zamknij to okno
Portale internetowe Wydawcnictwa Trendy sp. z o.o. korzystają z ciasteczek COOKIES w celu poprawnego działania statystyk GOOGLE oraz BIZON MEDIA dostarczających reklamy. Jeśli nie zgadzają się Państwo na zostawianie ciasteczek przez GOOGLE ANALYTICS prosimy o wyłączenie obsługi ciasteczek w konfiguracji Państwa przeglądarki stron internetowych i dalszą wizytę na stronie.

MENU   START WYDAWCA REDAKCJA ARCHIWUM  
Szukaj

WYSZUKIWARKA



BAZY PRAWA
PRAWO KRAJOWE
PRAWO UE

Umowa barteru a umowa zamiany

Marzena Jurczewska
specjalista od prawa gospodarczego i prawa pracy

W obrocie gospodarczym bardzo często stosowana jest umowa barterowa. Dzięki barterowi można zaoszczędzić gotówkę, ponieważ nie wymaga bezpośrednich nakładów finansowych, a nawet zamienić nadmiar zapasów lub niewykorzystanych mocy produkcyjnych na produkty i usługi potrzebne do rozwoju firmy. Nie jest to jednak umowa wymiany. Barter (wymiana barterowa) jest to rodzaj wymiany bezpośredniej (bez pośrednictwa pieniądza), polegającej na wymianie jednego towaru (usługi) na drugi. Każda ze stron transakcji barterowej jest jednocześnie nabywcą i sprzedawcą. Umowy barterowe, pomimo ich dużego podobieństwa, nie mogą być traktowane jak umowy zamiany.

UMOWA ZAMIANY

Polega ona na zobowiązaniu każdej ze stron do przeniesienia na drugą własności rzeczy w zamian za zobowiązanie się do przeniesienia własności innej rzeczy. Do umowy zamiany należy stosować odpowiednio przepisy o sprzedaży (art. 603 i 604 k.c.). Taki sposób regulacji, tzn. bezpośrednie odwołanie się do norm dotyczących innej umowy, wynika z wysokiego stopnia podobieństwa obu umów.

W umowie sprzedaży występuje zobowiązanie przeniesienia własności rzeczy w zamian za zapłatę ceny, w umowie zamiany element pieniężny został zastąpiony elementem rzeczowym. Można zatem dokonać zamiany nieruchomości, nieruchomości na rzecz ruchomą (np. mieszkania na samochód) lub praw (wierzytelności na mieszkanie). Warunkiem, tak jak przy sprzedaży, jest, aby zamiana odbywała się między właścicielami rzeczy. Roszczenia z umowy zamiany przedawniają się z upływem dwóch lat (art. 554 k.c.).

ELEMENTY UMOWY

Umowa zamiany może być zawarta w dowolnej formie, ale należy pamiętać, że dla umów, których przedmiotem są nieruchomości, wymagana jest forma aktu notarialnego.

WAŻNE
W umowie zamiany trzeba koniecznie pamiętać m.in. o dokładnym oznaczeniu terminu jej wykonania. Jest to umowa wzajemna, a świadczenia z umów wzajemnych powinny być spełnione jednocześnie (chyba że z umowy, z ustawy albo z orzeczenia sądu lub decyzji innego właściwego organu wynika, że jedna ze stron jest obowiązana do wcześniejszego świadczenia).

Jeżeli tak nie jest, strona umowy może powstrzymać się ze spełnieniem świadczenia, dopóki druga strona nie zaofiaruje świadczenia wzajemnego (art. 488 k.c.). Warto też pamiętać o wskazaniu w umowie zasad postępowania w przypadku niewykonania lub nieprawidłowego jej wykonania. Chodzi m.in. o wezwanie do prawidłowego wykonania umowy i o klauzulę odstąpienia od umowy opatrzoną karą umowną.

W umowie należy także wskazać sąd właściwy do rozpatrywania sporów, a w przypadku umów z udziałem podmiotów zagranicznych - prawo właściwe dla rozstrzygnięć dotyczących sporów, jakie mogą wyniknąć z tych umów.

DOPŁATY

Ilekroć strony wprowadzają w umowie zamiany obowiązek dopłaty pieniężnej dla wyrównania wartości zamienianych rzeczy przez jedną ze stron, mamy do czynienia z umową mieszaną, w której łączą się elementy zamiany i sprzedaży. Dopłaty są najczęściej stosowane przy zamianie nieruchomości.

ZAMIANA LOKALU

Czy można zamienić lokal komunalny lub spółdzielczy na lokal będący własnością hipoteczną? Można, ale przy zachowaniu niezbędnych procedur. Oprócz uzyskania zgody właściciela jednego z lokali, czyli gminy lub spółdzielni, na dokonanie zamiany, konieczne jest zawarcie umowy w formie aktu notarialnego, ponieważ w przypadku jednego z lokali następuje przeniesienie własności. Właściciel lokalu hipotecznego przedstawia notariuszowi odpis z księgi wieczystej poświadczający własność lokalu, a lokator (najemca) komunalny - zaświadczenie z gminy wyrażające zgodę na zamianę i umowę najmu zajmowanego lokalu.

WAŻNE
W przypadku współwłasności podstawa opodatkowania to wartość rynkowa udziału we współwłasności, a nie odpowiednia część wartości rynkowej całości. To istotna informacja, ponieważ całość ma wartość wyższą niż - proporcjonalnie - udział.

Wymieniona umowa nie jest sprzedażą - nie następuje w niej zapłata ceny, a ewentualna dopłata przy zamianie lokalu z mniejszego na większy nie jest ekwiwalentna do wartości rynkowej. Właściwa umowa powinna zatem odpowiadać treścią umowie zamiany i zawierać przeniesienie prawa własności lokalu hipotecznego w zamian za nabycie praw najmu lokalu komunalnego.

W wyniku tak zawartej umowy notariusz kieruje wniosek do wydziału ksiąg wieczystych sądu rejonowego o wpisanie byłego najemcy lokalu komunalnego jako właściciela lokalu hipotecznego, a były właściciel lokalu hipotecznego udaje się z aktem notarialnym do gminy, gdzie podpisuje umowę najmu lokalu komunalnego.

PODATEK OD CZYNNOŚCI CYWILNOPRAWNYCH

Stawki pcc od umowy zamiany (art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy o pcc) wynoszą: - 2 proc. - przy przeniesieniu własności nieruchomości, rzeczy ruchomych, prawa użytkowania wieczystego, własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego, spółdzielczego prawa do lokalu użytkowego oraz wynikających z przepisów prawa spółdzielczego: prawa do domu jednorodzinnego oraz prawa do lokalu w małym domu mieszkalnym, - 1 proc. - przy przeniesieniu własności innych praw majątkowych.

Podatek według określonej stawki należy naliczyć odpowiednio od różnic wartości rynkowej albo od wartości rynkowej przedmiotu o wyższej wartości, a w przypadku zamiany przedmiotów, do których stosuje się różne stawki, należy zastosować do całości stawkę wyższą. Jeżeli strony czynności cywilnoprawnej, w której wyniku nastąpiło przeniesienie własności, nie wyodrębniły wartości rzeczy lub praw majątkowych, do których mają zastosowanie różne stawki - od łącznej wartości tych rzeczy lub praw.

PRZYKŁADY
Przy zamianie lokalu stanowiącego odrębną nieruchomość o wartości rynkowej 100 000 zł na własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu o wartości rynkowej 80 000 zł podstawa opodatkowania wyniesie 20 000 zł, a pcc według stawki 2 proc. - 400 zł.

Przy zamianie lokalu stanowiącego odrębną nieruchomość o wartości rynkowej 100 000 zł na samochód o wartości rynkowej 120 000 zł podstawa opodatkowania wyniesie 120 000 zł, a pcc według stawki 2 proc. - 2400 zł.

Przy zamianie lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość o wartości rynkowej 100 000 zł na wierzytelność o wartości rynkowej 120 000 zł podstawa opodatkowania wyniesie 120 000 zł, a pcc według stawki 1 proc. - 1200 zł.


Pcc nie podlegają umowy zamiany rzeczy, które w rozumieniu przepisów prawa celnego stanowią towary: wprowadzone do wolnego obszaru celnego lub składu wolnocłowego oraz objęte procedurą składu celnego.

Zwolnione są natomiast:
- zamiana nieruchomości lub ich części, wraz z częściami składowymi, z wyjątkiem budynków mieszkalnych lub ich części znajdujących się na obszarze miast, do wysokości wartości rynkowej nieruchomości wraz z jej częściami składowymi, pod warunkiem że w rozumieniu przepisów ustawy o podatku rolnym w chwili dokonania czynności nabyte grunty stanowią gospodarstwo rolne albo utworzą gospodarstwo rolne lub wejdą w skład gospodarstwa rolnego będącego własnością nabywcy (art. 8 pkt 2 lit. f) ustawy o pcc),
- zamiana budynku mieszkalnego lub jego części, lokali mieszkalnych stanowiących odrębną nieruchomość, spółdzielczych własnościowych praw do lokalu mieszkalnego oraz wynikających z przepisów prawa spółdzielczego: praw do domu jednorodzinnego lub praw do lokalu w małym domu mieszkalnym, jeżeli stronami umowy są osoby zaliczone do I grupy podatkowej w rozumieniu przepisów ustawy o podatku od spadków i darowizn (art. 9 pkt 5 ustawy o pcc).

W przypadku wyłączeń z opodatkowania nie jest konieczne składanie deklaracji. W przypadku zwolnień deklarację trzeba złożyć, nawet gdy podatek jest równy zeru.


UMOWA BARTERU


Barter wykazuje najwięcej podobieństw do umowy zamiany (wyrok SN z 26 sierpnia 2004 r., sygn. akt I CK 210/04, Biul. SN 2005/2/13). Warunkiem ważności umowy barterowej, tak jak przy zamianie, jest, aby strony umowy barteru posiadały wszelkie prawa do oferowanych towarów i usług oraz aby prawa te nie były obciążone zobowiązaniami wobec osób trzecich. Barter nie może być jednak traktowany jak umowa zamiany, ponieważ jest to równoważąca się wartościowo wymiana towaru na towar, usługi na usługę, towaru na usługę czy też usługi na towar.

Oznacza to, że w przypadku, kiedy wartości zamienianych dóbr będą różnić się choćby o jeden grosz, nie będzie mowy o barterze, lecz o umowie zamiany. Słowem: barter jest transakcją o charakterze bezgotówkowym, a w jej wyniku dochodzi do wymiany dóbr o tej samej wartości. Mimo że w transakcji barterowej nie występują pieniądze, to należy ją zaewidencjonować w księdze przychodów i rozchodów, ponieważ każda ze stron transakcji jest jednocześnie sprzedawcą i nabywcą: w celu dokonania barteru kupujemy towar, dokonujemy zamiany, a następnie towar otrzymany w wyniku zamiany sprzedajemy.

Strony umowy barterowej powinny prowadzić działalność gospodarczą, aby móc wystawiać faktury VAT za przekazany towar lub usługę. Podczas zawierania umów barterowych należy zwrócić uwagę, aby wartość przekazywanych towarów odpowiadała ich rzeczywistej cenie i nie była ani zaniżona, ani zawyżona, gdyż organy skarbowe mogą zakwestionować wartość dokonanej transakcji. Od nadwyżek powstają zobowiązania podatkowe. W sytuacji, gdy choćby jedna ze stron nie jest podatnikiem VAT, zachodzi natomiast konieczność zapłacenia podatku od czynności cywilnoprawnych.

BARTER NIE TYLKO W BIZNESIE

Tradycyjnie barter jest rozumiany jako forma wymiany towaru między firmami, ale może być on również formą współpracy firmy np. z organizacją pozarządową. Firma może przekazać organizacji wyprodukowane przez siebie towary (meble, żywność) lub usługi (prawne, szkoleniowe, budowlane). Co prawda organizacja pozarządowa rzadko jest producentem dóbr, może jednak zaoferować usługi za przekazany jej towar. Mogą nimi być: zorganizowanie festynu, balu charytatywnego, akcji reklamowej, szkoleń czy warsztatów integracyjnych dla pracowników, wynajem sal.

Organizacja pozarządowa będąca stroną wymiany barterowej musi prowadzić działalność gospodarczą, aby móc wystawić fakturę za przekazaną usługę lub towar. Przykładem wymiany barterowej może być przekazanie przez firmę komputerową swoich wyrobów organizacji w zamian za namalowane przez dzieci kartki świąteczne, które firma rozsyła swoim kontrahentom, czy promowanie gazety branżowej przez organizatora imprezy charytatywnej w zamian za przekazanie informacji o tym wydarzeniu na łamach gazety.

PODSTAWA PRAWNA
  •  art. 448, 554, 603, 604 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 ze zm.)


Umowa barteru (wzór)

Zawarta w ........................... dnia................ r. pomiędzy: ..........................................................................., z siedzibą w ........................... zarejestrowanym/zarejestrowaną w ............................................................. nr rej. ............................................ NIP ............................................. REGON ............................................ reprezentowanym/reprezentowaną przez: ................................................................................................... zwanym/zwaną dalej ........................................................................................., a ..............................................................................., z siedzibą w ........................... zarejestrowanym/zarejestrowaną w ............................................................. nr rej. ............................................ NIP ............................................. REGON ............................................ reprezentowanym/reprezentowaną przez: ................................................................................................... zwanym/zwaną dalej .........................................................................................,
§ 1 W ramach niniejszej umowy ...................................... zobowiązuje się do: 1) ...................................................... 2) ................................................................
§ 2 ................................................... zobowiązuje się do: 1) .................................................................. 2) ......................................................
§ 3 Obydwie strony oświadczają, że posiadają wszelkie prawa do oferowanych towarów i usług oraz nie są one obciążone zobowiązaniami wobec osób trzecich.
§ 4 Wartość niniejszej umowy strony określiły na ........................................+......% VAT (słownie: ................... .............................................................................................................+........% VAT). Rozliczenia zostaną dokonane wymianą barterowych równoważnych faktur VAT za wzajemne towary i usługi wynikające z niniejszej umowy i określone w § 1 i 2 na kwotę ..........................+.......%VAT, w terminie do .................... r.
§ 5 Umowa wygasa po wywiązaniu się stron ze wszystkich zobowiązań z niej wynikających. § 6 Zmiany niniejszej umowy wymagają formy pisemnej. Umowa obowiązuje od dnia podpisania.
§ 7 W sprawach nieuregulowanych w niniejszej umowie stosuje się przepisy kodeksu cywilnego. W przypadku ewentualnych sporów strony będą dążyć do rozstrzygnięć polubownych, a w razie braku porozumienia spory podlegają rozstrzygnięciu właściwych sądów powszechnych.
§ 8 Umowę sporządzono w dwóch jednobrzmiących egzemplarzach po jednym dla każdej ze stron. ........................... ...........................

 (podpis)
(podpis)

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.
S2pXSLTransformator::missingFileError :: Plik z szablonem XSL /htdocs/e-podatnik.pl/epodatnik/xml/spisy_tresci_czasopism/doradca_podatnika/633.xml NIE ISTNIEJE !!!
Hotelarz    Rynek Turystyczny     Restauracja    Polski Jubiler
Wydawnictwo TRENDY | Polskie Wydawnictwa Specjalistyczne ProMedia



Zapoznaj się z naszym portalem pisma branżowego Hotelarz