MENU   START WYDAWCA REDAKCJA ARCHIWUM  
Szukaj

WYSZUKIWARKA



BAZY PRAWA
PRAWO KRAJOWE
PRAWO UE
Zobacz także

Rozporządzanie dobrami niematerialnymi

Rafał Golat
radca prawny
w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego

Przedmioty obrotu cywilnoprawnego mogą zostać podzielone na dwie podstawowe grupy: dobra materialne, czyli rzeczy, i dobra niematerialne, np. utwory z zakresu prawa autorskiego czy dobra chronione prawami własności przemysłowej, np. wynalazki i znaki towarowe. Pomiot uprawniony wyłącznie do danego dobra niematerialnego, np. twórca utworu, może nim swobodnie rozporządzać. Rozporządzanie dobrami niematerialnymi często jest jednak niewłaściwie pojmowane.

ANALOGIA Z ROZPORZĄDZANIEM RZECZAMI

Rozporządzanie dobrem niematerialnym zestawić można z rozporządzaniem rzeczą. W tym celu warto przywołać definicję prawa własności z art. 140 k.c., zgodnie z którą właściciel może z wyłączeniem innych osób korzystać z rzeczy i nią rozporządzać. Także podmiot wyłącznie uprawniony do danego dobra niematerialnego może z niego korzystać i rozporządzać nim. Analogia ta powoduje, iż w pewnym uproszczeniu prawa do dóbr niematerialnych określane są odpowiednio jako prawa własności intelektualnej albo prawa własności przemysłowej, choć prawa wyłączne do tych dóbr nie mogą być traktowane jako szczególne przypadki prawa własności.

ZAKRES PRZEDMIOTOWY ROZPORZĄDZANIA DOBRAMi NIEMATERIALNYMI

Rozporządzanie dobrami niematerialnymi, podobnie jak rozporządzanie rzeczami, odbywa się dwutorowo:
  • albo jako wyzbywanie się tych dóbr, a właściwie praw wyłącznych do nich (zbycie rzeczy to również wyzbycie się praw własności do niej),
  • albo jako udostępnienie innemu podmiotowi danego dobra w celu określonego korzystania z niego.

Podczas gdy rozporządzając prawami do dobra niematerialnego, dany podmiot traci swą wyłączność na rzecz innego podmiotu, rozporządzając dobrem bez przenoszenia praw do niego pozostaje nadal podmiotem wyłącznie uprawnionym, zachowując status porównywalny ze statusem właściciela rzeczy.

Stwierdzenie to ujawnia różnicę między rozporządzaniem dobrem niematerialnym a rozporządzaniem prawami do niego. Pierwsze z tych rozporządzeń jest szersze znaczeniowo, drugie stanowi jeden z dwóch jego rodzajowych przypadków.

ŚRODKI SŁŻUĄCE ROZPORZĄDZANIU DOBRAMI NIEMATERIALNYMI

Rozporządzaniu dobrami niematerialnymi służą odpowiednie umowy. Dzielą się one na dwie zasadnicze grupy: umowy rozporządzające i umowy licencyjne. Umową rozporządzającą jest np. umowa o przeniesienie majątkowych praw autorskich, umową zaś licencyjną - umowa o korzystanie z utworu (art. 41 ust. 2 pkt 2 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych). Umowy rozporządzające zestawiać można z umowami sprzedaży dotyczącymi rzeczy.

Umowy sprzedaży praw, które w obowiązującym ustawodawstwie są wyraźnie wyeksponowane (dotyczy to np. art. 555 k.c., stanowiącego, że do sprzedaży praw stosuje się odpowiednio przepisy o sprzedaży rzeczy), w praktyce należy kojarzyć przede wszystkim ze sprzedażą praw wyłącznych do dóbr niematerialnych, np. majątkowych praw autorskich. Rozporządzanie tymi prawami może następować jednak także przy użyciu innego rodzaju umów rozporządzających, np. zamiany praw czy darowizny (sprzedaż praw dotyczy sytuacji, gdy podmiot wyzbywający się praw wyłącznych do dóbr niematerialnych otrzymuje z tego tytułu odpowiednią, uzgodnioną z kupującym zapłatę pieniężną).

Umowy licencyjne zestawiać można z analogicznymi, jeżeli chodzi o obrót rzeczami, umowami, np. najmu, dzierżawy czy użyczenia. A to dlatego, że dzięki nim licencjobiorca ma możliwość korzystania z dobra niematerialnego w określonym zakresie, np. drukując utwór literacki czy stosując konkretny wynalazek w produkcji przemysłowej.

W praktyce występuje duże bogactwo umów licencyjnych, w zależności od charakteru dokonanego udostępnienia dobra niematerialnego, np. licencje pełne i niepełne (biorąc pod uwagę zakres uprawnień licencjobiorcy), licencje wyłączne i niewyłączne (ze względu na możliwość jednoczesnego upoważnienia kilku licencjobiorców lub brak takiej możliwości), a prawo własności przemysłowej przewiduje także szczególne rodzaje licencji, np. przymusowe.

PODSTAWA PRAWNA
  •  art. 140, 555 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 ze zm.)
  •  art. 41 ust. 2 pkt 2 ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (j.t. Dz.U. z 2006 r. nr 90, poz. 631 ze zm.)


WAŻNE
Przez umowę licencyjną (licencję) licencjodawca (uprawniony z patentu, wzoru przemysłowego, znaku towarowego, twórca) udziela, na piśmie pod rygorem nieważności, licencjobiorcy upoważnienia (licencji) do korzystania z przysługującego mu prawa własności intelektualnej, natomiast licencjobiorca zobowiązuje się do zapłacenia opłaty licencyjnej. Przedmiotem umowy licencyjnej może być: wynalazek (opatentowany), zarejestrowany wzór przemysłowy i znak towarowy, utwór artystyczny, prawo pokrewne (artystyczne wykonanie). Umowa licencyjna w prawie autorskim:
  • w braku wyraźnego postanowienia o przeniesieniu prawa uważa się, że twórca udzielił licencji;
  • umowa o korzystanie z utworu (licencja) obejmuje tzw. pola eksploatacji wyraźnie w niej wymienione (np. utrwalenie, wprowadzenie do obrotu, wystawienie, wyświetlenie, wprowadzenie do pamięci komputera);
  • jeśli z umowy nie wynika, że udzielenie licencji nastąpiło nieodpłatnie, twórcy przysługuje wynagrodzenie;
  • ustawa różnicuje przeniesienie praw autorskich i przeniesienie własności przedmiotu, który ucieleśnia utwór;
  • ustawa chroni prawa twórców, dając im większe prawa niż licencjobiorcom (np. możliwość wypowiedzenia umowy ze względu na tzw. ważne interesy twórcze).
Umowa licencyjna w prawie wynalazczym:
  • licencja ograniczona (w umowie licencyjnej można ograniczyć korzystanie z wynalazku);
  • licencja pełna (jeżeli w umowie licencyjnej nie ograniczono zakresu korzystania z wynalazku, licencjobiorca ma prawo korzystania z wynalazku w takim samym zakresie jak licencjodawca);
  • licencja niewyłączna (jeżeli umowa licencyjna nie zastrzega wyłączności korzystania z wynalazku w określony sposób, udzielenie licencji jednej osobie nie wyklucza możliwości udzielenia licencji innym osobom, a także jednoczesnego korzystania z wynalazku przez uprawnionego z patentu);
  • sublicencja (uprawniony z licencji może udzielić dalszej licencji tylko za zgodą uprawnionego z patentu; udzielenie dalszej sublicencji jest niedozwolone);
  • licencja otwarta (uprawniony z patentu może złożyć w Urzędzie Patentowym oświadczenie o gotowości udzielenia licencji na korzystanie z jego wynalazku);
  • licencja dorozumiana (jeżeli umowa o wykonanie prac badawczych lub inna podobna umowa nie stanowi inaczej, domniemywa się, że wykonawca prac udzielił zamawiającemu licencji na korzystanie z wynalazków zawartych w przekazanych wynikach prac);
  • licencja przymusowa (Urząd Patentowy może udzielić zezwolenia na korzystanie z opatentowanego wynalazku innej osoby w ściśle określonych przypadkach).
Rafał Golat
Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.
S2pXSLTransformator::missingFileError :: Plik z szablonem XSL /htdocs/e-podatnik.pl/epodatnik/xml/spisy_tresci_czasopism/doradca_podatnika/633.xml NIE ISTNIEJE !!!
Wydawnictwo TRENDY