Doradca Podatnika 33-34/2007 Podatek dochodowy

Jedną z niewielu ulg, jakie pozostały w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych, jest ulga rehabilitacyjna. Jak się jednak okazuje, korzystanie z niej nie jest proste. Do Ministra Finansów wpłynęła interpelacja poselska w sprawie bezprawnych i rażąco sprzecznych z ustawą działań urzędów skarbowych żądających od osób niewidomych i osób ciężko niepełnosprawnych ruchowo dokumentowania wydatków na cele rehabilitacyjne oraz związane z ułatwieniem wykonywania czynności życiowych.

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej w art. 69 stanowi, że osobom niepełnosprawnym władze publiczne udzielają, zgodnie z ustawą, pomocy w zabezpieczeniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej. Zgodnie z art. 26 ust. 1 pkt. 6 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (j.t. Dz.U. z 2000 r. nr 14, poz. 176 ze zm.) osoby niepełnosprawne lub mające na utrzymaniu osoby niepełnosprawne mogą skorzystać z ulgi rehabilitacyjnej.

Podstawę obliczenia podatku dla ww. osób stanowi dochód po odliczeniu wydatków na cele rehabilitacyjne oraz wydatków związanych z ułatwieniem wykonywania czynności życiowych, poniesionych w roku podatkowym przez podatnika będącego osobą niepełnosprawną lub podatnika, na którego utrzymaniu są osoby niepełnosprawne. Skorzystanie z ulgi wymaga dopełnienia przez podatnika warunków określonych w ustawie.


Jak podkreślają w interpelacji poselskiej posłowie Sławomir Jan Piechota i Cezary Grabarczyk, pomimo że ustawa w sposób jednoznaczny zwalnia osoby uprawnione z obowiązku dokumentowania ww. wydatków, urzędy skarbowe żądają od osób niepełnosprawnych przedstawiania dokumentów (było też żądanie ujawnienia osoby przewodnika).

Posłowie stwierdzają, że z opinii prawnych, którymi dysponują, jednoznacznie wynika, że działanie urzędów skarbowych nie znajduje podstaw prawnych, natomiast poprzez opisaną praktykę urzędy te usiłują lub chcą ustanowić nową, pozaustawową, a zatem bezprawną, przesłankę prawną warunkującą skorzystanie z ulgi podatkowej.

Posłowie zwrócili się do Ministra Finansów o:
1) zobowiązanie urzędów skarbowych do natychmiastowego zaprzestania bezprawnych działań polegających na żądaniu od osób niepełnosprawnych chcących skorzystać z ulgi podatkowej poprzez odliczenie wydatków na opłacenie przewodników osób niewidomych, w kwocie nieprzekraczającej w roku podatkowym 2280 zł - dokumentowania utrzymania przez osoby niewidome psa przewodnika, w wysokości nieprzekraczającej w roku podatkowym kwoty wskazanej powyżej, oraz używania samochodu osobowego stanowiącego własność (współwłasność) osoby niepełnosprawnej, o których mowa w art. 26 ust. 7a pkt 7, 8 i 14 ustawy,
2) wyjaśnienie, na ile urzędy skarbowe są przygotowane do obsługi osób niepełnosprawnych, a w szczególności na ile urzędy te są dostępne dla osób poruszających się na wózkach inwalidzkich, osób niewidomych i osób niesłyszących.

Odpowiedź Ministerstwa Finansów

W odpowiedzi na interpelację poselską panów Sławomira Piechoty i Cezarego Grabarczyka podsekretarz stanu w Ministerstwie Finansów stwierdził, że warunkiem odliczenia wydatków na cele rehabilitacyjne jest posiadanie:

1. orzeczenia o zakwalifikowaniu przez organy orzekające do jednego z trzech stopni niepełnosprawności, określonych w odrębnych przepisach, lub
2. decyzji przyznającej rentę z tytułu całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy, rentę szkoleniową albo rentę socjalną, albo
3. orzeczenia o niepełnosprawności osoby, która nie ukończyła 16. roku życia, wydanego na podstawie odrębnych przepisów (art. 26 ust. 7d ustawy).

Wysokość wydatków na cele rehabilitacyjne ustala się na podstawie dokumentów potwierdzających ich poniesienie, z wyjątkiem trzech określonych tytułów (art. 26 ust. 7c ustawy).

Jak zatem wynika z przepisów, podatnik nie musi posiadać dowodu, z którego wynika wysokość wydatku, w odniesieniu do:
- opłacania przewodników osób niewidomych I lub II grupy inwalidztwa oraz osób z niepełnosprawnością narządu ruchu zaliczonych do I grupy inwalidztwa (art. 26 ust. 7a pkt 7 ustawy),
- utrzymania przez osoby niewidome psa przewodnika (art. 26 ust. 7a pkt 8 ustawy),
- używania samochodu osobowego stanowiącego własność (współwłasność) osoby niepełnosprawnej zaliczonej do I lub II grupy inwalidztwa lub podatnika mającego na utrzymaniu osobę niepełnosprawną zaliczoną do I lub II grupy inwalidztwa albo dzieci niepełnosprawne, które nie ukończyły 16. roku życia, na potrzeby związane z koniecznym przewozem na niezbędne zabiegi leczniczo-rehabilitacyjne (art. 26 ust. 7a pkt 14 ustawy).

Wyżej wymienione odliczenia są limitowane do kwoty 2280 zł. Urzędy skarbowe nie wymagają od podatników udokumentowania poniesionych wydatków, tj. rachunków, z których wynika wysokość poniesionego wydatku. Jednak w odpowiedzi na interpelację podkreślono, że ustawa wyraźnie uzależnia prawo podatnika do skorzystania z ulgi od faktu poniesienia wydatku na cel ściśle określony w przepisach.

W związku z powyższym organy podatkowe mają prawo sprawdzić, czy podatnik był uprawniony do uwzględnienia w rocznym zeznaniu podatkowym danego odliczenia. Z tych też względów podatnicy, którzy dokonali odliczenia, mogą być poproszeni o udowodnienie faktu, który stanowi podstawę ulgi, np. zatrudnienia osoby w charakterze przewodnika, potwierdzenie bycia właścicielem samochodu czy też uczestnictwa w zabiegach leczniczo-rehabilitacyjnych.

Tak więc należy stwierdzić, że urzędy skarbowe w ramach sprawowanego nadzoru nad prawidłowością realizacji obowiązków podatkowych jedynie weryfikują zasadność zastosowania ulgi pod kątem spełnienia przez podatnika warunków określonych w ustawie. Ministerstwo zapewniło jednocześnie, że priorytetem dla Ministra Finansów jest prawidłowe funkcjonowanie podległych jednostek, a w szczególności zapewnienie wszystkim podatnikom wysokiej jakości obsługi w warunkach jednolitego stosowania przepisów prawa podatkowego.

Kierownicy poszczególnych jednostek w miarę posiadanych środków i możliwości uwzględniają zróżnicowane potrzeby petentów, również osób niepełnosprawnych, jednak należy mieć na uwadze fakt, że środki na finansowanie funkcjonowania administracji podatkowej są systematycznie obniżane. Skutkiem tych oszczędności jest brak możliwości podjęcia odpowiednich działań, które pozwoliłyby w pełni sprostać wszystkim oczekiwaniom co do jakości obsługi podatników zapewnianej przez urzędy skarbowe. (Interpelacja nr 7890)

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.