Doradca Podatnika 29-30/2007 Ubezpieczenia

Marzena Jurczewska
specjalista prawa pracy i prawa gospodarczego

Pracodawcy niechętnie zatrudniają osoby niepełnosprawne, ponieważ uważają, że jest to ryzykowne, że z niepełnosprawnych nie będą mieli żadnego pożytku. Takiemu stanowi rzeczy w wielu przypadkach winien jest brak w miarę przystępnych informacji na temat zasad udzielania pomocy publicznej pracodawcom zatrudniającym osoby niepełnosprawne i jej wysokości. Od 30 lipca br. obowiązują nowe przepisy dotyczące tych kwestii. Kolejne zmiany wejdą w życie 1 stycznia 2008 r.

Pracodawcom zatrudniającym osoby niepełnosprawne przysługuje dofinansowanie z tytułu podwyższonych kosztów zatrudnienia takich pracowników. Najbardziej popularne jest dofinansowanie z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, dofinansowanie przystosowania stanowisk pracy do potrzeb niepełnosprawnych pracowników i dofinansowanie wynagrodzeń oraz ulgi we wpłatach na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób

Niepełnosprawnych (PFRON).

Przedstawiamy zasady otrzymywania i korzyści, jakie pracodawcom może przynieść dofinansowanie z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne niepełnosprawnych pracowników. Podstawowym aktem prawnym regulującym zasady udzielania pomocy na zatrudnianie osób niepełnosprawnych jest ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych (dalej: ustawa). Pomoc ta kierowana jest do pracodawców z chronionego rynku pracy, czyli do zakładów pracy chronionej (z.p.chr.), i do pozostałych pracodawców, czyli pracodawców z tzw. otwartego rynku pracy.

Pomoc udzielana z.p.chr. jest wyższa, ale i wymagania stawiane pracodawcom z chronionego rynku pracy są o wiele większe niż stawiane pozostałym. Wszystkie wyliczenia dofinansowania z PFRON są dokonywane w odniesieniu do pełnego etatu, przyjmuje się minimalne wynagrodzenie z grudnia roku poprzedzającego rok, w którym pracodawca korzysta z dofinansowania. Dofinansowanie przysługuje wyłącznie pracodawcom, którzy nie mają zaległości w zobowiązaniach wobec Funduszu. Dodatkowym warunkiem zwrotu kosztów jest zobowiązanie się pracodawcy do przechowywania przez dziesięć lat dokumentacji pozwalającej na sprawdzenie zgodności przyznanej pomocy z przepisami.


DLA KOGO DOFINANSOWANIE?

Z dofinansowania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne niepełnosprawnych pracowników mogą skorzystać pracodawcy z z.p.chr. oraz zatrudniający co najmniej 25 pracowników i osiągający wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych w wysokości co najmniej 6 proc., a także ci, którzy zatrudniają mniej niż 25 pracowników, bez względu na wysokość osiąganego wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych. Wysokość dopłat jest uzależniona od typu pracodawcy oraz stopnia niepełnosprawności zatrudnionego pracownika (art. 25 ust. 2 i 3 ustawy).

Prowadzący z.p.chr. (zakład aktywności zawodowej) otrzymuje dotacje do składek wszystkich zatrudnionych niepełnosprawnych, czyli osób z orzeczonym stopniem niepełnosprawności i osób, których niepełnosprawność powstała przed 16. rokiem życia. Dofinansowanie obejmuje: - część wynagrodzenia odpowiadającą składce należnej od pracownika na ubezpieczenia emerytalne i chorobowe (finansuje Fundusz), - część kosztów osobowych pracodawcy, odpowiadającą składce należnej od pracodawcy na ubezpieczenia: emerytalne, rentowe (finansuje budżet), wypadkowe (finansuje Fundusz).

W przypadku pracodawcy zatrudniającego mniej niż 25 pracowników wysokość sfinansowanych składek za osoby niepełnosprawne zaliczone do grupy osób o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności obejmuje: - część wynagrodzenia odpowiadającą składce należnej od zatrudnionego na ubezpieczenie emerytalne (finansuje Fundusz), - część kosztów osobowych pracodawcy odpowiadającą należnej składce na ubezpieczenie emerytalne od pracodawcy (finansuje budżet).

W przypadku pracodawcy zatrudniającego co najmniej 25 pracowników i osiągającemu wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych w wysokości 6 proc. dofinansowanie obejmuje: - w przypadku zatrudnionych niepełnosprawnych zaliczonych do grupy osób o znacznym i umiarkowanym stopniu niepełnosprawności - część wynagrodzenia odpowiadającą należnej od pracownika składce na ubezpieczenie emerytalne oraz część kosztów osobowych pracodawcy odpowiadającą należnej od pracodawcy składce na ubezpieczenie emerytalne, - w przypadku zatrudnionych niepełnosprawnych zaliczonych do grupy osób o lekkim stopniu niepełnosprawności - część kosztów osobowych pracodawcy odpowiadającą należnej składce na ubezpieczenie wypadkowe.

NA KOGO DOFINANSOWANIE?

Do obliczenia należnego pracodawcy dofinansowania potrzebny jest stan zatrudnienia w jego przedsiębiorstwie. Ustala się go w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy, przy czym przez osoby zatrudnione rozumie się pracowników i osoby wykonujące pracę nakładczą. Do liczby zatrudnionych nie wlicza się osób pełnosprawnych, które: - są zatrudnione na podstawie umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego, - przebywają na urlopach wychowawczych lub bezpłatnych, - nie świadczą pracy w związku z odbywaniem służby wojskowej albo służby zastępczej, - są uczestnikami Ochotniczych Hufców Pracy, - nie świadczą pracy w związku z uzyskaniem świadczenia rehabilitacyjnego.

Oznacza to, iż pracodawca może wliczać te osoby do stanu zatrudnienia, jeśli są niepełnosprawne. Do liczby zatrudnionych nie wlicza się też wykonawców, którym wynagrodzenie ustalono poniżej wysokości wynagrodzenia minimalnego, jeżeli praca nakładcza stanowi jedyne źródło ich utrzymania, lub poniżej połowy wynagrodzenia minimalnego - dla pozostałych - także jeżeli są to osoby niepełnosprawne, a pracodawca nie ma prawa do dofinansowania za nie składki emerytalnej. Wymiar czasu pracy tych osób to iloraz wysokości ustalonego wynagrodzenia i wynagrodzenia minimalnego (art. 28 ust. 4 ustawy), z tym że maksymalny wymiar ich czasu pracy nie może przekraczać jednego etatu.

Dla celów ubezpieczenia społecznego za pracownika uważa się także osobę wykonującą pracę na podstawie umowy cywilnoprawnej (agencyjnej, zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu, albo umowy o dzieło), jeżeli zawarła ją z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy. W przypadku tych osób w podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, obok przychodu ze stosunku pracy, uwzględnia się przychód z tytułu umów cywilnoprawnych. Do tego przychodu stosuje się zasady finansowania składek na ubezpieczenia społeczne osób niepełnosprawnych określone w art. 25 ust. 2, 3 i 3a ustawy.

SPOSÓB FINANSOWANIA

Składki na ubezpieczenia społeczne osób niepełnosprawnych są finansowane za okresy miesięczne przez rok i na wniosek pracodawcy przedłużane na kolejne okresy roczne. Aby otrzymać dofinansowanie, pracodawca zaznacza odpowiedni kod w deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA składanej do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i wpisuje kwoty ubezpieczenia osób niepełnosprawnych, ze wskazaniem, czy finansuje je PFRON, czy budżet państwa. Wykazane środki pozostają w zakładzie - pracodawca nie odprowadza ich do ZUS.


WYSOKOŚĆ SKŁADEK UBEZPIECZENIOWYCH

Do obliczenia wysokości składek osób niepełnosprawnych stosuje się przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Pracowników niepełnosprawnych - tak jak pozostałych ubezpieczonych - obowiązują (zgodnie z art. 22 ust. 1 pkt 1-3 ustawy) następujące stopy procentowe składek na ubezpieczenia społeczne: - składka emerytalna - 19,52 proc. podstawy wymiaru (finansują w równych częściach ubezpieczeni i pracodawcy), - składka rentowa - 10 proc. podstawy (od 1 lipca 2007 r.; finansują: 3,5 proc. - ubezpieczony, 6,5 proc. - pracodawca), - składka chorobowa - 2,45 proc. podstawy (finansuje w całości ubezpieczony), - składka wypadkowa - od 0,67 do 3,60 proc. podstawy (finansuje w całości pracodawca). Osoby wykonujące pracę nakładczą nie podlegają ubezpieczeniu wypadkowemu.

POZOSTAŁE FORMY WSPARCIA

Pracodawca, który spełni wymagania ustawowe, może też skorzystać z innych form rekompensaty podwyższonych kosztów zatrudnienia osób niepełnosprawnych. Są to: - dofinansowanie kosztów: przystosowania stanowisk pracy do potrzeb niepełnosprawnych pracowników; szkoleń osób niepełnosprawnych; zatrudnienia asystentów pomagających w pracy niepełnosprawnym, - ulgi we wpłatach na PFRON, - pomoc udzielana na podstawie programów pomocowych PFRON. Ostatnia nowelizacja ustawy rehabilitacyjnej wprowadziła nowe rozwiązania również w tej dziedzinie. Napiszemy o tym w jednym z najbliższych numerów Doradcy Podatnika, w zeszycie Prawo Pracy.

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.