Doradca Podatnika 39/2007 Prawo pracy

dr Wiktor Cajsel
radca prawny

Jestem wspólnikiem spółki cywilnej. Zatrudniamy 17 osób. W ubiegłym miesiącu musieliśmy przenieść jedną z pracownic w inne miejsce pracy. Nie jesteśmy w stanie określić na jak długo. Czy możemy to przeniesienie potraktować jako polecenie służbowe, czy też musimy dokonać wypowiedzenia zmieniającego?

Pracodawca, wydając w powyższych warunkach polecenie zmieniające miejsce świadczenia pracy przez pracownicę, dopuścił się naruszenia regulacji zawartych w art. 42 k.p., zgodnie z którym przepisy o wypowiedzeniu umowy o pracę stosuje się odpowiednio do wypowiedzenia warunków pracy i płacy wynikających z umowy.

Pracodawca, wydając pracownikowi polecenie, które jest sprzeczne z art. 42 k.p., powinien się liczyć z możliwością skierowania przez pracownika sprawy do sądu z wnioskiem o zbadanie legalności wydanego przez niego polecenia (por. teza nr 2 wyroku SN z 22 września 1976 r., sygn. akt I PRN 51/76).

Jednym z podstawowych obowiązków pracownika, zgodnie z art. 100 k.p., jest wykonywanie pracy sumiennie i starannie oraz stosowanie się do poleceń przełożonych, które dotyczą pracy, jeżeli nie są one sprzeczne z przepisami prawa lub umową o pracę. Jak stwierdził SN w wyroku z 26 lutego 2003 r. (sygn. akt I PK 149/02), zakres zadań wynikających z zajmowania określonego w umowie o pracę stanowiska może być konkretyzowany nie tylko przez przedstawienie pracownikowi pisemnego zakresu czynności, ale również w drodze poleceń pracodawcy, mieszczących się w granicach zakreślonych ustalonym w umowie rodzajem pracy (zajmowanym stanowiskiem).

Ponadto odmowa wykonywania poleceń wydawanych na podstawie i w granicach określonych w art. 100 § 2 k.p. nie mieści się w pojęciu dopuszczalnej krytyki działań pracodawcy, której przekroczenie może stanowić uzasadnienie wypowiedzenia umowy o pracę na czas nieokreślony (zob. wyrok SN z 17 grudnia 1997 r., sygn. akt I PKN 433/97). Wypowiedzenie dotychczasowych warunków pracy lub płacy nie jest wymagane w razie powierzenia pracownikowi, w przypadkach uzasadnionych potrzebami pracodawcy, innej pracy niż określona w umowie o pracę na okres nieprzekraczający 3 miesięcy w roku kalendarzowym, jeżeli nie powoduje to obniżenia wynagrodzenia i odpowiada kwalifikacjom pracownika (art. 42 § 4 k.p.).

 Sąd Najwyższy w wyroku z 5 grudnia 2002 r. (sygn. akt I PKN 575/01) zauważył, iż objęcie przez pracownika innego stanowiska pracy w innej miejscowości w wyniku ustnego porozumienia zmieniającego może być w danych warunkach traktowane jako dorozumiane wyrażenie zgody na otrzymywanie wynagrodzenia pomniejszonego o premię przewidzianą wyłącznie dla poprzedniego stanowiska. Porozumienie takie nie narusza ani art. 18 § 2 k.p., ani art. 42 § 1 i 2 k.p. W takiej sytuacji nie doszło do zawarcia między pracodawcą a pracownicą porozumienia w kwestii zmiany warunków pracy.

Pracodawca wydał polecenie, które pracownica wykonała. Przeniesienie pracownika do pracy w innym miejscu nie stanowi wyłącznie polecenia służbowego wydanego przez pracodawcę, ponieważ zmianie ulega jeden z istotnych warunków umowy o pracę - miejsce świadczenia pracy.

Dodać należy, iż co do zasady zmiana miejsca świadczenia pracy jest związana z koniecznością dostosowania się pracownika do nowych standardów pracy, nowych warunków jej świadczenia, a także do wypełniania nowych, związanych z pracą, oczekiwań przełożonych. Nie można bowiem wymagać, aby pracownik, praktycznie z dnia na dzień, prawidłowo wykonywał swe obowiązki, poruszając się w materii, o której nic nie wie.

Sąd Najwyższy stwierdził, że pod pojęciem kwalifikacji, o jakich mowa w art. 42 § 4 k.p., należy rozumieć nie tylko przygotowanie zawodowe pracownika - jego formalne wykształcenie, zdobyte doświadczenie zawodowe i potrzebne umiejętności, ale także właściwości psychofizyczne pracownika, predyspozycje psychiczne oraz zdolności do wykonywania określonych czynności z punktu widzenia zdrowia fizycznego (wyrok z 4 października 2000 r., sygn. akt I PKN 61/00). Jak wynika z pytania, przeniesienie pracownicy do pracy w innym miejscu stanowiło zmianę materialnego zakresu jej obowiązków. Było poza tym dokonane "na czas nieokreślony".

Wymagało zatem dokonania bądź wypowiedzenia zmieniającego w trybie art. 42 k.p. lub czasowego delegowania do innej pracy zgodnie z art. 42 § 4 k.p. (maksymalnie na okres 3 miesięcy w roku kalendarzowym). Pracodawca nie dokonał żadnej z powyższych czynności. Ponadto art. 42 k.p. nie dotyczy jedynie istotnych zmian warunków pracy i płacy, bowiem ustawodawca uregulował w nim inne jeszcze, mniej istotne.

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.