokata lub radcy prawnego oraz o skazaniu na grzywnę i nałożeniu na stronę obowiązku uiszczenia ich wynagrodzenia sąd może wydać na posiedzeniu niejawnym (tj. bez potrzeby przeprowadzania rozprawy z udziałem strony). Postanowienie o ustanowieniu albo odmowie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego może wydać także referendarz sądowy.

WARTO WIEDZIEĆ
Po zwolnieniu adwokata przez radę adwokacką z obowiązku zastępowania strony adwokat zobowiązany jest działać za stronę przez dwa tygodnie od dnia zawiadomienia o zwolnieniu. Może zwolnić się z tego obowiązku wcześniej, jeżeli przekaże wyznaczonemu następcy niezbędne informacje i materiały dotyczące sprawy.

Bezpodstawna odmowa przyznania pomocy prawnej może pociągać za sobą nieważność postępowania. Jednym z przypadków nieważności postępowania jest bowiem sytuacja, w której sąd mimo spełnienia określonych warunków przez wnioskującego nie przyzna mu pomocy fachowego pomocnika z urzędu, co będzie równoznaczne z pozbawieniem strony możności obrony jej praw.

PODSTAWA PRAWNA
  •  ustawa z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 ze zm.)



Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.
S2pXSLTransformator::missingFileError :: Plik z szablonem XSL /htdocs/e-podatnik.pl/epodatnik/xml/spisy_tresci_czasopism/doradca_podatnika/633.xml NIE ISTNIEJE !!!
Hotelarz    Rynek Turystyczny     Restauracja    Polski Jubiler
Wydawnictwo TRENDY | Polskie Wydawnictwa Specjalistyczne ProMedia



Zapoznaj się z naszym portalem pisma branżowego Hotelarz