Doradca Podatnika 37-38/2007 Prawo w obronie przedsiębiorcy

Sławomir Dziudzik
doradca podatkowy
Anna Borkowska
konsultant podatkowy TaxAll Sp. z o.o.

Zobowiązanie podatkowe i obowiązek podatkowy to dwa podstawowe terminy prawa podatkowego. Czym różnią się wspomniane pojęcia? Co powoduje powstanie zobowiązania podatkowego?

Zobowiązaniem podatkowym, zgodnie z art. 5 Ordynacji podatkowej (dalej: o.p.), jest - wynikające z obowiązku podatkowego - zobowiązanie podatnika do zapłacenia na rzecz Skarbu Państwa, województwa, powiatu albo gminy podatku w wysokości, w terminie oraz miejscu określonych w przepisach prawa podatkowego.

Powstaje ono, w myśl art. 21 § 1 o.p., z dniem zajścia zdarzenia, z którym ustawa podatkowa wiąże powstanie takiego zobowiązania, oraz z dniem doręczenia decyzji organu podatkowego, ustalającej wysokość tego zobowiązania. W praktyce zobowiązania podatkowe najczęściej powstają w wyniku zdarzenia, z którym ustawa podatkowa wiąże skutek w postaci powstania zobowiązania.

W takim przypadku zobowiązanie powstaje z dniem zaistnienia tego zdarzenia. Zobowiązanie podatkowe może jednak powstać również w wyniku działania organów podatkowych - z dniem doręczenia decyzji ustalającej wysokość zobowiązania. O tym, w jaki sposób w danym przypadku powstaje zobowiązanie podatkowe, przesądzają przepisy poszczególnych ustaw podatkowych.

Zobowiązanie a obowiązek podatkowy

Zobowiązanie podatkowe jest - ogólnie przyjmując - następstwem obowiązku podatkowego. Ustawy podatkowe normujące poszczególne podatki określają, kiedy i w jakich sytuacjach powstaje obowiązek podatkowy. Nie oznacza to, że obowiązek podatkowy zawsze przekształca się w zobowiązanie podatkowe. Zanim do takiego przekształcenia dojdzie, podmiot objęty obowiązkiem podatkowym obciążony jest wieloma obowiązkami prawnymi, poprzez które zaspokaja podatkowe roszczenia państwa.

Są to m.in. obowiązek prowadzenia ksiąg, składania deklaracji i zeznań. Jeżeli zobowiązanie podatkowe powstaje w wyniku pewnego zdarzenia, podatnik ma obowiązek zapłacenia podatku w wysokości wskazanej w deklaracji, którą zobowiązany był złożyć. Jeśli podatnik nie złoży takiej deklaracji, nie zapłaci należnego podatku albo w toku postępowania podatkowego organ podatkowy stwierdzi, że wysokość zobowiązania jest inna niż ta, którą podatnik wykazał w deklaracji, to organ ten wyda decyzję, w której określi wysokość zobowiązania podatkowego.


W przypadku zobowiązań podatkowych powstających w wyniku wydania i doręczenia decyzji przez organ podatkowy podatnik, jeżeli przepisy podatkowe tak stanowią, zobowiązany jest do złożenia deklaracji. Wysokość zobowiązania w tym przypadku ustala organ podatkowy. Przy wydawaniu decyzji organ kieruje się danymi zawartymi w deklaracji.

Jeżeli jednak w toku postępowania podatkowego organ stwierdzi, że dane zawarte w deklaracji są niezgodne ze stanem faktycznym, to wymierzy podatek w innej wysokości. Jeżeli przepisy szczególne przewidują inny sposób ustalania wysokości zobowiązania podatkowego, również i w tym przypadku organ podatkowy, ustalając wysokość zobowiązania, nie będzie kierował się danymi zawartymi w deklaracji.

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.