Doradca Podatnika 39/2007 Prawo w obronie przedsiębiorcy

Postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Gliwicach z 5 kwietnia 2007 r., sygn. IIUS/IP/404-56/2007

Rachunki pieniężne służące do obsługi rachunków papierów wartościowych w domach maklerskich nie mogą być uznane za rachunki bankowe, które podlegają zgłoszeniu do urzędu skarbowego W ramach wykonywanej działalności gospodarczej podatnik korzysta z rachunków pieniężnych służących do obsługi rachunków papierów wartościowych w domach maklerskich.

Pytanie podatnika

Czy rachunki pieniężne służące do obsługi rachunków papierów wartościowych w domach maklerskich podlegają zgłoszeniu do urzędu skarbowego zgodnie z ustawą o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników?

Stanowisko urzędu

Zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy z 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników (j.t. Dz.U. z 2004 r. nr 269, poz. 2681 ze zm.) zgłoszenie identyfikacyjne podatników niebędących osobami fizycznymi zawiera w szczególności pełną i skróconą nazwę (firmę), formę organizacyjno-prawną, adres siedziby, numer identyfikacyjny REGON, organ rejestrowy lub ewidencyjny i numer nadany przez ten organ, wykaz rachunków bankowych, adres miejsca przechowywania dokumentacji rachunkowej oraz przedmiot wykonywanej działalności określony według obowiązujących standardów klasyfikacyjnych.

Zgodnie z art. 9 ust. 1 cytowanej ustawy podatnicy mają obowiązek aktualizowania danych objętych zgłoszeniem identyfikacyjnym przez dokonanie zgłoszenia aktualizacyjnego do właściwego naczelnika urzędu skarbowego, przy czym zgodnie z art. 9 ust. 6 ustawy do aktualizacji danych objętych zgłoszeniem identyfikacyjnym stosuje się przepisy art. 5 ust. 4a i 4b. Kodeks cywilny (dalej: k.c.) definiuje umowę rachunku bankowego oraz określa obowiązki i uprawnienia stron umowy (art. 725-733 k.c.), i tak: przez umowę rachunku bankowego bank zobowiązuje się względem posiadacza rachunku, na czas oznaczony lub nieoznaczony, do przechowywania jego środków pieniężnych oraz, jeżeli umowa tak stanowi, do przeprowadzania na jego zlecenie rozliczeń pieniężnych (art. 725 k.c.).

Bank może obracać czasowo wolne środki pieniężne zgromadzone na rachunku bankowym z obowiązkiem ich zwrotu w całości lub w części na każde żądanie, chyba że umowa uzależnia obowiązek zwrotu od wypowiedzenia (art. 726 k.c.). Zasady prowadzenia przez banki rachunków bankowych uregulowane zostały w ustawie z 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (j.t. Dz.U. z 2002 r. nr 72, poz. 665 ze zm.).

Art. 49 ust. 1 ww. ustawy wymienia rodzaje rachunków bankowych prowadzonych przez banki i są to: rachunki rozliczeniowe, w tym bieżące i pomocnicze, rachunki lokat terminowych, rachunki oszczędnościowe, rachunki oszczędnościowo-rozliczeniowe oraz rachunki terminowych lokat oszczędnościowych a także rachunki powiernicze, przy czym, jak wynika z treści art. 49 ust. 2 ustawy dla osób prawnych, jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, o ile posiadają zdolność prawną oraz osób fizycznych prowadzących działalność zarobkową na własny rachunek, w tym dla osób będących przedsiębiorcami bank może prowadzić rachunki rozliczeniowe oraz rachunki lokat terminowych.

Posiadacz rachunku bankowego dysponuje swobodnie środkami pieniężnymi zgromadzonymi na rachunku, choć w umowie z bankiem mogą być zawarte postanowienia ograniczające swobodę dysponowania tymi środkami (art. 50 ust. 1). Umowa rachunku bankowego powinna określać m.in.: strony umowy, rodzaj otwieranego rachunku, jego walutę, czas trwania umowy, wysokość oprocentowania środków zgromadzonych na rachunku, przesłanki dopuszczalności jego zmiany, terminy wypłaty, postawienia do dyspozycji lub kapitalizacji odsetek (jeżeli strony zastrzegły oprocentowanie), wysokość prowizji i opłat, formy i zakres rozliczeń dokonywanych na polecenie posiadacza rachunku i in. (art. 52 ust. 2).

Definicję rachunku papierów wartościowych zawiera art. 4 ustawy z 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz.U. nr 183, poz. 1538 ze zm.), zgodnie z którą rachunkami papierów wartościowych są rachunki, na których zapisywane są zdematerializowane papiery wartościowe, prowadzone przez podmioty ściśle określone w tym przepisie, m. in. domy maklerskie i banki prowadzące działalność maklerską. Zasady prowadzenia rachunku papierów wartościowych oraz rachunku pieniężnego uregulowane zostały w rozporządzeniu Ministra Finansów w sprawie trybu i warunków postępowania firm inwestycyjnych oraz banków powierniczych.

Z przepisów rozporządzenia wynika m. in., że firma inwestycyjna nie może wykorzystywać środków pieniężnych zdeponowanych na rachunkach pieniężnych w innym celu niż wykonywanie zleceń lub dyspozycji klienta oraz pokrycie opłat i prowizji z tytułu świadczonych klientowi usług lub pokrycie innych zobowiązań klienta wobec firmy inwestycyjnej, wynikających z umów o świadczenie usług przez firmę inwestycyjną, zabezpieczenie wykonania zobowiązań. Prowadzenie rachunku papierów wartościowych oraz rachunku pieniężnego odbywa się na podstawie umowy oraz regulaminu prowadzenia tych rachunków.

Regulamin musi zawierać unormowania wymienione szczegółowo w § 24 rozporządzenia. Analiza przytoczonych przepisów pozwala na stwierdzenie, iż rachunki bankowe stanowią odrębne pojęcie od rachunków papierów wartościowych i rachunków pieniężnych. Inne są podstawy prawne określające zasady prowadzenia tych rachunków oraz normujące uprawnienia i obowiązki stron zawierających umowy, tj. klienta i banku. Istotną różnicą jest znacznie szerszy zakres operacji, których wykonanie może zlecać bankowi klient w przypadku rachunku bankowego, a także o wiele większy zakres kształtowania swobody korzystania z rachunku bankowego przez klienta.

Różny jest również zakres uprawnień banku do odmowy wykonania zlecenia posiadacza rachunku bankowego (jedynie w przypadkach przewidzianych w przepisach szczególnych; art. 727 k.c.) a odmowy wykonania dyspozycji klienta przy prowadzeniu działalności maklerskiej (możliwość odmowy realizacji zleceń innych niż nabycie papierów wartościowych lub wypłata wolnych środków pieniężnych).

Należy, zatem uznać, że rachunki pieniężne służące do obsługi rachunków papierów wartościowych w domach maklerskich nie można uznać za rachunki bankowe, których obowiązek zgłoszenia właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego wynika z przepisów ustawy o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników.