Doradca Podatnika 33-34/2007 Rachunkowość

Beata Piotrowska
główny specjalista w Biurze Audytu Wewnętrznego Urzędu Marszałkowskiego
Województwa Podkarpackiego

W obrocie gospodarczym zdarza się, że jednostka otrzymuje nieodpłatnie składniki aktywów trwałych lub obrotowych. Praktyka wskazuje, że nieodpłatnie otrzymane składniki aktywów mogą przyjmować różne formy, najczęściej jednak mają postać darowizny lub spadku. Darowizna Darowizna może mieć postać zarówno pieniężną, jak i niepieniężną, tzn. przedmiotem darowizny mogą być np. środki trwałe, prawa majątkowe, wyroby gotowe, towary, materiały. Należy pamiętać, że darowiznę może stanowić również nieodpłatne świadczenie usług na rzecz osoby trzeciej.

Darowizna została uregulowana w art. 888-902 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 ze zm.). Przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku (art. 888 § 1 k.c.). Należy pamiętać, że świadczenie darczyńcy jest bezpłatne wówczas, gdy druga ze stron umowy nie zobowiązuje się do jakiegokolwiek świadczenia w zamian za uczynioną darowiznę. A zatem nieodpłatność ta oznacza, że darczyńca nie może uzyskać jakiegokolwiek ekwiwalentu ani w chwili dokonania darowizny, ani w przyszłości.

Umowa darowizny jest więc przykładem tzw. umowy jednostronnie obowiązującej, tzn. zobowiązanym staje się wyłącznie darczyńca, podczas gdy obdarowany nie staje się zobowiązany do żadnego ekwiwalentnego (wzajemnego) świadczenia względem darczyńcy ani żadnej innej osoby przez niego wskazanej. W myśl art. 889 k.c. nie stanowią darowizny bezpłatne przysporzenia: - gdy zobowiązanie do bezpłatnego świadczenia wynika z umowy uregulowanej innymi przepisami kodeksu, np. umowy użyczenia, przechowania, - gdy ktoś zrzeka się prawa, którego jeszcze nie nabył albo które nabył w taki sposób, że w razie zrzeczenia się prawo jest uważane za nienabyte, np. odrzucenie spadku.

W świetle art. 890 k.c. oświadczenie darczyńcy powinno zostać złożone w formie aktu notarialnego. Jednakże umowa darowizny zawarta bez zachowania tej formy staje się ważna, jeżeli przyrzeczone świadczenie zostało spełnione. Należy pamiętać też o tym, że zgodnie z art. 158 k.c. przeniesienie własności nieruchomości wymaga również zawarcia umowy w formie aktu notarialnego. Spadek K.c. nie podaje definicji spadku, lecz prawa i obowiązki wchodzące i niewchodzące w skład spadku.

Do spadku zalicza się prawa i obowiązki o charakterze cywilnoprawnym, o charakterze majątkowym, niezwiązane z osobą zmarłego w sposób ścisły, nieprzechodzące na określone osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami. Wartości rynkowe dla celów podatku od spadków i darowizn są zawarte w zeznaniu podatkowym o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych tytułem spadku.

Wartość początkowa środków trwałych i wartości niematerialnych i prawnych otrzymanych nieodpłatnie - w ustawach o CIT i PIT

Za wartość początkową środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych nabytych w drodze spadku, darowizny lub w inny nieodpłatny sposób uważa się wartość rynkową z dnia nabycia, chyba że umowa darowizny albo umowa o nieodpłatnym przekazaniu określa tę wartość w niższej wysokości (art. 16g ust. 1 pkt 3 ustawy o CIT oraz art. 22g ust. 1 pkt 3 ustawy o PIT). Należy pamiętać, że w razie nabycia przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części w drodze spadku lub darowizny łączną wartość początkową nabytych środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych stanowi suma ich wartości rynkowej, nie wyższa jednak od różnicy pomiędzy wartością tego przedsiębiorstwa albo jego zorganizowanej części a wartością składników mienia niebędących środkami trwałymi ani wartościami niematerialnymi i prawnymi, określoną dla celów podatku od spadku i darowizn (art. 16g ust. 11 ustawy o CIT oraz art. 22g ust. 15 ustawy o PIT).

Skutki podatkowe u obdarowanego

W myśl art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy o CIT oraz art. 14 ust. 2 pkt 8 ustawy o PIT otrzymanie składników majątkowych nieodpłatnie, w tym w drodze darowizny, jest dla jednostki przychodem podatkowym (jako u obdarowanego).

Wartość pieniężną nieodpłatnych świadczeń w naturze ustala się stosownie do art. 12 ust. 5 ustawy o CIT oraz art. 11 ust. 2 ustawy o PIT na podstawie cen rynkowych stosowanych w obrocie rzeczami i prawami tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem ich stanu i stopnia zużycia oraz czasu i miejsca uzyskania.

Należy pamiętać, że zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 63a ustawy o CIT oraz art. 23 ust. 1 pkt 45a ustawy o PIT za koszty uzyskania przychodów nie uważa się odpisów amortyzacyjnych od wartości początkowej środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych nabytych nieodpłatnie (z wyjątkiem nabytych w drodze spadku lub darowizny - w ustawie o PIT), jeśli:

• nabycie to nie stanowi przychodu w naturze lub
• dochód z tego tytułu jest zwolniony od podatku dochodowego, lub
• nabycie to stanowi dochód, od którego na podstawie odrębnych przepisów zaniechano poboru podatku.

Trzeba ponadto zauważyć, że w przypadku obdarowanego obniżenia kwoty lub zwrotu różnicy podatku należnego nie stosuje się do nabywanych przez podatników towarów i usług, których nabycie nastąpiło w wyniku darowizny lub nieodpłatnego otrzymania (art. 88 ust. 1 pkt 5b ustawy o VAT).

Otrzymane w formie darowizny środki trwałe, wartości niematerialne i prawne oraz środki trwałe w budowie - ewidencja księgowa

Przyjęte nieodpłatnie, w tym jako darowizna, środki trwałe w budowie, środki trwałe oraz wartości niematerialne i prawne zalicza się, zgodnie z art. 41 ust. 2 ustawy o rachunkowości, do rozliczeń międzyokresowych przychodów.

Kwoty ujęte na koncie "Rozliczenia międzyokresowe przychodów" zwiększają stopniowo pozostałe przychody operacyjne, równolegle do odpisów amortyzacyjnych lub umorzeniowych środków trwałych lub wartości niematerialnych i prawnych. Nieodpłatne otrzymanie środków trwałych jednostka obdarowana (z wyjątkiem samodzielnych publicznych ZOZ-ów) równolegle zarachowuje do odpisów amortyzacyjnych - kwotę równą tym odpisom w części przypadającej na bieżący okres sprawozdawczy, uprzednio zarachowaną do rozliczeń międzyokresowych przychodów.

W księgach rachunkowych księgowanie jest następujące: Wn konto "Rozliczenia międzyokresowe przychodów" Ma konto "Pozostałe przychody operacyjne". Nieodpłatnie otrzymane środki trwałe są wyceniane według ceny sprzedaży takiego samego lub podobnego przedmiotu, a więc według aktualnej ceny rynkowej (art. 28 ust. 2 ustawy o rachunkowości).








Jeżeli jednostka otrzymała w darowiźnie inne składniki aktywów obrotowych, np. środki pieniężne, to ich wpływ księguje następująco:
Wn konto "Kasa" lub "Rachunek bieżący"
Ma konto "Pozostałe przychody operacyjne".

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.