Doradca Podatnika 35-36/2007 Obrót gospodarczy

Piotr Piwowarczyk
właściciel firmy doradczej PROCEDER CONSULTING
w Warszawie

Jestem właścicielem firmy budowlanej. Podpisałem umowę o wykonanie modernizacji hali przemysłowej. Kilka tygodni po zawarciu umowy ceny prefabrykatów stalowych wzrosły prawie o 100 proc. Zwróciłem się więc do mojego kontrahenta z prośbą o uzgodnienie wyższego wynagrodzenia za prace, które mam wykonać, ponieważ same koszty zakupu elementów stalowych są wyższe od mojego wynagrodzenia. Kontrahent nie wyraził na to zgody, a ja prace przerwałem. Po wielomiesięcznej przerwie, kontrahent przysłał mi pismo, w którym żąda odszkodowania z tytułu niewykonania przeze mnie zobowiązań wynikających z umowy. Czy ma do tego prawo?

Tak, ma do tego prawo. Z pytania wynika, że żadna ze stron umowy nie odstąpiła od niej, a więc umowa ta pozostaje ważna. W tej sytuacji powstrzymanie się od jej wykonania było niezgodne z przepisami prawa. Przewidują one, że jeżeli z powodu nadzwyczajnej zmiany stosunków spełnienie świadczenia byłoby połączone z nadmiernymi trudnościami albo groziłoby jednej ze stron rażącą stratą, czego strony nie przewidziały przy zawarciu umowy, sąd może, po rozważeniu interesów stron, zgodnie z zasadami współżycia społecznego, ustalić na nowo sposób wykonania zobowiązania, wysokość świadczenia lub nawet orzec o rozwiązaniu umowy (art. 3571 k.c.).

Rozwiązując umowę, sąd może orzec o rozliczeniach stron. Jeżeli gwałtowną zwyżkę cen stali można potraktować jako "nadzwyczajną zmianę stosunków" natury gospodarczej i rynkowej, wówczas wykonawca ma realne szanse na to, aby w pozwie złożonym do sądu przeciw swojemu kontrahentowi domagać się np. zmiany postanowień umowy. Niezależnie jednak od możliwości dochodzenia roszczeń z tytułu zmiany cen stali, powinien Pan powinien prowadzić umówione roboty, ponieważ przepisy prawa nie przewidują możliwości wstrzymania się od wykonania świadczenia przez stronę tylko dlatego, że domaga się ona zmiany umowy na podstawie art. 3571 k.c.

Jeżeli kontrahent wykonawcy robót uchyla się od renegocjacji umowy, należy wystąpić przeciwko niemu ze wspomnianym pozwem, w którym należy zamieścić żądanie określenia na nowo wysokości wynagrodzenia wykonawcy robót. To wykonawca robót musi wykazać, że w tym konkretnym przypadku wykonanie przez niego świadczenia wiązałoby się z "nadmiernymi trudnościami" albo groziłoby mu "rażącą stratą, czego strony nie przewidziały przy zawarciu umowy", słowem, że rzeczywiście zmiany na rynku miały realny wpływ na jego sytuację jako strony umowy.

W tym celu należy przedstawić sądowi stosowne dowody potwierdzające gwałtowne zmiany na rynku stali, w postaci np.: prasy fachowej, dokumentów sporządzonych przez odpowiednią izbę handlową, zestawień faktur zapłaconych przez wykonawcę za stal w okresie dającym możliwość miarodajnego porównania cen i weryfikacji ich kształtowania się, opinię biegłego.

Wykonawca musi także wykazać, że w związku z powyższym grozi mu "rażąca" strata, a więc nie jakakolwiek strata, ale taka, której stopień pozwala na określenie jej tym mianem. W prawie nie ma definicji tego pojęcia, niemniej jednak należałoby uznać, że chodzi tu o taką stratę, w przypadku której wykonawca, licząc się z nią i kierując względami ekonomicznymi i zasadami racjonalnego gospodarowania, nigdy by umowy nie zawarł.