Doradca Podatnika 31-32/2007 Prawo w obronie przedsiębiorcy

Rafał R. Kasprzycki
aplikant radcowski

W ramach prowadzonej działalności gospodarczej zawarłem umowę na realizację określonej inwestycji. W umowie nie została ustalona kwestia wzajemnych kontaktów stron w związku z jej realizacją. Wskazano tylko, że jej ewentualne zmiany wymagają aneksu w formie pisemnej.

Jak zatem powinny wyglądać takie kontakty? Czy wiążą nas faksy wysyłane przez drugą stronę, na co się ona powołuje? Nadmieniam, że większość tych faksów do nas nie dotarła, a druga strona twierdzi co innego i przedstawia dowody wysłania faksu z urządzenia nadającego. Strony nie określiły kwestii wzajemnych kontaktów i wymiany oświadczeń wiedzy lub (i) woli związanych z realizacją przedmiotu umowy, co powoduje, że w tej dziedzinie będą miały zastosowanie ogólne normy kodeksu cywilnego (dalej: k.c.).


Oświadczenie woli, które ma być złożone innej osobie, traktuje się jako złożone, z chwilą gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią. Oświadczenie woli wyrażone w postaci elektronicznej jest złożone innej osobie, z chwilą gdy wprowadzono je do środka komunikacji elektronicznej w taki sposób, żeby osoba ta mogła zapoznać się z jego treścią (art. 61 k.c.). Z powyższego wynika, że w sprawie składania oświadczeń woli kodeks cywilny opowiedział się za teorią doręczenia, według której dla przyjęcia, że oświadczenie woli zostało złożone innej osobie, właściwe jest dojście treści tego oświadczenia do wiadomości tej osoby.

Na wysyłającym spoczywa ciężar dowodu

Na składającym oświadczenie spoczywa ciężar dowodu, że doszło ono do adresata w sposób umożliwiający mu - według zasad doświadczenia życiowego - zapoznanie się z jego treścią. Ma to szczególne znaczenie dla oświadczeń składanych na odległość. Jeżeli więc oświadczenie zostało przesłane adresatowi listem albo innym sposobem porozumiewania się na odległość, składający powinien wykazać, np. za pomocą zwrotnego poświadczenia odbioru, że list został adresatowi doręczony.

Dowodem dostarczenia faksu w sposób umożliwiający zapoznanie się adresata z jego treścią jest dopiero potwierdzona przez odbiorcę kopia faksu. Sam wydruk potwierdzający fakt wysłania faksu z aparatu nadawcy i odebrania przez aparat adresata nie jest wcale pewnym dowodem, że odbiorca mógł się zapoznać z treścią faksu, nie wyklucza to bowiem możliwości zniekształcenia tekstu w sposób uniemożliwiający jego odczytanie. Tak więc złożenie oświadczenia woli za pomocą środków komunikowania się na odległość jest obarczone ryzykiem zawsze obciążającym składającego.


Przewidziana w art. 61 k.c. możliwość prawnie skutecznego składania oświadczeń woli w postaci elektronicznej podlega z natury rzeczy podwójnemu ograniczeniu. Wynika ono z jednej strony z przyczyn natury czysto technicznej, dotyczących dysponowania przez nadawcę i odbiorcę odpowiednimi urządzeniami teleinformatycznymi i współpracującymi z nimi narzędziami programowymi, umożliwiającymi indywidualne porozumiewanie się na odległość, a tym samym zapoznanie się przez adresata z treścią złożonego oświadczenia. Z drugiej strony ograniczenie może wynikać z braku zgody adresata na posługiwanie się środkami komunikacji elektronicznej przy dokonywaniu czynności prawnych.

Podsumowanie

Strony obowiązuje treść zawartej umowy, jakiekolwiek zmiany jej postanowień wymagają zachowania formy pisemnej. Ze względu na brak określenia formy i zasad komunikowania się stron w zakresie realizacji przedmiotu umowy charakter wiążący mogą mieć oświadczenia (wiedzy lub woli) złożone drugiej stronie za potwierdzeniem odbioru, np. listem poleconym wysłanym za potwierdzeniem odbioru, faksem z potwierdzeniem drugiej stronie odebrania czytelnej wersji, e-mailem za potwierdzeniem odbioru.

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.