Doradca Podatnika 33-34/2007 Prawo w obronie przedsiębiorcy

Jerzy Krotoski
adwokat z poznańskiej Kancelarii Krotoski - Adwokaci

Czy mogę pozwać, zażądać odszkodowania od notariusza, który błędnie sporządził akt notarialny? Jakie są podstawy prawne dochodzenia takiego rodzaju roszczeń?

Notariusz działa jako osoba zaufania publicznego i jego obowiązkiem wynikającym z przepisów prawa jest wykazanie zawodowej staranności, aby sporządzony przez niego akt notarialny odpowiadał w pełni woli oraz wiedzy stron. Przy dokonywaniu czynności notarialnych notariusz jest obowiązany czuwać nad należytym zabezpieczeniem praw i słusznych interesów stron oraz innych osób, dla których czynność ta może powodować skutki prawne.

Obowiązany jest także udzielać stronom niezbędnych wyjaśnień dotyczących dokonywanej czynności notarialnej. Natomiast w przypadku czynności sprzecznej z prawem notariusz jest zobowiązany odmówić jej dokonania. Nieprzestrzeganie przez notariusza zasad, o których mowa wyżej, może skutkować jego odpowiedzialnością odszkodowawczą wobec strony, która poniosła szkodę w wyniku zawinionego zachowania się notariusza. Ustawa - Prawo o notariacie nie określa, który z dwóch reżimów odpowiedzialności przewidzianych w kodeksie cywilnym (dalej: k.c.) znajdzie tu zastosowanie: odpowiedzialność deliktowa (art. 415 i nast. k.c.), czy kontraktowa (art. 471 i nast. k.c.).

W piśmiennictwie prawniczym poglądy autorów nie są jednolite, choć przewagę mają zwolennicy reżimu odpowiedzialności kontraktowej. Natomiast jednoznacznie uznaje się, że wobec osoby trzeciej notariusz odpowiada za szkodę na podstawie przepisów o czynach niedozwolonych (odpowiedzialność deliktowa), gdyż nie wiążą jej z notariuszem żadne umowy. Jeżeli zatem Czytelnik udał się do notariusza, który błędnie sporządził akt notarialny, konieczne będzie wykazanie przed sądem następujących okoliczności:

• niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania wynikającego z umowy notariusza ze stronami czynności notarialnej,
• szkoda po stronie Czytelnika jako osoby dokonującej czynności notarialnej (rozumiana jako uszczerbek w dobrach majątkowych lub niemajątkowych),
• związek przyczynowy między działaniem lub zaniechaniem notariusza a szkodą.

Należy mieć na uwadze, że staranność notariusza jako profesjonalisty ma charakter staranności zawodowej, która nakłada na niego wyższe standardy niż "zwykła" należyta staranność. Staranność ta przejawiać się winna w fachowości i uzasadnionej dociekliwości notariusza, koniecznej dla prawidłowego dokonania czynności notarialnej. Zgodnie z art. 472 kodeksu cywilnego dłużnik (w tym wypadku notariusz, który wyrządził szkodę Czytelnikowi) odpowiedzialny jest za niezachowanie należytej staranności, która jest formą zawinienia zwaną niedbalstwem.

Ze względu na charakter działalności notariusza uznać należy, że nawet niewielki stopień niedbalstwa rodzi odpowiedzialność. Notariusz może zwolnić się z odpowiedzialności tylko wtedy, gdy wykaże, że niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania jest skutkiem okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności ani on sam, ani jego pracownicy. Warto również wiedzieć, że notariusze podlegają obowiązkowemu ubezpieczeniu od odpowiedzialności cywilnej za szkody wyrządzone przy wykonywaniu czynności. Wniosek: jeżeli Czytelnik poniósł szkodę w związku z niezachowaniem szczególnej staranności przy sporządzaniu aktu notarialnego przez notariusza, to może żądać naprawienia tej szkody.

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.