Doradca Podatnika 39/2007 Prawo pracy

Marzena Jurczewska
specjalista prawa pracy i prawa gospodarczego

Umowa o pracę na zastępstwo jest umową o pracę na czas określony, stosowaną w szczególnych okolicznościach, którymi są m.in. choroba pracownika, urlop wypoczynkowy, bezpłatny, macierzyński, wychowawczy, zdrowotny lub szkoleniowy, odbywanie służby wojskowej. Kodeks pracy nie zawiera uregulowań dotyczących czasu, na jaki można zawrzeć umowę na zastępstwo.

Zastępca jest pełnoprawnym pracownikiem. Ma więc takie same prawa i obowiązki jak pozostali pracownicy. Niedopuszczalna jest więc dyskryminacja ze względu na zatrudnienie na czas określony (art. 113 i 183a § 1 k.p.).

PRECYZYJNE ZAPISY

Umowa powinna być zatytułowana: umowa o pracę na zastępstwo. Należy w niej wskazać: imię i nazwisko zastępowanego pracownika, np.: pracownik zobowiązuje się do zastępowania w pracy pana Nowaka, albo: umowa na czas urlopu wychowawczego pani Jasińskiej, stanowisko lub funkcję zastępowanego w taki sposób, aby na podstawie tego opisu można było ustalić, o kogo chodzi, np. pracownik zobowiązuje się do zastępstwa na stanowisku głównej księgowej, termin jej zakończenia; w tym celu można: - podać dokładną datę, do której ma trwać umowa, np.: ostatni dzień urlopu macierzyńskiego pani Majewskiej, - odwołać się do przyczyny zawarcia umowy na zastępstwo, np.: na czas urlopu wychowawczego pani Walczyk, - posłużyć się ogólnym sformułowaniem, np.: na czas usprawiedliwionej nieobecności pani Kowalskiej.

Dla pracodawcy najbardziej korzystny jest ostatni sposób określenia trwania umowy. Dzięki takiemu zapisowi umowa o pracę na zastępstwo ulegnie rozwiązaniu nawet wtedy, gdy zastępowany pracownik wróci wcześniej do pracy. Ponadto gdy usprawiedliwiona nieobecność pracownika przedłuży się (np. pracownica zdecyduje się na skorzystanie z urlopu wychowawczego po macierzyńskim), pracodawca nie będzie musiał zawierać kolejnej umowy lub jej przedłużać.

W umowie o pracę na zastępstwo należy unikać sformułowania: do czasu powrotu zastępowanego do pracy, ponieważ może ono powodować wątpliwości co do rozwiązania umowy na zastępstwo, gdy zastępowany nie wróci do pracy, np. w razie śmierci czy rozwiązania umowy o pracę.

NA JAKICH WARUNKACH?

W umowie o prace na zastępstwo należy określić wynagrodzenie, czas i miejsce pracy zastępcy. Może on być zatrudniony w innym wymiarze czasu pracy i otrzymywać inne wynagrodzenie niż zastępowany pracownik. Jednak ustalając wysokość wynagrodzenia, należy pamiętać o zasadach prawa pracy.

Powinno ono odpowiadać rodzajowi wykonywanej pracy, kwalifikacjom wymaganym na danym stanowisku oraz uwzględniać ilość i jakość świadczonej pracy (art. 78 § 1 k.p.). Jeżeli u pracodawcy obowiązują zakładowe przepisy płacowe (regulamin wynagradzania, układ zbiorowy pracy) - pensja nie może być niższa od najniższego wynagrodzenia przewidzianego na stanowisku, które ma zająć zastępca. Natomiast gdy zastępowanemu pracownikowi przysługiwały dodatkowe uprawnienia, np. samochód służbowy, zastępca nie uzyskuje automatycznie prawa do korzystania z nich. Zastępca jest pełnoprawnym pracownikiem, korzysta więc ze wszystkich praw i świadczeń pracowniczych, jak przy zwykłym stosunku pracy (urlop, zasiłek chorobowy).

Jest jednak jeden wyjątek: umowa na zastępstwo różni się od umowy o pracę na czas określony zakresem ochrony, jaki jest przewidziany dla kobiet w ciąży. W przypadku zawarcia tej umowy nie stosuje się przepisów gwarantujących pracownicy przedłużenie trwania umowy do dnia porodu, w sytuacji gdy termin zakończenia trwania umowy przypada po upływie trzeciego miesiąca ciąży.

Pracodawca może zawierać z pracownikiem nieograniczoną liczbę następujących po sobie umów na zastępstwo, pod warunkiem że istnieje faktyczna potrzeba zastępstwa nieobecnego pracownika (art. 251 § 3 pkt 1 k.p.). Jest to wyjątek od zasady, stanowiącej, że jeżeli dwukrotnie zawarto umowę o pracę na czas określony na następujące po sobie okresy, między którymi przerwa nie była dłuższa niż jeden miesiąc, to zawarcie kolejnej takiej umowy jest równoznaczne w skutkach prawnych z zawarciem umowy na czas nieokreślony.


JAK MOŻNA ROZWIĄZAĆ?

Umowa o pracę na zastępstwo:

• rozwiązuje się w ustalonym terminie (nawet w przypadku ciąży pracownicy zastępcy umowa nie ulega przedłużeniu do czasu porodu),
• wygasa w okolicznościach wskazanych w przepisach (np. śmierć pracownika),
• może być rozwiązana na ogólnych zasadach na mocy porozumienia stron, z zastosowaniem

3-dniowego okresu wypowiedzenia (niezależnie od okresu, na jaki została zawarta i bez konieczności wprowadzania do umowy klauzuli o możliwości wypowiedzenia) lub bez wypowiedzenia.

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.