Doradca Podatnika 40-41/2007 Obrót gospodarczy

Jan Zieliński
specjalista prawa gospodarczego

Czy to prawda, że po podpisaniu umowy nie mam prawa kwestionować jej postanowień, ponieważ zawartych umów należy dotrzymywać? Nie. Zdarza się, że umowa - chociaż ogólnie zgodna z prawem - zawiera tzw. klauzulę niedozwoloną, czyli zapis (zdanie, postanowienie, paragraf), który jednocześnie spełnia trzy warunki: nie był uzgodniony indywidualnie z konsumentem (najczęściej ma to miejsce, gdy sprzedawca posłużył się wzorcem umowy, a my go po prostu podpisaliśmy), jest sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta.

W umowie nie może więc znaleźć się zapis, który np. daje sprzedawcy możliwość zmiany umowy bez naszej zgody, uzależnia zawarcie umowy od tego, czy zobowiążemy się podpisać kolejne umowy, nie daje nam możliwości rozwiązania umowy, a pozwala na to sprzedawcy, daje sprzedawcy możliwość podwyższenia ceny, a nam nie daje możliwości odstąpienia od umowy; zobowiązuje tylko nas do zapłacenia odstępnego lub kary umownej, przewiduje obowiązek zapłaty za wadliwie wykonaną usługę, wyłącza jurysdykcję sądową (art. 3853 k.c.). Postanowienia umów, które nie zostały uzgodnione indywidualnie, nie wiążą konsumenta, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszający jego interesy (art. 3851 § 1 k.c.).

Każdą niedozwoloną klauzulę możemy zaskarżyć na dwa sposoby. Pierwszy z nich to wniesienie sprawy do sądu cywilnego. Jeżeli uzna klauzulę za niedozwoloną, wówczas przestaje ona konsumenta obowiązywać, ale tylko tę osobę, która wniosła sprawę do sądu. Każda kolejna musi, nawet identyczny zapis w umowie z tym samym sprzedawcą, zaskarżyć w sądzie. I tylko ta klauzula nie będzie dla konsumenta wiążąca, cała umowa nadal będzie obowiązywała. Drugi sposób to wniesienie sprawy do Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie. Jeżeli uzna on postanowienie za niedozwolone, to zostanie ono wpisane na listę prowadzoną przez prezesa UOKiK.

Wtedy klauzula taka przestaje obowiązywać wszystkich konsumentów. Jednak, jeżeli chcemy odzyskać pieniądze, które już wpłaciliśmy zgodnie z niedozwoloną klauzulą, musimy wnieść sprawę do sądu cywilnego.

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.