Doradca Podatnika 31-32/2007 Rachunkowość

Wiesława Moczydłowska

Resort finansów przygotował projekt nowelizacji ustawy o rachunkowości. Nie ma w nim jednak mowy o podwyższeniu limitu przychodów, którego przekroczenie powoduje obowiązek założenia ksiąg rachunkowych. Tymczasem zmian takich domagają się przedsiębiorcy, głównie osoby fizyczne i ich spółki.

W kwestii tej zwrócili się też ostatnio posłowie w interpelacji poselskiej do Ministra Finansów. Wskazali oni, że przedsiębiorcy podnoszą, iż w przypadku niewielkich kilkuosobowych firm obowiązek prowadzenia ksiąg rachunkowych oznacza wyłącznie podwyższenie kosztów prowadzenia działalności, a co za tym idzie - zahamowanie tempa rozwoju firmy. Problem dotyczy kilkuset tysięcy przedsiębiorców.

Coraz częściej zdarza się, że podatnicy - by uniknąć obowiązku prowadzenia ksiąg rachunkowych - stosują różne wybiegi. Zdarza się nawet, że dzielą swoje firmy na mniejsze. Tymczasem wystarczyłoby, żeby limit przychodów zobowiązujących do prowadzenia ksiąg rachunkowych wzrósł.


W ubiegłym roku o zmianę limitu z 800 tys. do 1,2 mln euro wnioskowali posłowie Platformy Obywatelskiej. Skierowali nawet do Sejmu projekt nowelizacji ustawy o rachunkowości (druk nr 991). Poparcia dla inicjatywy udzieliła Polska Konfederacja Pracodawców Prywatnych Lewiatan, uważająca, że podniesienie wysokości progu przychodów netto do 1,2 mln euro ułatwi wykonywanie działalności gospodarczej, a także zmniejszy obciążenie związane z dokumentowaniem transakcji gospodarczych, pozwoli również uniknąć dodatkowych kosztów prowadzenia działalności gospodarczej.

Do projektu dołączona została nawet opinia opracowana przez Zespół Prawa Europejskiego. Czytamy w niej, że projekt ustawy dotyczy osób fizycznych, spółek cywilnych osób fizycznych, spółek jawnych osób fizycznych oraz spółek partnerskich. Nie jest więc objęty zakresem przedmiotowym dyrektywy 78/660/EWG w sprawie rocznych sprawozdań finansowych niektórych rodzajów spółek ani innych aktów prawa unijnego. Unia Europejska już od dawna uważa, że przepisy ustawy o rachunkowości obligatoryjnie dotyczą tylko podmiotów prawnych, a nie osób fizycznych.

Poseł Adam Ołdakowski skierował do Ministra Finansów następujące pytania: 1. Czy zasady sprawozdawczości finansowej w niewielkich firmach nie powinny być prostsze? 2. Czy małe i średnie firmy nie powinny podlegać osobnym regulacjom? 3. Czy nie powinno się dążyć do obniżenia kosztów działalności firmy? 4. Czy w stosunku do małych i średnich firm jest uzasadnione utrzymywanie tak szczegółowych obowiązków sprawozdawczości finansowej?

W odpowiedzi na interpelację podsekretarz stanu Adam Pęzioł stwierdził, że obowiązek prowadzenia ksiąg rachunkowych przez osoby fizyczne, spółki cywilne osób fizycznych, spółki jawne osób fizycznych oraz spółki partnerskie reguluje art. 2 ust. 1 pkt 2, art. 2 ust. 2 i art. 3 ust. 3 ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości.

Osoby te i spółki zobowiązane są do prowadzenia ksiąg rachunkowych, jeżeli ich przychody netto ze sprzedaży towarów, produktów i operacji finansowych za poprzedni rok obrotowy wyniosły co najmniej równowartość w walucie polskiej 800 000 euro. Przeliczenie wielkości limitu wyrażonego w euro na walutę polską następuje według średniego kursu ustalonego przez NBP na 30 września roku poprzedzającego rok obrotowy.

Zmiana limitu przychodów zobowiązującego do prowadzenia ksiąg rachunkowych z 400 000 euro na 800 000 euro dla osób fizycznych i spółek cywilnych osób fizycznych obowiązuje od 1999 r. (wprowadzona została nowelizacją ustawy z 8 stycznia 1999 r. o zmianie ustawy o rachunkowości - Dz.U. nr 9, poz. 75), a dla spółek jawnych osób fizycznych oraz spółek partnerskich obowiązuje od 2001 r. (wprowadzona ustawą z 23 sierpnia 2001 r. o zmianie ustawy o rachunkowości oraz niektórych innych ustaw - Dz.U. nr 102, poz. 1117).

Limit przychodów, o którym mowa wyżej, w 1999 r. wynosił 3 362 160 PLN, a w roku 2006 wynosił 3 133 280 PLN, co wynika z przeliczenia wielkości wyrażonej w euro (800 000) na PLN, według kursu ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski, obowiązującego 30 września roku poprzedzającego rok obrotowy (1998 r. - 4,2027 PLN/EUR, 2005 r. - 3,9166 PLN/EUR). W związku z aprecjacją złotówki w stosunku do euro limit przychodów obniżył się w 2006 r. o kwotę 228 880 PLN w stosunku do 1999 r. Odwrotna sytuacja wystąpiła w 2007 r., gdyż limit przychodów w tym roku wyniósł 3 186 800 PLN i jest wyższy od obowiązującego w 2006 r. o 53 520 PLN.

Na wysokość obowiązującego limitu przychodów w poszczególnych latach obrotowych mają niewątpliwie wpływ zmiany kursu PLN w stosunku do EUR. Podsekretarz stanu podkreślił, że obowiązujące przepisy ustawy o rachunkowości, mające na celu obniżenie kosztów prowadzenia rachunkowości przez tzw. mniejsze jednostki, zezwalają na daleko idące uproszczenia przy prowadzeniu ksiąg rachunkowych i sporządzaniu na ich podstawie sprawozdań finansowych przez te jednostki.

Uproszczenia te polegają np. na zwolnieniu z obowiązku badania sprawozdań finansowych jednostek, które nie spełniają kryteriów określonych w art. 64 ustawy, możliwości odstąpienia od ustalania aktywów i rezerw z tytułu odroczonego podatku dochodowego na zasadach określonych w art. 37 ust. 10 ustawy, możliwości sporządzania sprawozdania finansowego w formie uproszczonej przez jednostki określone w art. 50 ust. 2 ustawy. Zdaniem podsekretarza stanu Adama Pęzioła należy wyraźnie zaznaczyć, iż sprawozdania finansowe sporządzone na podstawie ksiąg rachunkowych stanowią podstawę do oceny sytuacji majątkowej i finansowej jednostek, czego nie można stwierdzić na podstawie danych z podatkowej księgi przychodów i rozchodów.

Podatkowa księga przychodów i rozchodów jest bowiem uproszczonym urządzeniem ewidencyjnym, które zostało przewidziane wyłącznie dla celów podatkowych. W księdze przychodów i rozchodów rejestrowane są koszty i przychody prowadzonej działalności gospodarczej, bez rejestracji kwot rozrachunków, a więc należności i zobowiązań tych podmiotów, co uniemożliwia weryfikację ich stanu.

Podsumowując odpowiedź na interpelację, można powiedzieć, że uprzejmie poinformowano posła, a więc i przedsiębiorców, że mimo ich postulatów aktualnie opracowany projekt ustawy o zmianie ustawy o rachunkowości nie zakłada podwyższenia określonego na 800 000 euro limitu przychodów, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o rachunkowości. W ocenie Ministra Finansów dalsze podwyższenie tego limitu mogłoby prowadzić m.in. do zmniejszenia bezpieczeństwa obrotu gospodarczego, ze względu na znaczny udział "mniejszych jednostek" w rynku.

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.