Doradca Podatnika 40-41/2007 Prawo w obronie przedsiębiorcy

Sławomir Dziudzik
doradca podatkowy Anna Borkowska konsultant podatkowy TaxAll Sp. z o.o.

Podstawowym sposobem efektywnego wygaśnięcia zobowiązania podatkowego jest zapłata podatku w odpowiednim terminie. Nie jest to jednak jedyny sposób na to, aby takie zobowiązanie wygasło. Jakie zdarzenia według przepisów prawa podatkowego powodują wygaśnięcie zobowiązania podatkowego? Zgodnie z art. 59 § 1 ustawy - Ordynacja podatkowa (dalej: o.p.) zobowiązanie podatkowe wygasa w całości lub w części wskutek:

• zapłaty,
• pobrania podatku przez płatnika lub inkasenta,
• potrącenia,
• zaliczenia nadpłaty lub zaliczenia zwrotu podatku,
• zaniechania poboru,
• przeniesienia własności rzeczy lub praw majątkowych,
• przejęcia własności rzeczy lub prawa majątkowego w postępowaniu egzekucyjnym,
• umorzenia zaległości,
• przedawnienia.

Zobowiązanie płatnika lub inkasenta wygasa w całości lub w części wskutek:

• wpłaty,
• zaliczenia nadpłaty lub zaliczenia zwrotu podatku,
• umorzenia (w sytuacji gdy kwota zaległości podatkowej nie została zaspokojona w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym lub upadłościowym oraz w sytuacji gdy płatnik lub inkasent zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawiając ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty 5000 zł, i jednocześnie brak spadkobierców innych niż Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego, oraz nie ma możliwości orzeczenia odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej),
• przejęcia własności nieruchomości lub przejęcia prawa majątkowego w postępowaniu egzekucyjnym,
• przedawnienia.

Zapłata podatku

Wygaśnięcie zobowiązania podatkowego to nic innego jak likwidacja istniejącego stosunku zobowiązaniowego. Może być dokonane w sposób efektywny, czyli poprzez zaspokojenie wierzyciela podatkowego oraz bez tegoż zaspokojenia, tj. w sposób nieefektywny. Takim nieefektywnym sposobem wygaśnięcia zobowiązania podatkowego jest sytuacja, w której zobowiązania nie wykonano lub wykonano tylko częściowo.


Podatek może być zapłacony w dwóch formach:

• podstawowej, tj. gotówkowej lub bezgotówkowej, i
• pomocniczej, tj. znakami opłaty skarbowej, papierami wartościowymi, znakami skarbowymi akcyzy.

Zapłata podatku jest efektywnym sposobem wygaśnięcia zobowiązania podatkowego. Do efektywnych sposobów wygaśnięcia zobowiązania zalicza się także pobranie podatku przez płatnika lub inkasenta. Obu tym podmiotom podatnik ma obowiązek przekazać obciążające go należności podatkowe. Oznacza to, że w momencie przekazania tych należności wierzyciel podatkowy zostaje zaspokojony.

Płatnik i inkasent, niejako z mocy prawa, są swego rodzaju pełnomocnikami ustawowymi Skarbu Państwa lub gminy uprawnionymi do pośredniczenia w realizacji zobowiązaniowego stosunku prawnego. Powoduje to, że pobranie przez nich podatku jest równoznaczne z zaspokojeniem roszczeń wierzyciela podatkowego.

Inne sposoby wygaśnięcia zobowiązań podatkowych

Innymi efektywnymi sposobami wygaśnięcia zobowiązania podatkowego są: zaliczenie nadpłaty na poczet zaległości oraz bieżących zobowiązań podatkowych, a także potrącenie. Potrącenie wierzytelności podatnika wobec Skarbu Państwa lub gminy następuje na wniosek podatnika lub z urzędu. W przypadku złożenia wniosku przez podatnika potrącenie następuje z dniem złożenia wniosku (jeżeli nie nastąpi odmowa potrącenia przez organ podatkowy, co wymaga decyzji podatkowej). W sytuacji, gdy potrącenie następuje z urzędu, organ podatkowy wydaje postanowienie w tej sprawie.

Wśród nieefektywnych sposobów wygaśnięcia zobowiązań podatkowych można wyróżnić: zaniechanie poboru podatku, które dokonywane jest przez zwolnienie generalne stosowane przez Ministra Finansów w drodze rozporządzenia oraz zwolnienia indywidualne, stosowane przez organy podatkowe w drodze decyzji administracyjnej. Kolejną formą są: umorzenie zaległości podatkowych na wniosek podatnika lub z urzędu oraz przedawnienie zobowiązania podatkowego.

Zgodnie z art. 67a §1 pkt 3 o. p. organ podatkowy, na wniosek podatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe. Zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem pięciu lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Szczególnym przypadkiem wygaśnięcia zobowiązania podatkowego jest przeniesienie własności rzeczy lub praw majątkowych na rzecz:

• Skarbu Państwa - w zamian za zaległości podatkowe z tytułu podatków stanowiących dochody budżetu państwa,
• gminy, powiatu lub województwa - w zamian za zaległości podatkowe z tytułu podatków stanowiących dochody ich budżetów.

Przeniesienie własności następuje na wniosek podatnika. W przypadku kiedy własność rzeczy lub praw majątkowych przenoszona jest na rzecz Skarbu Państwa, dokonuje się tego na podstawie umowy zawartej, za zgodą właściwego naczelnika urzędu skarbowego lub naczelnika urzędu celnego, między starostą wykonującym zadanie z zakresu administracji rządowej a podatnikiem. Umowa taka wymaga formy pisemnej.

O zawarciu takiej umowy starosta powiadamia naczelnika urzędu skarbowego lub właściwego naczelnika urzędu celnego, przesyłając jednocześnie jej kopię. W przypadku przeniesienia własności rzeczy lub praw majątkowych na rzecz gminy, powiatu lub województwa dokonuje się tego również na podstawie pisemnej umowy. Umowa taka zawierana jest między wójtem, burmistrzem czy prezydentem miasta, starostą albo marszałkiem województwa a podatnikiem.

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.