Doradca Podatnika 35-36/2007 Prawo w obronie przedsiębiorcy

Jerzy Krotoski
adwokat z poznańskiej Kancelarii Krotoski - Adwokaci

W tym roku zmarł mój mąż. Postanowieniem sądu spadek po zmarłym nabyłam ja i dwoje naszych dzieci (10 i 13 lat). Po zmarłym został majątek oraz znaczne zadłużenie podatkowe. Urząd skarbowy orzekł odpowiedzialność wszystkich spadkobierców za wspomnianą należność. Czy urząd może wystawić administracyjny tytuł wykonawczy na moje dzieci celem ściągnięcia długu?

Art. 97 § 1 Ordynacji podatkowej (dalej: o.p.) ustanawia zasadę, iż spadkobiercy podatnika przejmują przewidziane w przepisach prawa podatkowego majątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy. W przypadku praw o charakterze niemajątkowym ich przejęcie przez spadkobiercę jest ograniczone do sytuacji, gdy były one związane z prowadzoną przez spadkodawcę działalnością gospodarczą i pod warunkiem, że spadkobierca dalej będzie prowadził tę działalność na własny rachunek.

W dalszym przepisie ustawodawca wskazał, iż do odpowiedzialności spadkobierców za zobowiązania podatkowe spadkodawcy stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego o przyjęciu i odrzuceniu spadku oraz o odpowiedzialności za długi spadkowe (art. 98 o.p.). Zasady te (w dużym skrócie) przedstawiają się następująco. W razie prostego przyjęcia spadku spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe bez ograniczenia. Jedynie w razie przyjęcia spadku z tak zwanym dobrodziejstwem inwentarza (z ograniczeniem swojej odpowiedzialności) spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku. Po pierwsze proszę więc sprawdzić (będzie to wynikało z treści postanowienia sądu) w jaki sposób spadek został przyjęty.

Organy podatkowe właściwe ze względu na ostatnie miejsce zamieszkania spadkodawcy orzekają w odrębnych decyzjach o zakresie odpowiedzialności poszczególnych spadkobierców lub określają wysokość nadpłaty albo zwrotu podatku (art. 100 o.p.). To na podstawie takiego orzeczenia (przypominam, iż może być ono zaskarżone) organ egzekucyjny będzie mógł wystawić dokument będący podstawą do wszczęcia egzekucji, a więc tytuł wykonawczy. Z kolei zgodnie z art. 2 ustawy o egzekucji w administracji zobowiązania podatkowe podlegają egzekucji administracyjnej. Odpowiadając na pytanie Pani, stwierdzić należy, iż możliwe jest wystawienie tytułu wykonawczego przeciwko każdemu z Pani dzieci.

Organy nie mają jednak dowolności przy sporządzaniu tytułów wykonawczych. Ich treść określa przede wszystkim wspomniana powyżej decyzja. Także ich forma jest ściśle określona przez obowiązujące prawo. Wzory takich dokumentów są określone rozporządzeniem Ministra Finansów w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wystawiając tytuł wykonawczy, organ musi m.in. wskazać czy osoba, której dotyczy jest podmiotem, u którego powstało zobowiązanie, jego następcą prawnym czy też osobą trzecią.

W omawianym przypadku organ zaznaczy pozycję dotyczącą następcy prawnego. Pamiętać należy o tym, że jako osoby, które nie są jeszcze pełnoletnie (nie mają ukończonych 18 lat) Pani dzieci muszą być w postępowaniu egzekucyjnym w administracji reprezentowane przez swojego przedstawiciela ustawowego. Kodeks rodzinny i opiekuńczy stanowi, że takimi osobami są rodzice dzieci, jeżeli dzieci te pozostają pod ich władzą rodzicielską. Pani będzie zatem osobą, której będą doręczane wszelkie pisma i orzeczenia zapadłe w postępowaniu. W imieniu dziecka będzie mogła Pani np. wnosić środki zaskarżenia.

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.