Doradca Podatnika 42-43/2007 Prawo pracy

dr Wiktor Cajsel
radca prawny

Jestem zatrudniony w systemie równoważnego czasu pracy. Zamiast wolnej soboty mam wolne czwartki. Powoduje to, że w niektórych miesiącach zamiast 20 mam 21 dni pracy. Czy nadgodziny w mojej sytuacji liczone są w 100, czy w 50 proc.? Jak należy obliczać nadgodziny w miesiącach, w których np. zamiast 20 mam 19 dni pracy?

Pracę w godzinach nadliczbowych stanowi praca wykonywana ponad obowiązujące pracownika normy czasu pracy, a także praca wykonywana ponad przedłużony dobowy wymiar czasu pracy, wynikający z obowiązującego pracownika systemu i rozkładu czasu pracy (art. 151 k.p.). Praca w godzinach nadliczbowych jest dopuszczalna w razie:

• konieczności prowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub środowiska albo usunięcia awarii,
• szczególnych potrzeb pracodawcy.

Liczba godzin nadliczbowych przepracowanych w związku ze szczególnymi potrzebami pracodawcy nie może przekroczyć dla pracownika 150 godzin w roku kalendarzowym. Za pracę w godzinach nadliczbowych, oprócz normalnego wynagrodzenia, przysługuje, zgodnie z art. 1511 § 1 k.p., dodatek w wysokości:

100 proc. wynagrodzenia - za pracę w godzinach nadliczbowych przypadających w nocy, w niedziele i święta niebędące dla pracownika dniami pracy, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy, w dniu wolnym od pracy udzielonym pracownikowi w zamian za pracę w niedzielę lub w święto, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy,

50 proc. wynagrodzenia - za pracę w godzinach nadliczbowych przypadających w każdym innym dniu niż określone powyżej.

Poza tym dodatek w wysokości 100 proc. wynagrodzenia przysługuje także za każdą godzinę pracy nadliczbowej z tytułu przekroczenia przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym, chyba że przekroczenie tej normy nastąpiło w wyniku pracy w godzinach nadliczbowych, za które pracownikowi przysługuje prawo do dodatku w wysokości określonej w art. 1511 § 1 k.p.

Dodatek w wysokości 100 proc. wynagrodzenia przysługuje zawsze za każdą godzinę pracy nadliczbowej z tytułu przekroczenia przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym (tygodniowa norma czasu pracy wynosi 40 godzin). Jednak dodatek ten nie będzie należny, gdy dana godzina pracy nadliczbowej została już wynagrodzona dodatkiem z tytułu przekroczenia dobowej normy czasu pracy.

Poza tym, zgodnie z art. 1512 k.p., w zamian za czas przepracowany w godzinach nadliczbowych pracodawca, na pisemny wniosek pracownika, może udzielić mu w tym samym wymiarze czasu wolnego od pracy. Udzielenie czasu wolnego w zamian za czas przepracowany w godzinach nadliczbowych może nastąpić także bez wniosku pracownika. W takim przypadku pracodawca udziela czasu wolnego od pracy, najpóźniej do końca okresu rozliczeniowego, w wymiarze o połowę wyższym od liczby przepracowanych godzin nadliczbowych. Jednak nie może to spowodować obniżenia wynagrodzenia należnego pracownikowi za pełny miesięczny wymiar czasu pracy.

W takiej sytuacji pracownikowi nie przysługuje dodatek za pracę w godzinach nadliczbowych. Reasumując: dodatek do wynagrodzenia w wysokości 100 proc. należy się pracownikowi za pracę w godzinach nadliczbowych przypadających w nocy, w niedziele i święta niebędące dla pracownika dniami pracy, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy, w dniu wolnym od pracy udzielonym pracownikowi w zamian za pracę w niedzielę lub w święto, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy.

Jeżeli zatem dla konkretnego pracownika sobota jest normalnym dniem pracy, nie nabywa on prawa do wypłaty dodatku za nadgodziny. Nabędzie je, gdy przekroczy swoją normę czasu pracy (dobową czy tygodniową). Najczęściej w takiej sytuacji będzie to dodatek w wysokości 50 proc. wynagrodzenia.

Z kolei w okresach rozliczeniowych, w których pracownik przepracowuje mniej dni niż w innych okresach rozliczeniowych, zachowuje on prawo do normalnego wynagrodzenia określonego w umowie o pracę (gwarancyjna funkcja wynagrodzenia za pracę), bez prawa do dodatku za nadgodziny, ponieważ nie ma w tej sytuacji nadgodzin.

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.