Doradca Podatnika 29-30/2007 Obrót gospodarczy

Marek Krupski
adwokat w kancelarii adwokackiej

Kontrahent przesłał mi wezwanie do zapłaty odsetek, ponieważ uznał, że zapłacona przeze mnie należność wpłynęła na jego konto po umówionym terminie. Chociaż wykazałem, że polecenie przelewu zostało dokonane przed terminem płatności, kontrahent stwierdził, że dla niego istotny jest dzień uznania jego rachunku. Czy ma rację? Przy zapłacie należności prywatnoprawnej w formie polecenia przelewu za dzień wykonania zobowiązania uważa się dzień uznania rachunku bankowego wierzyciela, a nie dzień obciążenia rachunku dłużnika (w przypadku należności publicznoprawnych jest odwrotnie).

Jeżeli z umowy wynika obowiązek zapłacenia przez dłużnika wierzycielowi określonej sumy, konieczne jest określenie terminu jej zapłaty. Można to zrobić w umowie, obowiązek ten może wynikać z właściwości zobowiązania, a w innym niż te przypadki - termin zapłaty następuje niezwłocznie po otrzymaniu przez dłużnika wezwania do zapłaty wystosowanego przez wierzyciela (art. 455 k.c.). Dla terminowego wywiązania się ze zobowiązania pieniężnego konieczne jest przekazanie wierzycielowi stosownej kwoty pieniędzy. Następuje to najczęściej w formie bankowego polecenia przelewu.

Dłużnik składa w banku dyspozycję, aby bank obciążył jego rachunek kwotą należną kontrahentowi i dokonał jej przelewu na wskazany przez niego rachunek bankowy wierzyciela. Wątpliwości powstają, gdy dłużnik obciąża swój rachunek bankowy przed terminem płatności, ale środki wpływają na konto wierzyciela już po tym terminie. Dłużnik (jak w pytaniu) zwykle broni się należytą starannością, a wierzyciel stoi na stanowisku, że dla niego istotne jest swobodne dysponowanie pieniędzmi, a swobodę taką ma dopiero po wpłynięciu pieniędzy na konto.

Przepisy kodeksu cywilnego nie regulują jednoznacznie tej kwestii, jednak praktyka obrotu gospodarczego poparta orzecznictwem sądów wyraźnie potwierdza słuszność stanowiska wierzyciela. Skoro wykonanie zobowiązania pieniężnego przez dłużnika ma umożliwić wierzycielowi swobodne korzystanie z należnych mu pieniędzy, to trzeba przyjąć, że wykonanie to następuje dopiero z chwilą wpływu środków na konto wierzyciela.

Jeżeli uznanie rachunku wierzyciela nastąpi po terminie płatności, może on w każdym razie domagać się ustawowych odsetek za opóźnienie (niezależnie od ewentualnej szkody i winy dłużnika), a jeżeli nadto doznał szkody, a winę za jej powstanie ponosi dłużnik, może żądać odszkodowania (art. 471 k.c.). Jeżeli na przykład 13 czerwca 2007 r. złożył Pan dyspozycję, by bank obciążył rachunek Pańskiego kontrahenta kwotą 30 000 zł i przelał ją na wskazany przez Pana rachunek bankowy wierzyciela, termin zapłaty należności minął 15 czerwca, a środki wpłynęły na konto wierzyciela 18 czerwca - to za okres od 16 do 18 czerwca wierzyciel będzie mógł się domagać odsetek za opóźnienie, nawet jeżeli nie doznał szkody (art. 481 § 1 k.c.).

Jeżeli stwierdzi Pan, że opóźnienie w przekazaniu pieniędzy na rachunek wierzyciela nastąpiło z winy banku (np. nastąpiło naruszenie postanowień umowy rachunku bankowego), będzie Pan mógł domagać się od banku naprawienia doznanej szkody. Nie wpływa to jednak na stosunki między wierzycielem a dłużnikiem. Jeżeli pieniądze nie znajdą się na rachunku wierzyciela, będzie mógł on domagać się zapłaty niezależnie od okoliczności wskazywanych przez dłużnika. n

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.