Doradca Podatnika 35-36/2007 Prawo w obronie przedsiębiorcy

Postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu z 22 czerwca 2007 r., sygn. PDP/423-11-2/07

Zakończenie postępowania egzekucyjnego i wydanie postanowienia o braku majątku dłużnika, stanowi wystarczającą okoliczność uprawdopodobniającą nieściągalność wierzytelności. Przedsiębiorstwo X w likwidacji SA w okresie do lipca 2004 r., tj. do daty postawienia spółki w stan likwidacji, tworzyło odpisy aktualizujące wartość wierzytelności, które nie stanowiły kosztów uzyskania przychodów zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 25 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.

Następnie spółka wystąpiła na drogę sądową celem wyegzekwowania długów, a zasądzone prawomocnym wyrokiem wierzytelności skierowała do egzekucji. X SA w likwidacji jako następca prawny X SA zalicza w koszty uzyskania przychodu wartość wierzytelności z chwilą otrzymania postanowienia o ich nieściągalności, których wartość aktualizowano przed datą likwidacji.

Pytanie podatnika

Czy zakończenie postępowania egzekucyjnego i wydanie postanowienia, z którego wynika fakt braku majątku dłużnika, stanowi okoliczność uprawdopodobnienia nieściągalności wierzytelności?

Stanowisko urzędu

Stosownie do art. 15 ust. 1 ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych, dalej: ustawa o CIT (j. t. Dz.U. z 2000 r. nr 54, poz. 654 ze zm.) kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 16 ust. 1. Wierzytelności nieściągalne, bez względu na przyczynę ich nieściągalności, oraz utworzone na ten cel rezerwy, a także odpisy aktualizujące wartość należności - co do zasady - nie są uznawane za koszty uzyskania przychodów. Wyjątki od tej zasady określone zostały w art. 16 ust. 1 pkt 25 ustawy o CIT. W myśl którego do kosztów uzyskania przychodów mogą być zaliczone nieściągalne wierzytelności, które łącznie spełniają trzy kryteria:

• zostały zarachowane jako przychód należny, zgodnie z art. 12 ust. 3 ww. ustawy, w myśl którego, za przychody związane z działalnością gospodarczą i z działami specjalnymi produkcji rolnej, osiągnięte w roku podatkowym, uważa się także należne przychody, choćby nie zostały jeszcze faktycznie otrzymane, po wyłączeniu wartości zwróconych towarów,
• nieściągalność wierzytelności została udokumentowana według zasad określonych w art. 16 ust 2 ww. ustawy:

- postanowieniem o nieściągalności, uznanym przez wierzyciela jako odpowiadającym stanowi faktycznemu, wydanym przez właściwy organ postępowania egzekucyjnego, albo - postanowieniem sądu o:
a) oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku, gdy majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania, lub
b) umorzeniu postępowania upadłościowego obejmującego likwidację majątku gdy zachodzi okoliczność wymieniona pod lit. a), lub c) ukończeniu postępowania upadłościowego obejmującego likwidację majątku, albo - protokołem sporządzonym przez podatnika, stwierdzającym, że przewidywane koszty procesowe i egzekucyjne związane z dochodzeniem wierzytelności byłyby równe albo wyższe od tej kwoty, - nie uległy przedawnieniu stosownie do art. 16 ust. 1 pkt 20 ww. ustawy, zgodnie z którym, nie uważa się za koszty uzyskania przychodów wierzytelności odpisanych jako przedawnione.

Reasumując, należy podkreślić, iż aby wierzytelność mogła być uznana za koszt uzyskania przychodów w rachunku podatkowym, z treści wydawanych w ramach postępowania egzekucyjnego postanowień organów egzekucyjnych powinien wynikać fakt braku majątku na zaspokojenie choćby części określonych wierzytelności i uznanie jej za nieściągalną. Wierzyciel, przyjmując takie postanowienie jako odpowiadające stanowi faktycznemu, ma w konsekwencji możliwość zaliczenia jej do kosztów uzyskania przychodów.

W związku z tym, że przepisy ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych nie precyzują momentu, w którym należy zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów wierzytelności nieściągalne, lecz możliwość zaliczenia w koszty wiążą z momentem udokumentowania ich nieściągalności w sposób określony w art. 16 ust. 2 ustawy - to dopiero z chwilą otrzymania takich dokumentów podatnik ma prawo (a nie obowiązek) odniesienia w ciężar kosztów uzyskania przychodów takich wierzytelności.

Górną czasową granicę zaliczenia do kosztów wierzytelności, których nieściągalność została udokumentowana wyznacza przepis art. 16 ust. 1 pkt 20 ustawy o CIT. Biorąc pod uwagę przedstawiony stan faktyczny i przytoczone przepisy, należy uznać, iż zakończenie postępowania egzekucyjnego i wydanie postanowienia, z którego wynika fakt braku majątku dłużnika, stanowi okoliczność uprawdopodobnienia nieściągalności wierzytelności.