Doradca Podatnika 29-30/2007 Rachunkowość

Sławomir Dziudzik
doradca podatkowy

W trakcie prowadzenia działalności gospodarczej niemożliwe jest uniknięcie strat w towarze - z powodu uszkodzenia, zabrudzenia czy też przeterminowania. Straty takie muszą zostać zaprotokołowane i ujęte w księdze przychodów i rozchodów i co do tego nie ma wątpliwości. Różnice zdań wśród specjalistów pojawiają się dopiero, gdy trzeba określić sposób dokonania tych zapisów.

Powstałe w towarach straty niekoniecznie muszą być spowodowane zdarzeniami losowymi, mogą wynikać również z ich naturalnych właściwości. Towary mogą ulec zabrudzeniu, zanieczyszczeniu itp., albo po prostu mogą ulec przeterminowaniu. Mamy wtedy do czynienia z naturalnymi ubytkami. Towary, do których jakości istnieją zastrzeżenia, należy wycofać z prowadzonej działalności.

Dokumentowanie strat w towarze

Ujęcie księgowe wycofania towarów uszkodzonych mechanicznie, zabrudzonych czy też przeterminowanych, słowem - nienadających się do dalszej odprzedaży, jest niezwykle kontrowersyjnym tematem wśród doradców i księgowych. Wiadomo, że w przypadku, kiedy nastąpi zniszczenie zakupionego towaru, nie ma szans, aby został on sprzedany. Przedsiębiorca staje przed dylematem: co z tym fantem zrobić, jak postąpić, aby być w zgodzie z przepisami? Rozwiązanie, wprawdzie tylko częściowe, nasuwa się samo - należy sporządzić protokół, w którym wyszczególniony zostanie towar, podana cena poszczególnych asortymentów i cała wartość towaru wycofanego z obrotu. Dokładnie tak samo należy postąpić w przypadku przeterminowania towaru, jego zepsucia się czy też zniszczenia wskutek nieumyślnego działania.


Dokonywanie zapisów w podatkowej księdze przychodów i rozchodów dokumentujących powyższe zdarzenia powoduje największe rozbieżności wśród doradców i księgowych. Niektórzy spośród nich twierdzą, że wartość towaru wyszczególnionego w protokole należy wystornować (wyksięgować ze znakiem "-") z kolumny 10, a następnie zaksięgować w koszty w kolumnie 14, nazywając to "zmianą charakteru kosztów". Inni, do których i ja należę, twierdzą, że nie ma potrzeby wyksięgowania z zakupu i zaksięgowania w koszty.

Wartość wynikającą z protokołu należy tylko zaewidencjonować w podatkowej księdze przychodów i rozchodów w kolumnie 17 (co do tego wszyscy są zgodni). Wartość straconego towaru nie ma żadnego wpływu na rozliczenie dochodu, a sam protokół jest prawidłową informacją dla organów podatkowych o fakcie powstania straty.

Na co wpływa sposób księgowania strat

Takie zaewidencjonowanie straty pozwala na właściwe rozliczenie różnic remanentowych dotyczących ilości czy wagi poszczególnych asortymentów towarów. W przyszłości, na koniec roku podatkowego, prawidłowo wykonane działania będą miały następujący przebieg: remanent początkowy + zakupy - sprzedaż - - straty = remanent końcowy

Przy okazji zamknięcia księgi sprawdzamy naszą działalność, porównujemy narzuty i rentowność firmy ze wskaźnikami, z którymi mieliśmy do czynienia na bieżąco, w trakcie roku podatkowego. Rentowność firmy to nic innego, jak procentowy udział dochodu w przychodzie. Oznacza to, że sposób księgowania wartości wynikającej z protokołu strat nie będzie miał żadnego wpływu na rentowność firmy.

Zobaczmy zatem, jak wyglądać będzie obliczony narzut, czyli procentowy udział różnicy między wartością sprzedaży a wartością zakupu towaru w wartości zakupionego towaru. Załóżmy, że wartość zakupionego od początku roku towaru wynosi 200 000 zł, wartość sprzedaży - 250 000 zł, wartość protokołu strat - 10 000 zł. W przypadku postępowania zgodnego z pierwszym sposobem ewidencjonowania protokołu strat wartość zakupionego towaru pomniejszamy o wartość protokołu, czyli: 200 000 zł - 10 000 zł = 190 000 zł

i liczymy narzut: 250 000 - 190 000 x 100 proc. = 31,58 proc. 190 000

W drugim przypadku, jeśli niczego nie wyksięgujemy, narzut będzie wynosił:

250 000 - 200 000 x 100 proc. = 25 proc. 200 000

Czy ta różnica w obliczonych narzutach może mieć jakieś znaczenie? Pomijając konieczność tłumaczenia się kontrolującym z tak wysokiego narzutu, musimy wziąć również pod uwagę, że wypacza to obraz działalności naszej firmy, wprowadza niepotrzebny zamęt i wątpliwości. Wróćmy jeszcze do drugiego sposobu ewidencjonowania strat w towarze. Przypomnijmy wzór na obliczenie remanentu końcowego: remanent początkowy + zakupy - sprzedaż - - straty = remanent końcowy

Po jego przekształceniu otrzymamy: remanent początkowy + zakupy - sprzedaż = = remanent końcowy + straty

Co to oznacza w praktyce? Otóż oznacza to, że mamy cały czas pod kontrolą wartość remanentu końcowego - wystarczy tylko do wartości spisu z natury dodać wartość wszystkich protokołów strat i obraz tego, co powinniśmy mieć "na stanie", jest gotowy.

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.